Achternaam: Bellamy

Voornaam: Jacobus

Geboren: 12-11-1757

Te: Vlissingen

Overleden: 11-03-1786

Te: Utrecht

Pseudoniem(en): Jacobus Bellamy gebruikte het pseudoniem Zelandus. Eigenlijk heette hij Bellami. In 1785 heeft hij de 'i' in een 'y' veranderd.

Werk:

Poëzie:

• Gezangen mijner jeugd (1782)
• Roosje (1784)
• Vaderlandsche gezangen van Zelandus (2 delen) (1782/1783)
• Gezangen van J. Bellamy (1785)
• Gedichten (1844)

Brieven:

• 1 brief van Bellamy aan juffrouw De Bruin (d.d. 16-11-1784) in 'Het hart op de tong', samengesteld door Dr. W.Gs. Hellinga (1941)

Overig non-fictie:

• Proeven voor het Verstand, den Smaak en het Hart, door Jacobus Bellamy en eenigen zijnerkunstvrienden (1784)

Bloemlezingen:

'Gebloemleesd'

Poëzie:

• 7 gedichten in 'Onze dichters', door Gust. van Elring (1909)
• 3 gedichten in 'De spiegel van de Nederlandse poëzie door alle eeuwen 1100-1900', samengesteld door Victor E. van Vriesland (1955)
• 5 gedichten in 'Poëzie uit den Pruikentijd', bijeengebracht door Anton van Duinkerken en C.J. Kelk (1955)
• 1 gedicht: 'Liefde en wijn' in 'De Muze viert feest', bijeengebracht door Gerrit Borgers (CPNB, 1960)
• 1 gedicht: 'Waarom de liefde geblind wordt' in 'De liefde zingt in verzen', bijeengebracht door C.J. Kelk en Halbo C. Kool (z.j.)
• 1 gedicht: 'Michiel de Ruyter, held der Zeeuwen' in 'Het land der letteren', samengesteld door Adriaan van Dis en Tilly Hermans (1982)
• 2 gedichten in 'Ik heb de liefde lief. De mooiste liefdesgedichten uit de Nederlandse en Vlaamse poëzie', samengesteld door Willem Wilmink (1993)
• 1 gedicht: 'Liefde en wijn' in 'Wijngedichten. Dichters houden van wijn', samengesteld door Rudolf Pierik (2004)
• Het 'Woordenboek der Nederlandsche Taal' (WNT) citeert uit vier werken van Bellamy.

Proza:

• 3 citaten in 'Andermans wijsheid', bijeengebracht door K. ter Laan (1961)
• 1 citaat in 'Spectrum citatenboek', samengesteld door C. Buddingh' (1967): 'Een natie, die dichters heeft en die miskent, is alle verachting waardig: daar een volk, dat zijn genieën eerbiedigt, voor zich, en voor zijne dichters, een geduurzaam eeretteken oprigt.'
• 1 verhaal: Fragment van eene sentimenteele historie', in: 'Spectrum van de Nederlandse Letterkunde 19, Gevoelige harten, In de ban der romantiek', samenstelling, inleiding en toelichting Dr. M.C.A. van der Heyden (1969)
• 2 citaten in 'Kosmos groot citatenboek' (1986)
• 1 parodie: 'Fragment van ene sentimentele historie' in 'Ik ben geboren in Apeldoorn. Groot parodieënboek' (samenstelling Rody Chamuleau en J.A. Dautzenberg) (1994)

Tijdschriften:

• Jacobus Bellamy debuteerde onder het speudoniem Zelandus in 'De Post van den Nederrhijn', een patrottisch tijdschrift.
• Jacobus Bellamy gaf de tijdschriften 'Proeven voor het verstand, den smaak en het hart' (1784/1785) en 'De poëtische spectator' (1784/1786) uit.

Diversen: (Zonder een schijn van volledigheid)

• W.A. Ockerse en A. KLeijn, 'Gedenkzuil op het graf van Jacobus Bellamy' (1822)
• J. Dyserinck, 'Ter nagedachtenisvan Jacobus Bellamy' (1881)
• J. Hoeksma, 'Jacobus Bellamy' (1903)
• J. Aleida Nijland, 'Leven en werken van Jacobus Bellamy' (2 delen, 1917)
• Een hoofdstuk over Jacobus Bellamy in Hans Heesen & Harry Jansen, 'Pen in ruste. Schrijversgraven in Midden-Nederland' (2001)
• De Stichting Literaire Activiteiten Utrecht presenteerde in maart 2008 de Utrechtse Literaire Canon. Jacobus Bellamy stond op plaats 5.

Opmerkingen:

