Achternaam: Campert

Voornaam: Jan

Doopnamen: Jan Remco Theodoor

Geboren: 15-08-1902

Te: Spijkenisse

Overleden: 12-01-1943

Te: Neuengamme

Pseudoniem(en): Voor zover mij bekend heeft Jan Campert niet onder pseudoniem gepubliceerd.

Werk:

Poëzie:

• Refereinen (met Hendrik Scholte) (1922)
• Verzen (1925)
• De bron (200 ex.) (1927)
• Het verliefde lied en andere verzen (1928)
• Ballade van de verbrande boeken (1933)
• Verwilderd landschap (1936)
• Huis en Herberg (1941)
• Sonnetten voor Cynara (1942)
• Het lied der achttien doden (rijmprent) (1943)
• Verzamelde gedichten 1922-1943 (1947)
• Wie weet slaag ik in de dood (bloemlezing door Remco Campert) (1962)
• Het onontkoombare lied (bloemlezing) (1985)
• Den luiden lach en andere verzen (2003)
• Dat ik van binnen brand. Een keuze uit de gedichten (2004)

Proza:

• Het Chineesche mysterie (met Ben van Eysselsteyn) (1932)
• Klokslag twaalf (met Willy Corsari) (1933)
• Die in het donker (1934)
• Wier (1935)
• Slordig beheer (1941)

Brieven:

• Enkele brieven van Jan Campert in 'Over Jan Campert' (1946) door Han G. Hoekstra.

Vertalingen:

Door Jan Campert vertaalde gedichten van Sakespeare, Samuel Daniel, Lizette Woordworth Reese, Elinor Wylie, W.B. Yeats, Ernest dowson en Leopold von Andrian zijn opgenomen in zijn 'Verzamelde gedichten 1922-1943' (1947)

• Jean de la Hire, De misdaad der evacuatie (1941)

Vertaald:

• Havet tier (Kopenhagen, 1937)
• Het lied der achttien dooden/ the song of the eighteen dead. (vertaling C.M. MacInnes) (bibliofiel, 30 ex.) (1978)

Bloemlezingen:

'Gebloemleesd'

Poëzie:

