Willem Frederik Hermans

Profiel

Achternaam: Hermans
Voornamen: Willem Frederik
Geboren: 01-09-1921
Te: Amsterdam
Overleden: 27-04-1995
Te: Utrecht
Pseudoniem(en): Onder het pseudoniem Age Bijkaart schreef hij vanaf 1974 een tweewekelijkse rubriek in 'Het Parool'. Hij gebruikte ook de pseudoniemen: Pater Anastase Prudhomme S.J., Pater Frater B.I.M. Boefjes, G. van Grijnen, W.F. Hermans-Bernards, Dick Hosselaar (voor het voorwoord van 'Beertje Bombazijn'), Camille Houckaert , Fjodor Klondyke (vier thrillers, vlak na de Tweede Wereldoorlog), OAS, Ramsus, Ramsus II, Schrijver Dezes, Doctor Victor E. van Vriesland, Sita van de Wissel (voor 'Beertje Bombazijn), L.A. de Witt (voor een vertaling van J.B. Priestley) en Prof. Dr. B.J.O. Zomerplaag.

Voor tweedehands boeken	Ook van W.F. Hermans
Raban Internet Antiquariaat	Klik hier !

Naar Boven

Werk

Poëzie

Kussen door een rag van woorden (in eigen beheer uitgegeven, 30 ex.) (1944)
Horror Coeli en andere gedichten (o.a. 'Kussen door een rag van woorden') (1946)
Hypnodrome (1947)
Overgebleven gedichten (1968)
Roeping (vouwblad, 100 ex.) (1985)

Voor kinderen:

Beertje Bombazijn (bibliofiel, ca 50 ex.) (1981)

Proza

Misdaad stelt de wet (1946/1947)
De leproos van Molokaï (1946/1947)
Moord aan de Noordpool (1946/1947)
De demon van ivoor (1946/1947)
Conserve (1947)
Moedwil en misverstand (verhalen) (1948)
De tranen der Acacia's (1949)
Ik heb altijd gelijk (1951)
Het behouden huis (1951)
Paranoia (1953)
De god denkbaar/Denkbaar de god (1956)
Drie melodrama's (Conserve/De Leproos van Molokaï/Hermans is hier geweest) (1957)
Een landingspoging op Newfoundland en andere verhalen (1957)
De blinde fotograaf (1957)
De donkere kamer van Damocles (1958)
Nooit meer slapen (1966)
Een wonderkind of een total loss (1967)
De elektriseermachine van Wimshurst (1967)
Hermans is hier geweest (1967)
Het lek in de eeuwigheid (1969)
Zwarte handel (in eigen beheer, 10 ex.) (1969)
Hollywood (1970)
Herinneringen van een engelbewaarder (1971)
Hellebaarden (aforismen uit het werk van Willem Frederik Hermans, verzameld door Frans Anton Janssen) (1972)
Citaten uit het werk van Willem Frederik Hermans (kekozen door Frans Janssen) (bibliofiel, 10 ex.) (1972)
Het evangelie van O. Dapper Dapper (1973)
Onder professoren (1975)
Dood en weggeraakt (bibliofiele uitgave, 70 ex.) (1980)
Filip's sonatine (1980)
Hommes hoest (1980)
Het kompas (bibliofiel, 7 ex.) (1981)
Uit talloos veel miljoenen (1981)
Geyerstein's dynamiek (bibliofiel, 85 ex.) (1982)
De zegelring (1984)
Cascaden en riolen (relatiegeschenk uitgeverij) (1986)
Een heilige van de horlogerie (1987)
Dinky toys (aforismen) (1988)
Au pair (1989)
De schrijfmachine mijmert gekkepraat (1989)
Naar Magnitogorsk (1990)
De laatste roker (1991)
Gitaarvissen en banjoklokken (1991)
Lebensraum: een oorlogsdagboek (1992)
In de mist van het schimmenrijk. Fragmenten uit het oorlogsdagboek van de student Karel R. (boekenweekgeschenk 1993)
Madelon in de mist van het schimmenrijk (uitgebreide handelseditie) (1994)
De onversleten wandelaar (relatiegeschenk uitgeverij, 750 ex.) (1994)
Ruisend gruis (1995)
Het grote medelijden (Verzamelde novellen) (2002)
Zwarte handel (jaarwisselingsgeschenk 2004/2005, 1500 ex.) (2004)
Richard Simmillion: een onvoltooide autobiografie (2005)
Verzameld werk (24 delen) (2005-2016)
- deel 1, Romans (Conserve/De tranen der acacia’s) (2005)
- deel 2, Romans (Ik heb altijd gelijk/De God Denkbaar Denkbaar de God/Drie melodrama's) (2008)
- deel 7, Verhalen en novellen (Moedwil en misverstand/Paranoia/Een landingspoging op Newfoundland en andere verhalen) (2006)
- deel 11, Beschouwend werk (Het sadistische universum 1/Annum Veritatis/De laatste resten tropisch Nederland/Het sadistische universum 2/Van Wittgenstein tot Weinreb/Machines in bikini/Dinky Toys) (2008)
- deel 12, Beschouwend werk (Boze Brieven van Bijkaart/Houten leeuwen en leeuwen van goud) (2006)
- deel 13, Beschouwend werk (Ik draag geen helm met vederbos/Klaas kwam niet) (2010)
De geur van een pasgestoomde deken. De beste poezenstukken (2009)

