Achternaam: den Brabander

Voornaam: Gerard

Geboren: 03-07-1900

Te: Den Haag

Overleden: 04-02-1968

Te: Amsterdam

Pseudoniem(en): Gerard den Brabander is het pseudoniem van Jan Gerardus Jofriet. (Op zijn grafsteen staat niet zijn echte naam, maar zijn pseudoniem).

Werk:

Poëzie:

• Vaart (1932)
• Cynische portretten (1934)
• Gebroken lier (1937)
• Opus 5 (1937)
• Drie op één perron (samen met Ed. Hoornik en Jac. van Hattum) (1938, 1941, 1960)
• Materie-man (1940)
• De verduisterde dichter (1942)
• De deur op het haakje (1943)
• Later .... beter
• De holle man (1945)
• Gedichten (1945)
• De steenen minnaar (1946)
• Eroica in zakformaat (1946)
• Sonnetten (1946)
• Parijsche sonnetten (1947)
• Morbide Mei (1948)
• Oefening in eenzaamheid (1950)
• Curve. Een keuze uit de poëzie van Gerard den Brabander (door Ed. Hoornik) (1950)
• Recapitulatie (1952)
• Onraad (1955)
• Niets nieuws (1956)
• Rembrandt en de miniaturen (1956)
• Delirium (1957)
• Gespleten vuur (1959)
• Verzamelde gedichten (gekozen door Ed. Hoornik) (1966)
• Rembrandt, de monsters en andere verzen (1980)
• Verzamelde verzen (door C. Bittremieux) (1984)
• Drie tegen één op 'n Perron (met Ed. Hoornik, Jac. van Hattum, E. du Perron) (bibliofiel, 110 ex.) (1995)

Proza:

• Eroica in zakformaat

Toneel:

• De nieuwe Adam .Een poëtische dialoog in drie bedrijven (1941)

Vertalingen:

• Gerard den Brabander vertaalde in opdracht van toneelgezelschap Comedia werk van Shakespeare, o.a. 'Een midzomernachtdroom...'.
• Rainer Maria Rilke, Gedichten (1937)
• Rainer Maria Rilke, Koning Bohoesj..
• De raaf. Naar Edgar Allan Poe (1948)
• Calderon de la Barca, Het leven een droom (1954)
• Heinrich Heine, Duitsland een wintersprookje (1954)
• Gerard den Brabander vertaalde poëzie van diverse dichters. In 'De muze kent geen Babel, Poëzie uit alle werelddelen in vertaling' (1959) staan door hem vertaalde gedicht 'Dame voor de spiegel' van Rainer Maria Rilke.
• In 'Rembrandt, de monsters en andere verzen' (1980) staat door hem vertaalde poëzie van János Arany en Sándor Petöfi.

Bloemlezingen:

'Gebloemleesd'

Poëzie:

• 1 gedicht: 'Daar viel een ster' in 'Novellen en gedichten' (boekenweekgeschenk 1941)
• 10 gedichten in 'Stille opmars. Verzen van de nieuwe generatie in Nederland', verzameld door F.W. van Heerikhuizen (1942)
• 6 gedichten in 'Dichters van dezen tijd', door D.A.M. Binnendijk (15e druk, 1946)
• 1 gedicht: 'Soldaat' in 'Kleine dichterkeur',samengesteld door W.L. Brandsma (1950)
• 1 gedicht: 'Klein lied voor de liefsten' in 'Nieuwste dichtkunst', bijeengebracht door C.J. Kelk en Halbo C. Kool (1950)
• 1 gedicht: 'Ochtendcafé' in 'Pierement, samengesteld door Han G. Hoekstra (1953)
• 1 gedicht: 'Ziekenbezoek' in 'Poëzie op de planken' (1954)
• 1 gedicht: 'Aan Beethoven' in 'Twee muzen', uitgezocht door Jan Engelman en Wouter Paap (CPNB, 1955)
• 1 gedicht: 'Heer, zoo opstandig...' in 'Voor de bijl. Schrijvers slaags met de buitenwereld', samengesteld door A. Marja (1955)
• 1 gedicht: 'Herfstnacht in de tuilerieën' in 'Poëtisch akkoord. Honderd gedichten uit tien jaar Noord- en Zuid-Nederlandse literatuur', samenstelling: Pierre H. Dubois, Hubert van Herreweghen, Maurice Roelants en Garmt Stuiveling (1956)
• 10 gedichten in: 'Met twee maten, de kern van vijftig jaar nederlandse poëzie geïsoleerd en experimenteel gesplitst'samengesteld door Paul Rodenko (1956)
• 1 gedicht: 'Molens, meiden, melkvee' in 'De muze zwerft door Nederland' bijeengebracht door Ed. Hoornik (1956)
• 14 gedichten in 'Spiegel van de Nederlandse poëzie door alle eeuwen 1940-1957', samengesteld door Victor E. van Vriesland (1957)
• 1 gedicht: 'Paradise regained' in 'Kom haastig! een bloemlezing van gedichten over de wederkomst van Christus', verzameld door Okke Jager (1957)
• 1 gedicht: 'Dichters moeten de minnaars uit zich weren' in '1 pk. Honderd gedichten van honderd dichters', verzameld door Hans van Straten (1958)
• 1 gedicht: 'Jong meisje op Amsterdamse veerpont' in 'Amsterdam' (serie: Beeldende poëzie), bijeengebracht door Adriaan Morriën (1959)
• 1 gedicht: 'Alleen' in 'Dichters omnibus. Zesde bloemlezing' (1959)
• 1 gedicht: 'Oud klavier' in 'Muziek en poëzie', bijeengebracht door Johan de Molenaar (1959)
• 1 gedicht: 'Fata morgana' in 'De muze op school', bijeengebracht door W. van Beusekom (1961)
• 1 gedicht: 'Lijkstatie' in 'De dichter en de dood', bijeengebracht door Chr. Leeflang (1961)
• 1 gedicht: 'Dat kleine klagen...', in 'Dichters omnibus. 14e bloemlezing', samengesteld door Ad den Besten (1967)
• 1 gedicht: 'Kerkgang' in: 'Het grote Nederlandse verhalenboek. Een bundel van de opmerkelijkste verhalen, gedichten en prenten uit de laatste 50 jaar' (red. Hella S. Haasse, Ad Petersen, Koos Postema en Willem van Toorn) (VARA, 1977)
• 1 gedicht: 'Voor A. Roland Holst' in 'Roland Holst, ten afscheid', redactie Wim Ramakers (1977)
• 3 gedichten in 'De spiegel van de Nederlandse poëzie', samengesteld door Hans Warren (1979)
• 3 gedichten in 'De Nederlandse poëzie van de 19de en 20ste eeuw in 1000 en enige gedichten, samengesteld door Gerrit Komrij (1980)
• 1 gedicht: 'En een kind zag ik ...' in 'Zo diep heb ik van u gedronken, gedichten over de liefde', gekozen door Jan van der Vegt (1981)
• 5 gedichten in 'Is dit genoeg: een stuk of wat gedichten (2 delen), samengesteld door C. Buddingh' en Eddy van Vliet (1982)
• 1 gedicht: 'Borinage néerlandais' in 'Het land der letteren', samengesteld door Adriaan van Dis en Tilly Hermans (1982)
• 7 gedichten in 'Langs straten en gedichten. Een bundel Amstedamse poëzie', samengesteld door Richter Roegholt (1985)
• 1 gedicht: 'Fata morgana' in 'Klasseboek. Gedichten over school', samengesteld door Anton Oskamp (1986)
• 1 gedicht: 'Miliciana' in 'Littekens in een gelooide stierehuid (Nederlandstalige schrijvers over de Spaanse Burgeroorlog 1936-1939', samengesteld door Hub. Hermans (1986)
• 1 gedicht: 'Ik, kleine slaaf van poëzie en taal' in Grote poëziebloemlezing 'Mij liet je leven', samenstelling Aldert Walrecht (1987)
• 11 gedichten in 'Hier ligt Poot Hij is dood', samengesteld door Robert-Henk Zuidinga (1990)
• 1 gedicht: 'Sonnet voor Jan H. de Groot' in 'Zonder vrienden kan ik niet. 101 liedteksten en gedichten over vriendschap', samenstelling Jan-Simon Minkema & Henk van Zuiden' (1992)
• 1 gedicht: 'De holle man IV' in 'Domweg gelukkig in de Dapperstraat', samengesteld door C.J. Aarts en M.C. van Etten (1994)
• 2 gedichten in 'Geen dag zonder liefde. Honderd jaar Nederlandse liefdespoëzie uit noord en zuid', samengesteld door Eddy van Vliet (1994)
• 4 gedichten in 'Dichten over dichten. Bloemlezing uit de Nederlandse poëzie van de 19de & 20ste eeuw, samengesteld door Atte Jongstra en Arjan Peters (1994)
• 2 gedichten in: 'Die dag in mei vergeet ik niet. De mooiste Nederlandse bevrijdingspoëzie', gekozen door Hans Warren (1995)
• 2 gedichten in 'Groot verzenboek. Vijfhonderd gedichten over leven, liefde en dood. Een thematische bloemlezing uit de Nederlandstalige poëzie van de twintigste eeuw', samengesteld door Jozef Deleu (1999)
• 1 gedicht: 'Ziekenbezoek' in: 'Familie duurt een mensenleven lang. De honderd mooiste Nederlandse gedichten over vaders, moeders, dochters en zonen', samengesteld door Menno Wigman (1999)
• 1 gedicht 'In mijn gebaren rekt zich traag de dood' + een foto van zijn graf in 'Alleen de dood is tussen u en mij. Literaire dodenkalender van de twntigste eeuw', samengesteld door Dirk Baartse e.a. (2000)
• 1 gedicht: 'Fata morgana' in 'Nog één keer door die hoge gang. De honderd mooiste schoolgedichten uit de Nederlandse literatuur', samengesteld door Hans Werkman (2000)
• 1 gedicht: 'Ik, kleine slaaf van poëzie en taal' in 'Lang leve de dood. Een bloemlezing in honderd en enige gedichten, samengesteld door Gerrit Komrij (2003)
• 1 gedicht: 'Ter zake' in: 'De light scheurkalender 2004', samengesteld door Jean Pierre Rawie & Driek van Wissen (2003)
• 7 gedichten in 'Komrij's Nederlandse poëzie van de 19de t/m de 21ste eeuw in 2000 en enige gedichten', verzameld door Gerrit Komrij (2004)
• 2 gedichten in 'Noord-Holland, woordkunst in waterlicht' (2007)