• Jacobus Bellamy werd geboren in Vlissingen, in een arm gezin. Zijn vader (Zwitser van afkomst) overleed toen Jacobus vier jaar was. Jacobus werd opgevoed door zijn grootvader. Al heel jong moest Jacobus Bellamy aan het werk als bakkersknecht.
• Hij schreef gedichten en deze gedichten trokken de aandacht van de Vlissingse predikant Jona Willem te Water. Deze predikant zorgde ervoor dat Jacobus Bellamy in Utrecht theologie kon gaan studeren.
• In Utrecht werd hij actief lid van het dichtgenootschap 'Dulcis ante omnia Musa'.
• Met zijn 'Vaderlandsche gezangen' koos Jacobus Bellamy de kant van de patriotten.
• Jacobus Bellamy koos bewust voor een eenvoudig woordgebruik. Hij schreef vaak rijmloze verzen.
• Jacobus Bellamy probeerde het gebruik van de ballade in ere te herstellen. Zijn Ballade 'Roosje' is bekend gebleven.
• Jacobus Bellamy was zijn hele leven ziekelijk.
• Bellamy stierf op zijn studentenkamer aan de Lange Nieuwstraat 18 in Utrecht in het bijzijn van twee vrienden. Op het pand is een gevelsteen aangebracht ter herinnering aan Jacobus Bellamy en later nog een bordje ter herinnering aan Bellamy en zijn huisgenoot Pieter Quint Ondaatje.
• Jacobus Bellamy werd op 17-03-1786 (bij fakellicht) begraven in de St.-Nicolaaskerk in Utrecht. De zerk en de gedenkplaat zijn nog in de kerk te zien, maar niet meer op de oorspronkelijke plaats, bij het koor tegenover de preekstoel (bij de aanleg van een verwarmingssysteem moesten ze daar verdwijnen). Elders in de kerk bevindt zicht nog een grafsteen met daarop 'Hier rust J. Bellamy'.

Anderen over Jacobus Bellamy:

• Neen ze schamen zich niet. En als bewys haal ik hier de volgende vertelling aan, die in myn jeugd zeer en vogue was. Ze zal wel te vinden zyn in deze of gene levensbeschryving van Bellamy, waarin trouwens niet veel te beschryven valt, want aan heel veel anders dan 't maken van een paar onnozele versjes heeft hy zich niet schuldig gemaakt. (Multatuli, Idee 886)
• Vooral de persoon van Bellamy moet op de tijdgenoot indruk gemaakt hebben. Hij zag er robuust uit, gedroeg zich onconventioneel, was zeer enthousiasmerend. Wilde desnoods met geweld de stijfgeworden klassicistische genootschapspoëzie in een nieuwe richting stuwen. Maar achter zijn luidruchtig activisme school een fond van gevoeligheid en twijfel, dat deze zogenaamde bestrijder van het sentimentalisme toch dicht in de buurt van Feith bracht. (P.J. Buijnsters, 't Is vol van schatten hier)
• In weerwil van zijn voortdurende gekwakkel was Bellamy een beer van een vent, 'breed van borst en schouders, hoog van gestalte en buitengewoon sterk van spieren' - de sterkste dichter van Nederland. Hij liep met twee studiegenoten onder de armen door de kamer, zette schuingezakte hooiwagens recht, enzovoort. Het is één van die krachttoeren die mogelijkerwijs heeft bijgedragen aan zijn vroege dood. Om de sterke van zijn gebit te demonstreren zou hij wel eens even een pennemes doorbijten. Dat lukte, maar mij slikte het afgebeten stuk per ongeluk ook in. (Hans Heesen & Harry Jansen, Pen in ruste. Schrijversgraven in Midden-Nederland, blz. 32)
• Studeerde theologie in Utrecht, en woonde er maar vijf jaar, tot aan zijn ontijdige dood op 28-jarige leeftijd. Maar in die korte periode is wel zijn hele productie samengebald. Zijn eerste dichtbundel Gezangen mijner jeugd verscheen hier. Ook werd hij in Utrecht hoofdredacteur van het vriendentijdschrift Proeven voor het verstand, den smaak en het hart,richtte hij De Poëtische Spectator op, schreef hij zijn bundel Vaderlandsche gezangen van Zelandus en de bekende romanze Roosje. Hij was zeer actief in de patriottenbeweging. (Omschrijving Bellamy in Utrechts Literaire Canon)

Uit mijn weblog: 18-10-2005:

In Vlissingen wordt de laatste jaren flink gebouwd. Er zijn aan de boulevard een paar hoge nieuwe gebouwen verrezen en in het centrum ligt een enorm diepe bouwput. Voor de internetbladzijde over Jacobus Bellamy (1757-1786) heb ik foto's gemaakt van het Bellamypark en van de plaquette aan zijn geboortehuis, die daar sinds 1850 hangt. Onverlaten hebben zijn ogen op die plaquette een blauwe kleur gegeven.

In het Bellamypark staat een gietijzeren fontein ter nagedachtenis aan Betje Wolff en Aagje Deken. Deze fontein stamt uit 1884. Betje Wolff werd in 1738 in Vlissingen geboren. In 1755 veroorzaakte zij in Vlissingen een schandaal, omdat ze zich liet schaken door de oud-vaandrig Matthijs Gargon. Na enkele dagen kwam ze ontgoocheld naar Vlissingen terug. In 1759 trouwde ze met dominee Adrianus Wolff. Ze verliet toen Vlissingen.

Mijn favoriete citaat:

Links:

• Raban Internet Antiquariaat - voor tweedehands boeken van Jacobus Bellamy
• DBNL - Jacobus Bellamy
• Kornelis ter Laan Multatuli-encyclopedie - Jacobus Bellamy
• Gedicht: Roosje
• Gedicht: Klagt
• DBNL - Gezangen mijner jeugd - volledige tekst

Bronnen o.a.:

• C. Buddingh', Encyclopedie voor de wereldliteratuur (1954)
• Querido's letterkundige reisgids
• Spectrum Nederlandstalige auteurs (1985)
• De Nederlandse en Vlaamse auteurs van middeleeuwen tot heden (1985)
• Oosthoek Lexicon Nederlandse & Vlaamse literatuur (1996)
• Hans Heesen e.a., Waar ligt Poot? (1997)