Brieven

2 brieven van Jan Hanlo aan W.F. Hermans in Jan Hanlo, 'Brieven 1963-1969' (1989)
1 brief van W.F. Hermans aan Jan Hanlo (08-03-1965) in 'Briefgeheim', samengesteld door René van Stipriaan (1993)
Hierbij de hele God in proef (brieven van Van Oorschot aan W.F. Hermans) (2003)
Je vriendschap is werkelijk onbetaalbaar - Brieven aan Geert van Oorschot (2004)
15 brieven van Geert Lubberhuizen aan W.F. Hermans in 'Ik heb er slechts één nul af gedaan. Brieven van en aan Geert Lubberhuizen' (2004)
17 brieven van W.F. Hermans aan Geert Lubberhuizen in 'Ik heb er slechts één nul af gedaan. Brieven van en aan Geert Lubberhuizen' (2004)
Een ernstige onderzoeker in de hel (bibliofiel, 45 ex.) (2004)
Willem Frederik Hermans, Gerard Reve, 'Verscheur deze brief! Ik vertel veel te veel' (2008)
Machines en emoties - Een briefwisseling (Willem Frederik Hermans, Rudy Kousbroek, Ethel Portnoy) (bezorgd door Willem Otterspeer) (2009)

Toneel/Film

Modelgevangenis (1943/1944, niet uitgegeven)
Briefgeheim (vier eenacters gespeeld bij de opening van de achttiende Boekenweek op 27 Februari 1953) (met Manuel van Loggem, Tone Brulin, Ed. Hoornik) (1953)
Drie drama's (1962) (Het omgekeerde pension 1953, Dutch comfort 1959/1960, De psychologische test 1960)
De woeste wandeling (scenario) (1962)
Dutch comfort (1971)
King Kong (1972)
Periander (1974)

Overig non fictie

Fenomenologie van de pin-up girl (1951)
Johan Lulofs en zijn tijdgenoten (1954)
Het geweten van de Groene Amsterdammer of Volg het spoor omhoog (1955)
De mandarijnenpers (in eigen beheer, 1955)
Mandarijnen op zwavelzuur (in eigen beheer, 1963)
Het sadistisch universum (w.o. 'Fenomenologie van de pin-up girl) (1964)
Wittgenstein in de mode (1967)
Wittgenstein in de mode en Kazemier niet (1967)
Annum veritatis (pamflet tegen Gerard Reve) (1968)
De laatste resten tropisch Nederland (1969)
Het sadistisch universum2. Van Wittgenstein tot Weinreb (1970)
Machines in bikini (bibliofiel, 100 ex.) (1974)
De raadselachtige Multatuli (1976)
Bijzondere tekens (1977)
Boze brieven van Bijkaart (columns uit "Het Parool") (1977)
Houten leeuwen en leeuwen van goud (1979)
Ik draag geen helm met vederbos (1979)
Mandarijnen op zwavelzuur, supplement (1983)
Klaas kwam niet (1983)
Waarom schrijven? (jaarwisselingsgeschenk 1983/1984, 250 ex.) (1984)
De liefde tussen mens en kat (1985)
Relikwieën en documenten. Een toespraak (1985)
Het boek der boeken bij uitstek (tekst lezing) (1986)
Mondelinge mededelingen (tekst 4 lezingen) (1987)
Door gevaarlijke gekken omringd (1988)
Wittgenstein (1990)
Vincent Literator (1990)
Slechte kritieken gaan nooit verloren. Goede ook niet, sinds kort (tekst lezing) (1993)
De aardappel van de dood (tekst lezing) (1993)
Malle Hugo (1994)
De weerspannige slaper (2004)
Niet uit kwaadaardigheid. De scherpste polemieken (2005)