Proza:

• 1 citaat in 'Groot Literair Citatenboek van Nederlandse en Vlaamse auteurs uit de 19e en 20e eeuw', samengesteld door Gerd de Ley (z.j.):
  Niemand, die eenzaam is, is ooit alleen.
  De eenzaamheid begint als men gaat paren:
  De breekt de tijd aan en telt men in jaren
  de lege leegte van zijn leven af
  en, steeds maar tellend, valt men in het graf.
• 2 citaten in 'Kosmos groot citatenboek' (1986)

Tijdschriften:

• Vanaf 1922 schreef hij berichten voor de 'Provinciale Noord-Hollandsche Courant'. Later schreef hij een 'Wekelijkse Rijmelarij' in deze krant.
• In 1929 worden gedichten van hem gepubliceerd in 'Favoriet'.
• Den Brabander was in 1939 mede-oprichter van 'Centaur'.
• Den Brabander was redacteur van ' 't Spuigat'.
• Den Brabander werkte mee aan 'Werk', 'Criterium' en 'De litteraire Revue'.

Diversen: (Zonder een schijn van volledigheid)

• Een hoofdstuk over 'Een hoofd, zoo woest en ledig als het gruis' van Gerard den Brabander en 'Moord' van François Pauwels in 'Vers tegen vers' van Hendrik de Vries (1949)
• Een hoofdstuk over 'Verhangen' van Omer Karel de Laey en 'De gehangene' van Gerard den Brabander in 'Vers tegen vers' van Hendrik de Vries (1949)
• Martien J.G. de Jong, 'Eén perron maar drie treinen' (Den Brabander, Van Hattum, Hoornik) (1970)
• Veel over Den Brabander in 'John Eylders. Het leven van een tegendraadse Amsterdammer' (1971)
• Lucebert maakte in 1983 in het Letterkundig Museum een grote wandschildering, waarin hij 36 literaire citaten verwerkte. Van Gerard den Brabander is hier terug te vinden 'Ik kleine slaaf van poëzie en taal, mij was ter borst de eerste melk al schraal'.
• Jan Elburg, 'De dichter achter het volle glas' (1985)
• Wim Zaal nam in 'De buitenbeentjes. 36 schrijvers die ik heb gekend' (1995) een hoofdstuk over Gerard den Brabander op.
• Tijdens de tafelrede t.g.v. het aanstaande huwelijk van Willem Alexander en Maxima citeerde minister-President Wim Kok een gedeelte van het gedicht 'Schaatsenrijden' van Gerard den Brabander.

