Achternaam: Altena van

Voornaam: Ernst

Geboren: 11-12-1933

Te: Amsterdam

Overleden: 16-06-1999

Te: Amsterdam

Pseudoniem(en): Voor zover mij bekend heeft Ernst van Altena niet onder pseudoniem gepubliceerd.

Werk:

Poëzie:

• Chansons van nu (1964)
• Chansons van Ernst : een selectie eigen luisterliedjes van Ernst van Altena.(1965)
• Ballade van het optipessimisme: liedjes voor niemand: zes nieuwe chansonsteksten (1969)
• Als je erdoor bent, is het water heerlijk: gedichten en chansons (1970)
• Nieuwsgedichten (1990)
• Verloren liedjes (in eigen beheer) (1992)
  
  

Proza (autobiografisch):

Eén tussen twee (1973) Een gewone schoft (1974)

Naslagwerken:

• Verbazend rijmwoordenboek voor december-dichters (Bijenkorf, 1960)
• 40 Sinterklaasgedichten bijeen gerijmeld door Ernst van Altena (1983)
• Succes-surprises gids (Hema, 1990)
• Rijm het zelf gids (Hema, 1998)

Vertalingen:

• Ernst van Altena vertaalde zo'n 1500 Franse chansons, o.a. van Brassens, Brel, Barbara, Béart, Bécaud, Ferrat, Aznavour en Sylvestre.
• Toen Jacques Brel zijn 'Le plat pays' in het Nederlands zong, deed hij dat in een vertaling van Van Altena. Brel benoemde daarop Van Altena tot 'bewaker' van zijn chansons. Brel heeft zelfs gezegd dat hij Van Altena's vertalingen van 'Ne me quitte pas' (Laat me niet alleen) en 'Le plat pays' (Mijn vlakke land) beter vond dan het origineel. Als beloning kreeg Ernst van Altena begin jaren zestig een algehele autorisatie op de Nederlandse vertaling van Brels chansons. Dit betekent dat, ook als iemand anders een vertaling maakt, de rechten en dus de opbrengsten voor Van Altena zijn. Hiertegen maakte in 1994 Ivo de Wijs bezwaar. De Wijs kreeg voor zijn vertalingen een 'maakloon', maar verdere opbrengsten (auteursrechten) waren voor Van Altena. Sinds 1986 wordt het begrip algehele autorisatie niet meer geaccepteerd. De afspraken tussen Brel en Van Altena zijn echter van voor dat moment.
• Ernst van Altena vertaalde (ruim 50) toneelstukken van o.a. Molière, G.B. Shaw, Edward Albee, Marivaux, Farquhar, Gay en Feydeau.
• Ernst van Altena vertaalde gedichten van bijv. Charles d'Orleans, Ronsard, Malherbes, Fort, Apollinaire, Aragon, Tucholky, Kästner, Morgenstern, Ringelnatz, Klabund, Wedekind, Nash, Sandburg en Aretino.
• François Villon, Verzamelde gedichten (1962)
• Het grote boek vol fabels (1965)
• Randfiguren I (vertaalde poëzie en chansons) (1966)
• Edward Albee, In wankel evenwicht (1967)
• Jij Goudgepunte Lans (bewerkingen erotische Pleïadepoëzie) (met Weverbergh) (1967)
• Randfiguren II (vertaalde poëzie en chansons) (1968)
• Zangen van Bilitis, naar Pierre Louÿs (1970)
• Yves Simon, Gekleurde dagen (1972)
• Teksten van Hildegard Knef (1973)
• F. Scott Fitzgerald, Vegeteren (1974)
• Voor mijn kameraden. Wolf Biermann (1976)
• Reynaert de Vos (hertaling) (1979)
• Brian Froud, /Alan Lee, De Elfen. Faeries (met C.J. van Tilborch) (1979)
• Jean-Jacques Rousseau, Botanie. Een studie uit louter nieuwsgierigheid (1980)
• Sarah Teale, De Reuzen (1980)
• Aretino, Wulpse sonnetten (1981)
• Erotische sonnetten van de Malherbe (1981)
• Van Apollinaire tot Wedekind, verzamelde herdichtingen (1981)
• D.H. Lawrence, Liefde in het hooi.. (1982)
• Kurt Tucholsky, Deutschland, Deutschland über alles. Een satire met fotomontages van John Heartfield (1982)