Wetenschappelijk werk

Description et genèse des dépôts meubles de surface et du relief de l'Oesling (proefschrift) (1955)
Het zonale beginsel in de geografie (1958)
Erosie (1960)
Klimatologie (1970)

Vertalingen/bewerkingen

J.B.Priestley, Zonlicht op zaterdag (1947)
H. Tazieff, Kraters in lichterlaaie (1954)
Ludwig Wittgenstein, Tractatus logico-philosophicus (vertaling met nawoord en aantekeningen) (1975)
Henri Béraud, De martelgang van de dikzak (1981)
O.V. de L. Milosz, Zeven gedichten van O.V. de L. Milosz (bibiofie, 160 ex.) (1981)

Vertaald

The dark room of Damocles (vertaling Roy Edwards, 1962), La chambre noire de Damoclès (vertaling Maurice Beerblock, 1962), ook vertaald in het Deens (Damokles' morke Kammer, vert. Else Westh Neuland, 1961), Duits (Die Dunkelkammer des Damokles, vert. Waltraud Hüsmert, nawoord Cees Nooteboom, 2001), Noors en Zweeds.
Die Tränen der Akazien (vert., Jürgen Hillne,1968 en Waltraud Hüsmert, 2005)
1 verhaal: 'Den blinde fotografen' in 'Moderna Holländska Berättare' (Zweden, 1969).
Het verhaal 'Het lek in de eeuwigheid' werd in het Hongaars vertaald.
Unter Professoren (Helga van Beuningen und Barbara Heller) (1986)
'De raadselachtige Multatuli' verscheen in Indonesië als 'Multatuli yang penuh teka-teki' (vert.: H.B. Jassin, 1988)
Een verhaal van Hermans in 'Contemporary Fiction of the Low Countries', in 'Prosateurs néelandophones contemporains' én in Zeitgenössische niederländischsprachige ProsaschriftstellerInnen' (allen 1991)
Andrzej Dabrowka vertaalde werk van W.F. Hermans in het Pools.
Rosemarie Still vertaalde werk van W.F. Hermans in het Duits.
In oktober 2000 werden de rechten van 'Nooit meer slapen', 'De donkere kamer van Damocles', 'De tranen der acacia's' en 'Au pair' verkocht aan de Duitse uitgeverij Gustav Kiepenheuer.
'Au pair' verscheen in 2003 in het Duits als 'Au pair', vertaald door Waltraud Hüsmert.
'De donkere kamer van Damocles' en 'Nooit meer slapen' worden in 2004 opnieuw in het Frans Vertaald'.
'Nie mehr schlafen' (vert. Rosemarie Still, 1986, Waltraud Hüsmert, 2002), 'Nooit meer slapen' werd in 2005 in Italië uitgegeven als 'La casa vuota', vertaald door Laura Pignatti en met een nawoord van Cees Nooteboom. 'Beyond Sleep' verscheen in 2006 in Engeland, vertaald door Ina Rilke.
'De donkere kamer van Damocles' werd in 2006 door Daniel Cunin opnieuw in het Frans vertaald. Ina Rilke vertaalde het boek opnieuw in het Engels: 'The Darkroom of Damocles'. De vertaling werd in 2008 genomineerd voor de Oxford-Weidenfeld Translation Prize.

W.F. Hermans schreef een inleiding/nawoord voor

F. Bordewijk, De Fruitkar (1984)
Franz Kafka, Het slot (1999)

Bloemlezingen

Focquenbroch, bloemlezing uit zijn lyriek (samenstelling en inleiding W.F. Hermans) (1946)

'Gebloemleesd'

Poëzie:

4 gedichten in 'Stroomgebied. Eem bloemlezing uit de poëzie van de na-oorlogse dichtersgeneratie', samengesteld door Ad den Besten (1953)
1 gedicht: 'Slaap, de verleider' in 'Liederen & romances, bijeengebracht door C. Buddingh' (1955)
1 gedicht: 'Straattoneel' in 'Poëtisch akkoord. Honderd gedichten uit tien jaar Noord- en Zuid-Nederlandse literatuur', samenstelling: Pierre H. Dubois, Hubert van Herreweghen, Maurice Roelants en Garmt Stuiveling (1956)
3 gedichten in 'Spiegel van de Nederlandse poëzie door alle eeuwen 1940-1957', samengesteld door Victor E. van Vriesland (1957)
1 gedicht: 'Suanne' in '1 pk. Honderd gedichten van honderd dichters', verzameld door Hans van Straten (1958)
2 gedichten in 'Facetten der Nederlandse poëzie (van Hensen tot Nooteboom)' samengesteld door Pierre H. Dubois, K. Jonckheere en L. v.d. Waals (z.j.)
1 gedicht: 'Bewaakte overweg' in 'Een moederhart, een gouden hart. Dichters over hun moeder', verzameld door Gerrit Komrij (1973)
1 gedicht: 'Nachtgebied' in 'De spiegel van de Nederlandse poëzie', samengesteld door Hans Warren (1979)
1 gedicht: 'Een straat' in 'Het kind', door Willem Wilmink en Fetze Pijlman (1979)
3 gedichten in 'De Nederlandse poëzie van de 19de en 20ste eeuw in 1000 en enige gedichten, samengesteld door Gerrit Komrij (1980)
2 gedichten in 'Is dit genoeg: een stuk of wat gedichten (2 delen), samengesteld door C. Buddingh' en Eddy van Vliet (1982)
2 gedichten in 'Ik wou dat ik twee hondjes was. Nederlandse nonsense- en plezierdichters van de 20ste eeuw', bijeengebracht en ingeleid door Vic van de Reijt (1982)
1 gedicht: 'Bewaakte overweg' in 'Bijna honderd. Meulenhoff 1895-1985. Verhalen en gedichten van schrijvers uit het literaire fonds' (1985)
1 gedicht: 'Gij zonne sta stil' in 'Ons poëtisch Dichtersland. Nederlandse dichters kiezen hun eigen voorkeursgedicht', redactie Ernst van Altena en Jan Veldhuizen (1988)
1 gedicht: 'Samenzijn in négligé' in 'Geen dag zonder liefde. Honderd jaar Nederlandse liefdespoëzie uit noord en zuid', samengesteld door Eddy van Vliet (1994)
1 gedicht: 'Bevrijdingsfeest' in: 'Die dag in mei vergeet ik niet. De mooiste Nederlandse bevrijdingspoëzie', gekozen door Hans Warren (1995)
1 gedicht: 'Gij zonne sta stil' in 'En al mijn levensdagen stonden in uw boek. Gedichten naar de Bijbel uit de twintigste eeuw', samengesteld door Huub Oosterhuis (1995)
3 gedichten in: 'De light scheurkalender 2004', samengesteld door Jean Pierre Rawie & Driek van Wissen (2003)
3 gedichten in 'Komrij's Nederlandse poëzie van de 19de t/m de 21ste eeuw in 2000 en enige gedichten', verzameld door Gerrit Komrij (2004)
1 gedicht: 'Oorlog in vrede' in 'Vrede is eten met muziek. Sporen van oorlog in de Nederlandse poëzie', samengesteld door Hans Groenewegen (2005)

Proza:

1 verhaal: 'Dokter Klondyke' in 'Klein kaliber. Twintig verhalen van nu', samengesteld door Hans van Straaten (1960)
1 verhaal: 'De blinde fotograaf' in 'Meester der Nederlandse vertelkunst na 1945', bijeengebracht door Gust Gils en Bert Schierbeek (1967)
1 verhaal: 'De blinde fotograaf' in 'Van Vestdijk tot Vinkenoog', samengesteld door Pieter Grashoff (1969)
13 citaten in 'mini zeer. aforismen en citaten van moderne vlaamse en nederlandse auteurs', verzameld door Gerd de Ley (1969)
1 fragment uit een interview van H.U. Jesserun d'Oliveira + fragmenten uit 'De donkere kamer van Damocles' in 'Spelend op de kam. Bloemlezing uit de literatuur na 1940', samengesteld door L. Witvliet (1970)
26 citaten in 'Standaard modern Citatenboek' samengesteld door Gerd de Ley (1973)
1 verhaal: 'De kat Kilo' in 'Pondje proza Een', door Ed Leeflang (1973)
2 verhalen in 'Sranan botjetie. poëzie en proza uit Suriname' (Bulkboek 36)
1 verhaal: 'Landingspoging' in 'Vluchtig omzien. Een halve eeuw nederlandstalige letterkunde', samengesteld door C.J.E. Dinaux (1975)
1 verhaal: 'Dokter Klondyke' in 'De beste korte verhalen van De Bezige Bij', samenstelling Wim van Beusekom, Remco Campert en Oscar Timmers (1977)
1 fragment: 'Buurman wint een prijs' in 'Je weet niet wat je leest', een min of meer komplete doorsnee-bloemlezing van wat de nederlander leest (1978)
1 verhaal: 'Intern beraad' in bulkboek nr. 92 'Studentenhaver' (1979)
1 verhaal: 'Paramaribo' in 'Verhaal halen' (1980)
4 citaten in 'Groot Literair Citatenboek van Nederlandse en Vlaamse auteurs uit de 19e en 20e eeuw', samengesteld door Gerd de Ley (z.j.)
2 citaten in 'Eeuwig duurt het langst. Varianten op spreekwoorden en zegswijzen', samengesteld door Gerd de Ley (1981)
1 bijdrage: 'Gelukkig nieuwjaar' in 'Aan het werk' Opgedragen aan Geert Lubberhuizen bij zijn afscheid als directeur van De Bezige Bij' (1981).
1 verhaal: 'Ezelsoren' in 'De nieuwe morgen. Fantastische vertellingen en toekomstverhalen uit Nederland en Vlaanderen', samengesteld door Manuel van Loggem (1982)
9 citaten in ''t Zal je gezegd worden. Venijn en vitriool, schimpscheuten en schofferingen uit heden en verleden', samengesteld door W.F. & W.A. Buddingh' (1983)
1 essay: 'Verder van mij' in 'Tussen chaos en orde. Essays over het werk van Gerard Reve', samengesteld door Sjaak Hubregtse (1983)
3 fragmenten in 'Het land der letteren', samengesteld door Adriaan van Dis en Tilly Hermans (1982)
1 verhaal: 'Elektrotherapie' in 'Nooitgedacht. Een groot aantal verhalen verzameld in een boek, samengesteld door Robert Anker, Fetze Pijlman en John Verhallen (1983)
2 verhalen in 'De Kat in de boekenkast. Nederlandse schrijvers over katten'samengesteld door Tilly Hermans en Pieter van Oudheusden (1984)
1 verhaal: 'Een telegram' in 'Uit de school geklapt. Schoolleven in proza' een bloemlezing door Bert Smit (1984)
1 verhaal: 'Zijn ; schrijfcafé' in 'De geneugten van de roem. Nederlandse schrijvers over zichzelf en het publiek', samengesteld door Tilly Hermans en Wouter Donath Tieges (1985)
10 citaten in 'Kosmos groot citatenboek' (1986)
1 verhaal: 'Niet naar Rusland' in 'Adieu adieu sweet Bahnhof. De beste reisverhalen van 1987', (1988)
1 verhaal: 'Zijn god was een mens' in Bijlezen. De mooiste verhalen uit Nederland en Vlaanderen (1991)
1 verhaal: 'Zijn god was een mens' in 'Goed gebundeld 1992', samengesteld door Marijke Hilhorst (1992)
1 verhaal: 'Laura en de grammofoonplaat' in 'Kort. Honderd Nederlandse en Vlaamse verhalen uit de twintigste eeuw', bijeengebracht door C.J. AartsM.C. van Etten (1993)
17 citaten in 'Prisma van de citaten' (1994)
1 parodie op de dagboeken van C. Buddingh' in 'Ik ben geboren in Apeldoorn. Groot parodieënboek' (samenstelling Rody Chamuleau en J.A. Dautzenberg) (1994)
1 verhaal: 'Een ware overwinning van de techniek' in 'Inkt & Bits. Over literatuur en technologie', Bulkboek 243 (1996)
2 citaten in 'Nederlandse wijsheden' verzameld door Drs. Hans P. Keizer (1998)
1 citaat in 'Smoorverliefd. tips en verhalen voor muurbloempjes en macho's' (z.j.): 'Liefde op het eerste gezicht wil soms ook wel eens moord en doodslag worden op het tweede'.
3 verhalen in 'De Nederlandse en Vlaamse literatuur vanaf 1880 in 250 verhalen', samengesteld door Joost Zwagerman (2005)
2 verhalen in 'De Nederlandse en Vlaamse literatuur vanaf 1880 in 60 lange verhalen, samengesteld door Joost Zwagerman (2006)
3 essays in 'De Nederlandse en Vlaamse literatuur vanaf 1880 in 200 essays', samengesteld door Joost Zwagerman (2008)
2 citaten in 'De kracht van de wijsheid', samengesteld door Eefje Mikkers (2009)