Literaire prijzen:

• Poëzieprijs van de gemeente Amsterdam 1947 voor 'De steenen minnaar'.

Opmerkingen:

• Gerard den Brabander werd kelinburgerlijk en kerks opgevoed.
• Na de algere school gaat hij op een kantoor werken en volgt de Handelsavondschool.
• In 1916 verhuist het gezin naar Edam, waar zijn vader zijn opa opvolgt als koster van de Nederlands-hervormde kerk.
• In 1917 werd Gerard den Brabander postbeambte in Monnikendam.
• Vanaf 1932 woont Den Brabander in Amsterdam.
• Gerard den Brabander wordt in de periode voor de Tweede Wereldoorlog (met Van Hattum en Hoornik) gerekend tot de 'Amsterdamse School'. met anekdotische poëzie, geënt op de 'Nieuwe Zakelijkheid'.
• Met Jac. van Hattum en Gerard den Brabander publiceerde hij de bundel 'Drie op één perron' (1938, 1941, 1960, 3 dln.). Dit perron verwees naar E. du Perron, die ze gezamenlijk bewonderden.
• Gerard den Brabander was lokketbediende bij de posterijen. Na de Tweede Wereldoorlog wijdde hij zich geheel aan de literatuur.
• Zijn vroege werk is vaak satirisch, zijn latere werk meer berustend.
• Gerard den Brabander was vaak te vinden in café Eylders aan het Leidseplein, waar hij vaak een moddermannetje (jenever met suiker en kaneel) dronk. Op zaterdag verkocht hij hier aan de burgerij die 'artiestje kwam kijken' zijn gesigneerde bundels, die hij zelf even daarvoor bij de Slegte had gekocht.
• Bij zijn 65e verjaardag verscheen 'Verzamelde gedichten'. Deze titel klopt niet, want het is een (ruime) keuze uit zijn gedichten door Ed. Hoornik, maar geen complete verzameling.
• Gerard den Brabander heeft tijdens zijn leven veel - handgeschreven - gedichten weggegeven. Een aantal hiervan is door C. Bittremieux achterhaald en opgenomen in 'Verzamelde verzen'.
• Gerard den Brabander had een drankprobleem. Hij werd hier enkele malen voor opgenomen in klinieken, o.a. in de Jellinekkliniek. Hier viel hij op 03-02-1968 van een trap, toen hij zich te ver over de ballustrade boog om te zien of het avondblad al in de bus zat.
• Hij werd overgebracht naar het Wilhelmina Gasthuis, waar hij op 04-02-1968 aan zijn verwondingen overleed.
• Gerard den Brabander werd op 10-02-1968 begraven op Zorgvliet (graf 20-II-532). Ed. Hoornik sprak een grafrede uit. (Op zijn grafsteen staat niet zijn echte naam, maar zijn pseudoniem) Op zijn graf staat het volgende fragment uit zijn gedicht 'Danse macabre':
  En nu terwijl de straat geen einde heeft,
  en tussen stenen de muziek herleeft,
  staat onder een lantaarn de oude dichter
  en zingt zijn lied ... En het wordt licht en lichter
• De verzen in 'Rembrandt, de monsters en andere verzen' werden in 1978 gevonden in het archief van Uitgeverij Pegasus. Er zat een contractje bij uit 1955.

Op begraafplaats Zorgvlied ligt, direct achter het hek, sinds 2003 een monument voor de hier begraven schrijvers. Het monument bestaat uit een 'gebroken kolom' (een veel gebruikt symbool voor het afgebroken leven) en een 'geblokte vloer' waarin op kleine witte, vierkante tegeltjes de namen van de op Zorgvlied begraven schrijvers staan. Aan de open plekken in de vloer te zien, ontbreken er nog schrijvers, of men houdt nu al rekening met toekomstige begrafenissen.