• Louis-Ferdinand Céline, Gesprekken met professor Y.. (1983)
• Jacques Prévert, De kromstaf omhoog (1983)
• Patrick J. Kearney, Geschiedenis van de Erotische Literatuur (1983)
• Alphonse Daudet, Brieven uit mijn molen (1983)
• André Pieyre de Mandçiargues, Vloedgolven (1983)
• Het 'roverslatijn' van François Villon (1984)
• Paul Morand, Hecate en haar honden (1984)
• Sembène Ousmane, De zwarte dokwerker (1985)
• Villon vervolgd (bargoene en apocriefe teksten (1985)
• 50 rondelen en chansons van Charles d'Orléans (1986)
• Victor Hugo, België (1986)
• M.M. Diabaté, De slager van Kouta (1986)
• Daar ik tot zang wordt aangespoord, Occitaanse troubadours (1987)
• Gustave Flaubert, Langs velden en oevers. Een wandeling langs de Loire en door Bretagne (1987)
• Marguerite Duras, De namiddag van meneer Andesmas.. (1987)
• Marguerite Duras, Hele dagen in de bomen (1987)
• Arthur Schnitzler, Casanova's thuisreis.. (1988)
• Jean Giono, De man die bomen plantte (1988)
• Henri Lopes, In tranen lachen (1989)
• Yann Queffélec, De vrouw achter de horizon (1989)
• Jerome K. Jerome, Drie man in een boot (1989)
• Claude Clément, De Schemermuzikant (1989)
• J.B.P. Molière, Amphitryon (1989)
• Modibo Sounkalo Kéita, De boogschutter (1989)
• Jacques de Decker, Het reuzerad (1990)
• Guillaume de Lorris en Jean de Meung, De roman van de roos (1991)
• Verna Aardema, Waarom muggen in mensenoren zoemen (1991)
• Ed Vega, De waarheid over de Verovering van Fructífera Soto (1991)
• Mweye Hadithi, De gulzige zebra (1991)
• Meshack Asare, De kat zoekt een vriend (1991)
• Rudyard Kipling, Het jungleboek (1992)
• Helma Heine, Tien malle muizen (versjes van Ernst van Altena) (1992)
• Tahar Ben Jelloun, De as komt weer naar boven & Niet geïdentificeerd (1992)
• Patrick Chamoiseau, Kroniek van zeven armoedzaaiers (1992)
• Pierre Ronsard, Pluk toch vooral vandaag de rozen van het leven! (tweetalige uitgave) (1992)
• Geoffrey Chauser, De Canterburyverhalen (1994)
• Patrick Chamoiseau, Texaco (1994)
• Anonymus, De15 vreugden van het huwelijk (in eigen beheer, 1994)
• Voor de bloemlezing 'Hand in hand in hand. Gedichten over relaties tussen generaties' vertaalde Ernst van Altena een aantal gedichten uit het Engels (1995)
• Pierre Desloges, Opmerkingen van een dove & stomme (1995)
• Patrick Chamoiseau, Creoolse kindertijd (1996)
• Jacques de Decker, De buik van de walvis (1996)
• Heinz Janisch, De ark van Noach (1997)
• Charles Perrault, Sprookjes van Moeder de Gans (1997)
• De jongeman met twaalf vrouwen. Boerten uit de twaalfde en dertiende eeuw (1997)
• De volledige Villon (1998)
• Carl Norac, Handen in het vuur (1998)
• Pierre Louÿs, De avonturen van koning Pausolus (2000)
• Antoine de Saint-Exupéry, De kleine prins (2000)
• Jacques Brel, Mijn vlakke land/Le plat pays. Met de vertalingen van Ernst van Altena (2005)

Overig non-fictie/in opdracht:

• Een eend van vijfendertig, geschiedenis van de 2CV (1983)
• Vliegen in de letteren. Schrijvers in de wolken (1987)
• Bevlogen wetenschap. De ontwikkeling van het aerodynamisch denken (1987)
• Hoogvliegers ten val. De vliegende mens in mythe en sage (1987)
• Luchtige waaghalzen, pioniers die de luchtvaart maakten (1987)
• Vliegen zonder motor. Over het zweefvliegtuig (1989)
• Op poëtische wijze (met Lizet Duyvendak e.a.) (1996)

Bloemlezingen:

• De muze met de scherpe tong : achter de schermen van het cabaret / samengest. door Cor Lemaire; met medew. van Ernst van Altena (1963)
• Van Apollonaire tot Wedekind (weerslag van 30 jaar poëzie vertalen) (1981)
• Ons poëtisch Binnenhof, politici kiezen hun dichters (met Jan Veldhuizen) (1986)
• Ons poëtisch Nederland. Bekende Nederlanders kiezen hun dichters (1987)
• Ons poëtisch Dichtersland. Nederlandse dichters kiezen hun eigen voorkeursgedicht (met Jan Veldhuizen) (1988)
• Dat is uit het leven gegrepen... : de geschiedenis van de Nederlandse kleinkunst in liedteksten : cabaret 1900-1990 (1989)
• Met mijn valies vol dromen. Nederlandse dichters op reis (1991)
• Op een pad van briefpapier. Brieven in de poëzie (1993)
• Hand in hand in hand. Gedichten over relaties tussen generaties (1995)
• Ik was nog jong en onervaren. Poëzie van vijfenvijftig zondagsdichters (1995)

'Gebloemleesd'

Poëzie:

• 1 chanson: 'Onder de make-up' in 'Nederlandse chansons' verzameld en ingeleid door Jaap van de Merwe (1960)
• 1 vertaling: 'Mijn vlakke land' in 'Toen wij van Rotterdam vertrokken. Nederlandse liederen uit de 20e eeuw' Bijeengebracht door Vic van de Reijt (1988)
• 1 gedicht: 'Het afdelingslid' in 'Ons poëtisch Dichtersland. Nederlandse dichters kiezen hun eigen voorkeursgedicht', redactie Ernst van Altena en Jan Veldhuizen (1988)
• 3 liedteksten in 'Ik zou je het liefst in een doosje willen doen. Nederlandse chansons en cabaretliederen 1958-1988' samengesteld door Jacques Klöters & Kick van der Veer (1989)
• Een parodie op werk van Willem Kloos in 'Ik ben geboren in Apeldoorn. Groot parodieënboek' (samenstelling Rody Chamuleau en J.A. Dautzenberg) (1994)
• 1 vertaling: 'Lazare en Cecilia' en 1 liedtekst: 'Die schoone Leie' in 'Cabaret. 75 liedjes over stad en land' (bulkboek 228, 1995)
• 3 gedichten in 'De light scheurkalender 2003', samenstelling Jaap Bakker & Ivo de Wijs (2002)
• 1 gedicht: 'Bomen over bomen' in 'Een boom is meer dan er staat, De 100 mooiste boomgedichten', samengesteld door Paul Geerts (2002)
• 1 vertaalde liedtekst van Jacques Brel: 'M'n vlakke land' in 'Herman van Veen, Opzij, opzij, opzij', onder redactie van Kick van der Veer en Jaap Bakker (2003)
• 4 vertaalde liedteksten in 'De mooiste liedteksten', onder redactie van Jaap Bakker (2006)

Proza:

• 1 verhaal 'De slimme haas' in: 'Lezen voor het leven, 1e leesboek voor de vierde klas', redactie B.W. Schippers/Drs. J. Sixma (1971)
• 1 citaat in 'Standaard modern Citatenboek' samengesteld door Gerd de Ley (1973): 'Het type van de echte Nederlander: het achterkleinkind van Willem en Mies, met Luns als peter en de freule als meter, gedoopt door Buskes, gefrustreerd door Ridder van Rappard, belachelijk gemaakt in Vrij Nederland.'
• 2 citaten in 'Groot Literair Citatenboek van Nederlandse en Vlaamse auteurs uit de 19e en 20e eeuw', samengesteld door Gerd de Ley (1981)
• 2 citaten in 'Kosmos groot citatenboek' (1986)
• 2 citaten op 'De beste Citaten cd-rom', samengesteld door Gerd de Ley (2000)

Radio/tv:

• 'Randfiguren' (literair programma) bij de VPRO.
• 'Miniaturen' bij de KRO.
• 'Chansons van Ernst' bij de AVRO.