Tonen

Tijdschriften

Op het Barlaeus Gymasium schreef W.F. Hermans in de schoolkrant 'Suum cuique' (= Ieder het zijne).
Toen W.F. Hermans 17 jaar was won hij een opstelwedstrijd met het verhaal 'Uitvinder'. Het werd afgedrukt in het 'Algemeen Handelsblad'.
'Het eerste door mij geschreven krantenartikel dat ooit is gedrukt, verscheen in een Belgisch dagblad, op 28 augustus 1945, terwijl een van mijn oudste prozastukken al in november 1946 werd opgenomen in De Vlaamse Gids.' (W.F. Hermans, Houten leeuwen en leeuwen van goud, blz. 117)
W.F. Hermans debuteerde als dichter in 'Parade der Profeten'
Van 1946-1948 was W.F. Hermans redacteur van 'Criterium'.
Vanaf 1950 bestond het plan Van Paul Rodenko, W.F. Hermans en Leo Hornstra om het tijdschrift over literatuur en psychologie 'De draad van Ariadne' op te richten. Het is er nooit van gekomen.
W.F. Hermans was van 1950 tot 1964 redacteur van 'Podium'.
Onder het pseudoniem Age Bijkaart schreef hij vanaf 1974 in 'Het Parool'.
Hermans werkte mee aan 'Blurb', 'Litterair paspoort'.
Hermans publiceerde in 'Propria cures', 'Alles mag', 'Proloog', 'De Baanbreker', 'Playboy', 'Hollands Diep', 'Raster'.