• 1 gedicht: 'Het gericht' in 'Kent uw dichters. gedichten van 100 dichters' (1932)
• 1 gedicht: 'Geef haar een ster' in 'Kristal. Letterkundige productie 1935', red. Emmy van Lokhorst en Victor E. van Vriesland (1935)
• 1 gedicht: 'Lof van Walcheren' in 'Ons volk. Een karakteristiek in verzen', samengesteld door Paul Huf (ca. 1940)
• 1 gedicht: 'Lof van Walcheren' in 'De schoonheid van ons land I. Het landschap' (1941)
• 1 gedicht: 'Een Amsterdamsch lied' in 'De schoonheid van ons land II. De steden' (1941)
• 3 gedichten in 'Berijmd verzet' (1944)
• 1 gedicht: 'Het lied der achttien dooden' in 'Herrijzenis' (1945)
• 4 gedichten in 'Dichters van dezen tijd', door D.A.M. Binnendijk (15e druk, 1946)
• 1 gedicht: 'Improvisation' in 'Nieuwste dichtkunst', bijeengebracht door C.J. Kelk en Halbo C. Kool (1950)
• 1 gedicht: 'In Memoriam J.H. Leopold' in 'Kleine literatuurgeschiedenis in verzen over Nederlandse schrijvers', bijeengebracht door Theo Vesseur (1953)
• 14 gedichten in 'Spiegel van de Nederlandse poëzie door alle eeuwen 1900-1940', samengesteld door Victor E. van Vriesland (1953)
• 2 gedichten in 'Poëzie op de planken' (1954)
• 2 gedichten in 'Apollo's reis door Nederland. Een verzameling geografische gedichten', samengevoegd door Laurens van der Waals (1956)
• 1 gedicht: 'Een Amsterdamsch lied' in 'De muze zwerft door Nederland' bijeengebracht door Ed. Hoornik (1956)
• 1 gedicht: 'Het lied er achttien doden' in 'Nederlandse schrijvers en schrijfsters II', L. Leopold (17e druk, 1961)
• 1 gedicht: 'Sonnetten voor Cynara VII' in 'De dichter en de dood', bijeengebracht door Chr. Leeflang (1961)
• 7 gedichten in 'Liefdespoëzie', bijeengebracht door Hendrik de Vries (z.j.)
• 1 gedicht: 'Amsterdams raadhuis', in 'als die stad eens ommeviel... Dichters over Amsterdam', samengesteld door Wim Ramaker (1975)
• 1 gedicht: ' Ballade der verbrande boeken' in 'Vluchtig omzien. Een halve eeuw nederlandstalige letterkunde', samengesteld door C.J.E. Dinaux (1975)
• 1 gedicht: 'Het lied der achttien doden' in 'Groot verzenboek voor al wie jong van hart is', samengesteld door Karel Jonckheere (1978)
• 2 gedichten in 'De spiegel van de Nederlandse poëzie', samengesteld door Hans Warren (1979)
• 3 gedichten in 'De Nederlandse poëzie van de 19de en 20ste eeuw in 1000 en enige gedichten, samengesteld door Gerrit Komrij (1980)
• 1 gedicht: 'Een Amsterdamsch lied' in 'De stad. Een bloemlezing door C. Buddingh' (1981)
• 1 gedicht: 'Lof van Walcheren' in 'Het land der letteren', samengesteld door Adriaan van Dis en Tilly Hermans (1982)
• 1 gedicht: 'Het lied der achttien doden' in 'Gelezen worden ze ontelbre malen. De bekendste gedichten uit de Nederlandse literatuur', samengesteld door Robert-Henk Zuidinga (1986)
• 1 gedicht: 'De achttien doden' in Grote poëziebloemlezing 'Mij liet je leven', samenstelling Aldert Walrecht (1987)
• 1 gedicht: 'Minnaars van dezen nacht, gedenk in dezen nacht' in 'Ik heb de liefde lief. De mooiste liefdesgedichten uit de Nederlandse en Vlaamse poëzie', samengesteld door Willem Wilmink (1993)
• 2 gedichten in 'Domweg gelukkig in de Dapperstraat', samengesteld door C.J. Aarts en M.C. van Etten (1994)
• 1 gedicht: 'Lied' in 'Geen dag zonder liefde. Honderd jaar Nederlandse liefdespoëzie uit noord en zuid', samengesteld door Eddy van Vliet (1994)
• 1 gedicht: 'De achttien doden' in: 'Die dag in mei vergeet ik niet. De mooiste Nederlandse bevrijdingspoëzie', gekozen door Hans Warren (1995)
• 2 gedichten in 'Ik ging naar Bommel om de brug te zien. Nederland in 100 liedjes en gedichten', bijeengebracht door C.J. Aarts en M.C. van Etten (1998)
• 1 gedicht: 'Sonnetten voor Cynara. VIII' in 'Groot verzenboek. Vijfhonderd gedichten over leven, liefde en dood. Een thematische bloemlezing uit de Nederlandstalige poëzie van de twintigste eeuw', samengesteld door Jozef Deleu (1999)
• 1 fragment uit 'De achttien dooden' + een foto van zijn naam op het monument in concentratiekamp Neuengamme in 'Alleen de dood is tussen u en mij. Literaire dodenkalender van de twntigste eeuw', samengesteld door Dirk Baartse e.a. (2000)
• 1 gedicht: 'Oude tuin' in 'Een tuinman is een dichter. De 100 mooiste tuingedichten', samengesteld door Paul Geerts (2002)
• 3 gedichten in 'Komrij's Nederlandse poëzie van de 19de t/m de 21ste eeuw in 2000 en enige gedichten', verzameld door Gerrit Komrij (2004)
• 1 gedicht: 'Schiermonnikoog' in 'De Wadden in gedichten', samengesteld door Henk van Zuiden (2004)

Proza:

• 1 verhaal: 'Deez' kleine hand' in 'Drie Novellen' (boekenweekgeschenk 1940)
• 1 bijdrage: 'Ik heb zoveel herinneringen ...' in 'De schoonheid van ons land I. Het landschap' (1941)
• 1 verhaal: 'Het land is goed' in '1001 avond. Derde reeks' onder redactie van Emmy van Lokhorst en C.J. Kelk' (ca. 1942)
• 1 citaat in 'Andermans wijsheid', bijeengebracht door K. ter Laan (1961):
  'Weest om uw tijdlijk lot geenszins bedrukt,
  al zijn de kluisters hard, de muren hecht.
  Want in den aanvang werd het u voor-zegd,
  dat het enkelen steeds is gelukt
  het juk te breken, dat hun schouders drukt,
  laat dus niet af, maar vecht en vecht en vecht.'
• 4 citaten in 'Kosmos groot citatenboek' (1986)