Anderen over Gerard den Brabander:

• Na de oorlog had uitgever Wim Salm, overmoedig als alle uitgevers waren in de eerste wilde jaren, veel te grote oplagen laten drukken van Gerard den Brabanders bundels De stenen minnaar en De holle man. Gerard ontdekte, dat bij De Slegte in de Kalverstraat, door schrijvers gevreesd adres voor alles wat in de 'Ramsj' gaat, de bundel De holle man te koop lag voor een kwartje. Stapels Holle mannen lagen daar. Gerard komt naar me toe en zegt: 'John, leen me even een knaak.' 'Waarom nou weer?' 'Bij De Slegte liggen 'holle mannen' voor een kwartje en ik ga er tien halen.' Een tijdje later komt Gerard den Brabander het café weer binnen met een stapel boeken, tekent ze met een door de klanten gewenste opdracht en verkoopt ze voor vijf of tien gulden. (John Eylders in: Jeroen Brouwers, Zachtjes knetteren de letteren, blz. 193)
• Gerard den Brabander, die achter een bierglas is geboren en steeds even oeroud blijft. (Lucebert in: H.U. Jesserun d'Oliveira, Scheppen riep hij gaat van Au!, blz. 47)
• Den Brabander gestorven. Ik heb hem maar een enkele keer heel even ontmoet, hij was trouwens een van die mensen bij wie ik nooit weet wat ik tegen ze zeggen moet. Marja was destijds bezig een collectie Den Brabander-anecdotes aan te leggen (er waren er eenmaal wat in omloop!), ik vraag me af wat er van die verzameling geworden is. Het mooiste verhaal dat ik over hem ken dateert uit de oorlog, toen hij op een gegeven ogenblik zwaar ziek was. Iemand van de Criterium-redactie kwam hem opzoeken en vroeg: 'Wat zou je zeggen, Jan, als je hoorde dat we bezig zijn met een Im Memoriam Den Brabander-nummer?' Den Brabander: 'Voorschot vragen.' (C. Buddingh', dagboeknotities, 05-02-1968, Tirade 135, blz. 152)
• Gerard den Brabander
  Die bijna dagelijks tot bijna 's morgens vroeg
  het guur klimaat van Holland in een kroeg
  ontvlucht om heet te worden van genever
  striemt Holland's burgers nòg niet scherp genoeg.
  (Frans Babylon, Hier ligt Poot Hij is dood, blz. 128)
• Hij bezat niets dan zijn rijmende lier en zijn ongerijmde kop. (Wim Zaal, De buitenbeentjes, blz. 26)
• Gerard den Brabander heeft de vervoering, het pathos en de uitdoving gekend èn gezocht. Hij was zich als mens en dichter bewust van de drie-eenheid van gevoelens die in zijn poëzie gestalte kreeg: het bovenmenselijke reiken, de menselijke grenzen, de neergang in het dierlijke. Het Absolute als negatief ervaren macht heeft hem van fase naar fase begeleid èn ondermijnd èn langzaam gedood. Het levensdrama van Gerard den Brabander heeft zich voor onze ogen voltrokken, de ogen van zijn tijdgenoten en makkers, zonder dat ook de helpende vriendschap waarmee velen hem tegemoet zijn getreden daaraan iets heeft kunnen verhelpen. Het was het drama, waaraan hij zelf het langst en het zwaarst geleden heeft. (Theun de Vries, voorwoord 'Rembrandt, de monsters en andere verzen', blz. 9/10)

Mijn favoriete citaat:

Links:

• Raban Internet Antiquariaat - voor tweedehands boeken van Gerard den Brabander
• Gedicht - Jenevertranen

Bronnen o.a.:

• C. Buddingh', Encyclopedie voor de wereldliteratuur (1954)
• P.H. Dubois, hedendaagse nederlandse kunst, letterkunde (1956)
• Lexicon van de moderne Nederlandse literatuur (1978)
• Querido's letterkundige reisgids van Nederland (1983)
• Spectrum Nederlandstalige auteurs (1985)
• Hun laatste rustplaats (1985)
• Nederlandse literaire prijzen 1880-1985 (1986)
• Winkler Prins lexicon van de Nederlandse letterkunde (1986)
• Oosthoek Lexicon Nederlandse & Vlaamse literatuur (1996)
• Hans Heesen e.a., Waar ligt Poot? (1997)
• Schrijvers. 2000 auteurs van de 20e eeuw van A tot Z (2002)
• Behoudens deze steen. Een gids langs schrijversgraven in Nederland en Vlaanderen (2004)