Over W.F. Hermans

Een hoofdstuk 'Beeld van een generatie' in 'Triptiek' van G. Stuiveling (1952)
Adriaan Morriën, 'De gruwelkamer van W.F. Hermans of Ik moet altijd gelijk hebben' (1955)
R.A. Cornets de Groot, 'De zevensprong: essays over Jacob van Maerlant, Herman Gorter, Willem Frederik Hermans, Lucebert, Harry Mulisch, S. Vestdijk, Jan van der Noot' (1967)
Willem Frederik Hermans - 'Fotobiografie' (1969)
'Writing in Holland and Flanders' besteede in september 1970 een half nummer aan Hermans (de andere helft aan Gerard Walschap).
'Raster' bracht in 1971 een Hermans-nummer uit.
R.A. Cornets de Groot, 'Contraterrein: opstellen over Gerrit Achterberg, Rhijnvis Feith, Herman Gorter, W.F. Hermans, Harry Mulisch, Simon Vestdijk e.a. (1971)
Frans A. Janssen en Rob Delvigne, 'Bibliografie van de verspreide publikaties van Willem Frederik Hermans' (1972)
Adriaan van der Veen besteedt in 'Blijf niet zitten waar je zit' (1972) uitgebreid aandacht aan W.F. Hermans.
Een portret van W.F. Hermans in 'Tien krullen op een kale kop' van Martin van Amerongen (1975)
Frans A. Janssen, 'Over de donkere kamer van Damocles van W.F. Hermans' (1976)
Michel Dupuis, ''Eenheid en versplintering van het ik' (proefschrift) (1976)
Een interview met W.F. Hermans in 'Scheppen riep hij gaat van Au', H.U. Jesserun d'Oliveira (1977)
Een hoofdstuk: 'Multatuli naar W.F. Hermans' in 'Boeken. Veertig besprekingen' van Aad Nuis (1978).
Frans A. Janssen, 'Scheppend nihilisme. Interviews met Willem Frederik Hermans' (1979)
Frans A. Janssen, 'Bedriegers en bedrogenen. Opstellen over het werk van Willem Frederik Hermans' (1980)
Ed Populier, 'Willem Frederik Hermans' (grote ontmoetingen) (1980)
Een hoofdstuk over W.F. Hermans: 'Nederlands meest geslijmde schrijver' in 'Twee eendjes en wat brood' van Renate Rubinstein (1981)
Een essay: 'De dubbele wereld van W.F. Hermans' in 'Intenties 2' van H.A. Gomperts (1981)
Antiquariaat Schumacher, catalogus 205 (423 nummers!) (1982)
J.J. Oversteegen, Voetstappen van WFH. Essays over Conserve, De tranen der acacia's, De God Denkbaar, Mandarijnen op zwavelzuur, Het sadistisch universum (1982)
Een hoofdstuk: 'Willem Frederik Hermans' in 'Vergeten en gebleven' van G.H. 's-Gravesande (1982)
Tirade 271 is een W.F. Hermans(dubbel)nummer (1982)
W.H.M. Smulders, 'De literaire misleiding in de donkere kamer van Damokles' (proefschrift) (1983)
Een hoofdstuk: 'Anti-apartheid' over W.F. Hermans in 'Van Computers, Politiek, Amsterdam en een klein meisje' van J.H. Donner (1983)
Bzzletin wijdde in mei 1985 een themanummer aan W.F. Hermans.
G.F.H. Raat, 'De vervalste wereld van Willem Frederik Hermans' (proefschrift) (1985)
Michel Dupuis, 'Hermans' dynamiek. De romanwereld van W.F. Hermans' (heruitgave van 'Eenheid en versplintering van het ik' (1985)
1 bij vergissing voortijdig (1976) in 'De klopgeest' gepubliceerd in memoriam: 'Na de dood van Willem Frederik Hermans' in 'Hij is reeds aan de overzijde. Necrologieën van schrijvers', samengesteld door Jeroen Brouwers (1986)
A.M. de Bakker, 'Willem Frederik Hermans en de oorlog die niet voorbijging' (AO, 26-12-1986)
H. van Galen Last, 'De spoken van W.F. Hermans'.
'Koningin eenoog' (1986) Uitgegeven t.g.v. een tentoonstelling van fotografisch werk van Hermans in het Stedelijk museum van Amsterdam.
Huug Kaleis, 'De God Denkbaar verklaard. Essays over W.F. Hermans (1987)
'Reve/Hermans, een anecdote' (1988)
Willem Frederik Hermans, Schrijversmap, bibliotheekwinkel (1989)
Wilbert Smulders (redactie), 'Verboden toegang. Essays over het werk van W.F. Hermans' (1989)
1 hoofdstuk: 'De doolhof des levens (Willem Frederik Hermans - Au pair, 1989)' in 'Denkwijze 298. Hoogte- en dieptepunten in de Nederlandse literatuur uit de jaren tachtig' van Gerrit Jan Zwier (1991)
Enkele hoofdstukken over W.F. Hermans in 'Penta Pockets Supplement 1992/93' (1992)
Een hoofdstuk: 'De dood van een geoloog in het land van herkomst' over 'Nooit meer slapen' in 'Letterkunst' van Battus (1993)
Bob Polak, Wandelen met Willem Frederik Hermans. Tocht 1: De Amsterdamse binnenstad in oorlogstijd (Stichting Hermans-magazine, 1994)
Bob Polak, Wandelen met Willem Frederik Hermans. Tocht 2: Rondom het Vondelpark in oorlogstijd (Stichting Hermans-magazine, 1995)
Wilbert Smulders en Frans de Ruiter, 'De literaire magneet' (bespiegelingen over Willem Frederik Hermans) (1995)
Hans van Straten, 'Ze zullen eikels zaaien op mijn graf; teruggevonden gesprekken met Willem Frederik Hermans' (1995)
Willem Frederik Hermans: ter herinnering (jaarwisselingsgeschenk) (1995)
Een interview met W.F. Hermans in 'Met andere woorden' van Jacob Moerman (1995)
Adriaan Morriën, 'Oudtestamentische godheid. Bij het overlijden van Willem Frederik Hermans' (bibliofiel, 24 ex.) (1995)
Stef Jacobs, 'De liefste machine ooit uitgevonden. Willem Frederik Hermans en de typemachine' (1996)
1 hoofdstuk over W.F. Hermans: 'Verloren gegaan en overgebleven' in 'De laatste lach' van R.A. Basart (1997)
Een bijdrage over Willem Frederik Hermans in 'Kritisch Lexicon van de Nederlandstalige Literatuur na 1945' door Willem Glaudemans (mei 1983), aangevuld door Wilbert Smulders (november 1998)
Antiquariaat De Slegte Amsterdam gaf in 1998 'De incomplete werken van Willem Frederik Hermans' uit. Een catalogus met div. foto's van vooral eerste drukken van Hermans. Deze catalogus werd op grote schaal aan klanten van De Slegte uitgedeeld.
Klaas D. Drenth, '"Schemer zal geven wat dag heeft beloofd": schrijvers in Haren' (1998)
Eind 1998 werd de debuutroman van W.F. Hermans 'Conserve' herdrukt. Tegelijk verscheen 'Over Conserve - Kritieken en essays', samengesteld door Kees de Bakker.
1 hoofdstuk: 'Willem Frederik Hermans - Kussen door een rag van woorden' in 'Mijn eerste boek. 30 schrijversdebuten' van Kees de Bakker (1999)
Hans van Straten, 'Hermans, - zijn werk, zijn tijd, zijn leven.' (1999).
'Teruggevonden gesprekken met Willem Frederik Hermans' (heruitgave van 'Ze zullen eikels zaaien op mijn graf')
Een interview met W.F. Hermans in: Ischa Meijer, 'De interviewer' (1999)
Tonnie Luiken (redactie), 'Sterfboek 2' (1999)
'Het bibliografisch universum van Willem Frederik Hermans' (2000)
Sonja Pos, 'Navolging in romans van W.F. Hermans, in Hans Weigand, 'Na-apers en zondebokken. Over waarheid en leugen in de roman' (2001)
Raymond J. Benders en Wilbert Smulders (redactie), 'Apollo in Brasserie Lipp, bespiegelingen over Willem Frederik Hermans' (2001)
Freddy de Vree, 'De aardigste man ter wereld' (2002)
Arno van der Valk, 'W.F. Hermans. Het grootste gelijk buiten Nederland' (2002)
Tonnus Oosterhoff, 'Verhaal zonder voortgang' in ' Dansen zonder vloer' (2003)
Ronald Havenaar, 'Muizenhol - Nederland volgens Willem Frederik Hermans' (2003)
Een interview met Willem Frederik Hermans in 'De interviewer en de schrijvers' van Ischa Meijer (2003)
Karin Anema, 'De Noorse liefde van W.F. Hermans' (2005)
Cees Nooteboom, 'Het behouden huis' (rede) (2005)
Elly Kamp, 'Iedereen zei, dat is pornografie. Willem Frederik Hermans en de ontvangst van De tranen der acacia's' (2005)
Ad Fransen, 'W.F. Hermans, Ee Hollander in Parijs' (2005)
'De Gids' bracht in 2005 een (dubbel) W.F. Hermans-nummer uit.
Bob Polak, 'In Groningen was ik van ellende doodgegaan' (2005)
2 hoofdstukken over W.F. Hermans in 'De broek van Brahms' van Lo van Driel (2007)
Pieter Steinz bespreekt 'Nooit meer slapen' in 'Het web van de wereldliteratuur. Welke 100 boeken hebben de literaire X-factor?' (2007)
Antiquariaat Fokas Holhuis, Willem Frederik Hermans, catalogus 44 (oktober 2008)
Ewald Vanvugt, 'De bewondering' (2008)
Wilbert Smulders en Frans Ruiter, 'Alleen blindgeborenen kunnen de schrijver verwijten dat hij liegt' (2009)
Dirk Baartse en Bob Polak, 'Het Grote Willem Frederik Hermans Boek' (2010)
Willem Otterspeer, 'Hermans in hout - De Canadese avonturen van Willem Frederik Hermans' (2010)