Tijdschriften:

• Jan Campert publiceerde in 'Regeneratie'.
• Tijdens de Tweede Wereldoorlog verschenen gedichten van Jan Campert in 'Den Gulden Winckel' en illegaal in 'Vrij Nederland'.
• Jan Campert publiceerde in 'Blijmoedig Maandblad', 'Helikon', 'De Gids', 'Groot Nederland', 'Elsevier'.
• Jan Campert was recensent van 'De Tooneelspiegel'.

Diversen: (Zonder een schijn van volledigheid)

• Frans Babylon droeg zijn bundel 'Fragmenten. Oorlogsverzen en andere' (1945) op aan Jan Campert.
• Han G. Hoekstra, 'Over Jan Campert, een lezing gedrukt' (1946)
• Twee hoofdstukjes over Jan Campert in 'Kleine grapjes over grote mensen. Anecdotes van schrijvers' (1953) van Clara Eggink.
• 'De achttien dooden' werd in 1986 door C.J. Aarts en N. van der Meulen in hun boek 'Het literair eeuwboek. Honderd jaar het boek van het jaar' uitgeroepen tot het beste boek (rijmprent in dit geval) van 1943.
• 1 parodie van Gerrit Komrij op 'De achttien doden' in 'Ik ben geboren in Apeldoorn. Groot parodieënboek' (samenstelling Rody Chamuleau en J.A. Dautzenberg) (1994) (Een cel is maar twee meter lang, Dat scheelt alweer in het behang.)
• Hans Renders, 'Wie weet slaag ik in de dood. Biografie van Jan Campert' (2004)

Literaire prijzen:

• Jan Engelman won de Poëzieprijs van de stad Amsterdam 1945 voor 'Ballade van de waarheid'. De jury vond het sonnet 'Rebel mijn hart' van Jan Campert van gelijke waarde, maar de prijs mocht niet postuum worden toegekend.
• Ter nagedachtenis aan Jan Campert is in 1947 de Jan Camperstichting opgericht. Deze stichting heeft als doel het bevorderen van de Nederlandse literatuur. De Jan Campertstichting kent jaarlijks enkele literaire prijzen toe, waaronder de Constantijn Huygens-prijs.

Opmerkingen:

• Jan Campert was getrouwd met de actrice Joekie Broedelet. De schrijver/dichter Remco Campert is hun zoon. Ze gingen uit elkaar toen Remco net drie jaar was.
• Jan Campert is ook getrouwd geweest met de schrijfster Clara Eggink. Ze woonden in Kijkduin.
• Eind jaren dertig kocht Wim Kan voor zijn cabaret een tekst van Jan Campert
• Jan Campert werd vooral bekend door zijn verzetshouding in de Tweede Wereldoorlog die o.a. spreekt uit zijn 'Het lied der achttien doden'. Hij schreef dit n.a.v. de eerste achttien Nederlandse verzetsstrijders die op 13 maart 1941 door de Duitse bezetters op de Waalsdorpervlakte ter dood werden gebracht . (vijftien leden van de Zuidhollandse verzetsgroep 'De Geuzen' en drie Amsterdamse Februaristakers). Vaak wordt gedacht dat Jan Campert zelf één van deze achttien doden was.
• De eerste druk van 'Het lied der achttien doden' is te herkennen aan een drukfout. Het eerste woord 'Een' is geschreven met drie e's.
• De poëzie van Jan Campert is vol van melancholie en tederheid.
• Jan Campert hielp tijdens de Tweede Wereldoorlog joodse vrienden de grens over.
• Jan Campert werd in 1942 door de Duitsers gevangen genomen . Hij zat gevangen en Brede, Haaren en Amesfoort en is in 1943 in concentratiekamp Neuengamme (bij Hamburg) gestorven, volgens de officiele opgave aan longontsteking.
• In februari 2005 werd bekend dat Jan Campert niet door de Duitsers is vermoord, maar door medegevangenen, omdat hij landgenoten zou hebben verraden aan de Duitsers en omdat hij zich onttrok aan de gedragscode in het kamp. De verzetsman Gerrit Klein had dit onthuld aan Godert van Colmjon (NRC). De bron van Gerrit Klein was Jan van Bork (1909-1987, blokoudste in Neuengamme).
• De gemeente Den Haag (opdrachtgever Jan Campertstichting) liet een onderzoek instellen. De conclusies van dat onderzoek, door stadsarchivaris Charles Noordam, waren dat het zeer onwaarschijnlijk is dat Jan Campert door medegevangenen is vermoord en dat kritiek op zijn pro-Duitse houding tijdens de bezettingsjaren ongegrond is. In de administratie van Neuengamme staat bij het overlijden van Jan Campert op 12-01-1943, 13.30 uur, 'stoornis van hartfunctie en bloedsomloop in combinatie met pleuritis'. Een letterlijk stuk uit dit rapport:
  