Lp's:

• Ernst van Altena "zingt" Ernst van Altena (1975)

Op Lp's/Cd's van anderen:

• 3 nummers op Martine Bijl, 'De beste van Martine' (z.j)
• 1 nummer: Laat me niet alleen' door Liesbeth List op 'Pastorale' (1968)
• 1 nummer 'De oudjes' op 'Jasperina Live!' van Jasperina de Jong (1969)
• 1 nummer: 'Blij zijn zolang het nog kan' door Conny Vandenbos op 'Story blijheidsfestijn' (z.j.)
• 1 nummer: 'De oudjes' op 'Een tien voor Jasperien' van Jasperina de Jong.
• 11 nummers op 'Liesbeth List zingt Jacques Brel'.
• 3 nummers door Liesbeth List op 'Neurenberger droom' (1971)
• Miel Cools bracht in 1971 een lp uit met uitsluitend nummers van Ernst van Altena: 'Miel Cools zingt Van Altena'.
• 1 nummer: 'Ik ben een zomernacht' door Liesbeth List op 'Foto' (1974)
• 3 nummers door Liesbeth List op 'Liesbeth's beste' (z.j.)
• 2 nummers op 'Luister naar ...... Martine Bijl' (1979)
• 1 nummer: 'Laat me niet alleen' op Rob de Nijs, 'Roman' (1983)
• 1 nummer: 'Brussel' op 'Het beste van Liesbeth List en Ramses Shaffy' (CD, 1993)
• Op De Nederlandstalige cover top-100 van Vic van de Reijt' (2001)
  - 'Mijn vlakke land' door Jacques Brel (op nummer 9)
  - 'Er zijn mensen die 't doen' door Ronnie Potsdammer (op nummer 17)
  - 'Amsterdam' door Liesbeth List (op nummer 38)
  - 'Laat me niet alleen' door Jacques Brel (op nummer 47)
  - 'De deserteur' door Peter Blanker (op nummer 59)
• 1 nummer: 'De oudjes' op 'Portret twee' van Jasperina de Jong (dubbel-cd, 2000)
• 2 nummers op: '100 mooiste luisterliedjes Allertijden' (5 cd's, 2005)
• 1 nummer: 'Ik ben nou nog springlevend' op 'Springlevend' van Frans Halsema (2CD, 2009)

Miel Cools zingt Van Altena

Tijdschriften:

• Ernst van Altena publiceerde in 'De Brakke Hond' en 'De Revisor'.

Diversen: (Zonder een schijn van volledigheid)

• Ernst van Altena schreef de biografie van André Citroën. Hij reed zelf ook nooit in een andere auto dan Citroën.
• Een interview met Ernst van Altena in 'Geen daden maar woorden: interviews' van Fernand Auwera (1970)
• In de televisieserie 'De Fabriek', naar het boek van Hans Keuls, is het personage 'Jan van Gorkom' gebaseerd op Ernst van Altena.
• Guus Luijters schreef voor het Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde 2000-2001 een 'Levensbericht' over Ernst van Altena. Rob van Altena schreef voor het Jaarboek 2006 een artikel met een aantal correcties.

Literaire prijzen:

• Martinus Nijhoffprijs 1965 voor de vertaling van Villons verzamelde gedichten.
• De Hiëronymus, NGV-Vertaalprijs 1994
• Grote Prijs voor Vertaling van de Franstalige Gemeenschap van België.
• In 1998 kende het Fonds van de Letteren Ernst van Altena eregeld toe, voor zijn literaire en sociale verdiensten voor de Nederlandse literatuur.

Ernst van Altena was lid van de jury voor:

• Edmond Hustinx-prijs 1970
• Martinus Nijhoff-prijs 1976

Opmerkingen:

• Ernst van Altena werd geboren in Amsterdam.
• Van 1946 tot 1950 volgde hij de driejarige HBS.
• Ernst van Altena heeft in 1950 kantoorbanen gehad en werkte daarna op het installatiebureau van zijn vader (1951/1952).
• In 1952 was Ernst van Altena bestuurslid van de Amsterdamse Jazz Sociëteit en aansluitend tot 1954 lid van de Capitol Jazz Club. Zelf speelde hij klarinet in amateurjazzbands.
• Begin jaren vijftig had Ernst van Altena een relatie met Mieke Barten. In de zomer van 1954 maakten ze samen een lifttocht naar Parijs en Zuid-Frankrijk.
• Vanaf 1955 vertaalde Van Altena chansons van Brassens, Béart, Bécaud en Brel
• Ernst van Altena werkte als copywriter bij Reclame-Adviesbureau Bouwman NV, Amsterdam-Groningen. toen hij in 1956 ontslag nam om free-lance reclameschrijver te worden, werd hij opgevolgd door Jan Arends.
• In 1954 leerde Ernst van Altena de vijftien jaar oudere Nelly Fris kennen, met wie hij in 1957 trouwde. Ze woonden in Amsterdam o.a. op Charles Leickertstraat 13.
• In het midden van de jaren zestig had Ernst van Altena een buitenechtelijke relatie, die hij verwerkte/beschreef in 'Een tussen twee' en 'Een gewone schoft'. In 1967 gingen Van Altena en Fris uit elkaar.
• Van Altena woonde een kleine twee jaar alleen op de van Nijenrodeweg in Amsterdam. Hij is in 1969 hertrouwd met Marian Fritschy.
• Ernst van Altena gold als een 'ambassadeur van de Franse cultuur' in Nederland. Dit ondanks het feit dat hij zijn middelbare schoolopleiding beëindigde met een 4 voor Frans.
• Ernst van Altena beschuldigde Cees Nooteboom en Heere Heeresma van plagiaat. Ze zouden regels hebben overgenomen uit gedichten die Van Altena ze in de jaren 1953/1954 had laten lezen. Ernst van Altena nam volgens Heeresma de beschuldiging later terug. Jaren later werd Ernst van Altena geweigerd als lid van kunstenaarssociëteit 'De Kring', dit zou nog terug te voeren zijn op de plagiaatbeschuldiging.
• Ernst van Altena heeft een contract met Brel afgesloten, dat hem het volledige auteursrecht verleent over alle vertalingen van nummers van Brel, óók als deze zijn vertaald door anderen (Willem Wilmink, Lennart Nijgh, Ivo de Wijs). Hierover is veel te doen geweest.
• Ernst van Altena is in Frankrijk tweemaal geridderd.
• Ernst van Altena was regisseur van de plaatselijke toneelgroep van Landsmeer.
• Ernst van Altena is enige maanden pennigmeester geweest van de Vereniging van Letterkundigen (tweede helft 1977).
• Ernst van Altena was door keelkanker zijn stem kwijt. Hij praatte de laatste jaren via zijn slokdarm. Doordat bij de operatie een aantal pezen is doorgesneden kon hij zijn hoofd niet goed meer bewegen. Eind 1998 werd hij genezen verklaard. Begin 1999 werd longkanker geconstateerd. Hieraan overleed hij op 16 juni.

Anderen over Ernst van Altena:

• Ernst van Altena, het gevleugelde tekstpierement, bij wie bonjour onherroepelijk op amour rijmt, en ik hou van jou zonder mankeren op kom je gauw, heeft een roman geschreven, die tot titel draagt: Een tussen twee. (Gerrit Komrij, Vrij Nederland, 28-04-1973)
• Zijn opvallendste kwaliteit uit zich in zijn Nederlandse bewerkingen van Franse chansons. Hij duelleert met de Franse teksten net zolang tot hij in eigen taal een tegenhanger heeft opgebouwd, die het naar zijn eigen veeleisende smaak kan opnemen tegen 't origineel. (Jaap van de Merwe, Nederlandse chansons, blz. 16)
• Van Altena vertaalde, hertaalde en schreef sneller dan God en Vestdijk samen konden lezen: romans, liedjes, politieke pamfletten, een mini-wijnproefcursus voor niet-snobs, boekjes over het zweefvliegtuig en de luchtballon - kortom, te veel om op te noemen. (Martin de Haan, Volkskrant, 07-07-2000)
• De catalogus van de Koninklijke Bibliotheek vermeldt voor Ernst van Altena's actiefste jaren, 1985-1995, in totaal omtrent 150 door hem vertaalde of (soms) samengestelde boeken. Als wij voor het gemak van de berekening de ongeveer 50 dunnere kinderboekjes maar even buiten beschouwing laten, net als het onbekende aantal Belgische uitgaven en de niet in druk verschenen toneelvertalingen, dan blijven er toch nog ongeveer honderd boeken in elf jaar tijds: negen fikse boekuitgaven per jaar oftewel zoiets als één boek per vijf weken en dat dag in dag uit, meer dan een decennium lang. (Rob van Altena, Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde 2006, blz. 111)

Mijn favoriete citaat:

Links:

• Raban Internet Antiquariaat - voor tweedehands boeken van Ernst van Altena
• DBNL - Ernst van Altena
• Fernand Auwera - interview met Ernst van Altena

Handtekening Ernst van Altena onder voorwoord Rijm-het-zelf-gids

Bronnen o.a.:

• Nederlandse literaire prijzen 1880-1985 (1986)
• Oosthoek Lexicon Nederlandse & Vlaamse literatuur (1996)
• Volkskrant (11-12-1998/19-06-1999)
• Trouw (19-06-1999)
• Gelders Dagblad (19-06-1999)
• Gegevensverzameling Rob van Altena (2005)
• Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde (2006)