  
  
• Ook in een geheim gehouden rapport uit 1950 stonden beschuldigingen aan het adres van Campert. Charles Noordam zegt hierover in zijn rapport dat overeind blijft dat Jan Campert, aan het begin van de oorlog, uit geldnood bijdragen leverde aan pro-Duitse bladen en dat hij propaganda van de Wehrmacht vertaalde. Voor het uit winstbejag naar België smokkelen van joden is geen bewijs gevonden.
• Godert van Colmjon op zijn beurt noemt het rapport van Noordam 'zeer gekleurd samengesteld met het oogmerk Campert te ontlasten'.
• Een ander opmerkelijk feit is dat Wim Zaal op 14-09-1974 vraagtekens zette bij het gedrag van Jan Campert in 1941 op basis van 1. Het nog in 1941 solliciteren door Jan Campert naar een functie bij de radio. 2. Jan Campert nog na mei 1940 werk plaatste in het blad 'Nederland' van de fascist Willem Haighton. 3. Een brief waarin Campert contact zocht met Alfred Haighton. 4. De vertaling door Campert van 'De misdaad der evacuatie' van Jean de la Hire. Wim Zaal concludeert dat Jan Campert 'op z'n zachtst gezegd een veel gecompliceerder man was dan men van nationale helden gaarne ziet'. En hij vraagt zich af of dat soms de reden is van het volkomen onbekend blijven van deze feiten.
• In Driehuis is een openbare basisschool naar Jan Campert genoemd.

Anderen over Jan Campert:

• Helaas, Jan Remko Theodoor,
  Wat hebben wij van jou gehoord:
  Nooit klinkt je stem ons weer in 't oor?
  De nazi's hebben je vermoord?
  (Geuzenliedboek 1940-1945, blz. 35)
• Na een avond lang over verzen gepraat te hebben, brachten Jan Campert en ik elkaar tot twee uur in de nacht over en weer een half dozijn malen naar huis, waarbij telkens andere gevels ons luidkeels recitatief weerkaatsten. (A. den Doolaard, Ogen op de rug, blz. 20)
• Hij wist dat er niet was te spelen
  Dan aan den rand van een snel graf
  En dat de bruut die had te deelen
  Hem enkel slechte kaarten gaf.
  (Nes Tergast, Jan Campert, fragment)
• Een verzetshouding was inherent aan Camperts dichterschap, al jaren voor de oorlog. (Wim Hazeu/Harry Scholten, VN, 14-03-1981)
• Jan Campert was een geboren freelancer, ook in zijn persoonlijk leven. (Maarten Asscher, VN, 27-11-2004)

Mijn favoriete citaat:

Links:

• Raban Internet Antiquariaat - voor tweedehands boeken van Jan Campert
• Jan Campert-stichting
• Gemeente Den Haag - Rapport inzake Jan Campert
• Instituut voor Nederlandse Geschiedenis - Jan Campert
• Openbare basisschool Jan Campert in Driehuis

Bronnen o.a.:

• C. Buddingh', Encyclopedie voor de wereldliteratuur (1954)
• P.H. Dubois, hedendaagse nederlandse kunst, letterkunde (1956)
• Lexicon van de moderne Nederlandse literatuur (1978)
• Vrij Nederland (14-03-1981)
• Spectrum Nederlandstalige auteurs (1985)
• Hans Heesen e.a., waar ligt Poot? (1997)
• Moorden met woorden. Honderd jaar Nederlandstalige misdaadliteratuur (2000)
• Schrijvers. 2000 auteurs van de 20e eeuw van A tot Z (2002)