Diversen: (Zonder een schijn van volledigheid)

'De donkere kamer van Damocles' werd in 1963 verfilmd door Fons Rademakers, met als titel: 'Als twee druppels water'. De verfilming volgt bepaald niet 'als twee druppels water' het boek.
'Paranoia' werd in 1967 verfilmd door Adriaan Ditvoorst.
Hollywood (1970), uitgegeven t.g.v. de Amsterdamse boekenmarkt
Het verhaal 'De blinde fotograaf ' werd in 1973 verfilmd door Adriaan Ditvoorst.
Vrij Nederland vroeg twintig Nederlandse schrijvers (o.a.) wat ze het beste en het slechtste boek van 1975 vonden. Guus Luijters en Tim Krabbé gaven 'Onder Professoren' van W.F. Hermans als het beste boek van 1975. Lidy van Marissing gaf hetzelfde boek op als slechtste boek van 1975.
'De elektriseermachine van Wimshurst ' werd in 1978 verfilmd door Erik van Zuylen.
Vrij Nederland hield in 1978 een onderzoek naar de boekenlijsten op middelbare scholen. W.F. Hermans stond bij de meestgenoemde schrijvers op nummer 3. Op de lijst van meest genoemde boeken stond 'Het behouden huis' op nummer 8.
Een zelfportret van W.F. Hermans in 'Schrijvers tekenen zichzelf' (1980). Een uitgave van 'De Revisor'.
Bulkboek 14 was aan Willem Frederik Hermans gewijd, met als titel: 'Hundertwasser, honderdvijf en meer'.
Bulkboek 74 was aan Willem Frederik Hermans gewijd, met als titel: 'King Kong'.
Bulkboek 104 was aan Willem Frederik Hermans gewijd, met als titel: 'Vijf verhalen'.
'Een wonderkind of een total loss' verscheen als Bulkboek 180.
Bulkboek 223 was aan Willem Frederik Hermans gewijd, met als titel: 'Filip's Sonatine/De zegelring'.
Kees Maas en Willem Wisselink van de 'De Enschedese School' maakten in 1981 onder de titel 'De doka van Hercules' en onder het pseudoniem W.F. Barnards een parodie in stripvorm op 'De donkere kamer van Damocles' van W.F. Hermans. Deze uitgave werd vrijwel meteen na verschijnen op last van het bestuur uit de handel genomen en vernietigd: de publicatie was 'van laag allooi' en ook wasW.F. Hermans niet op de hoogte gesteld.
Hendrik Maarten (Henri) Osewoudt uit 'De donkere kamer van Damocles', Alfred Issendorf uit 'Nooit meer slapen' en Rufus (Roef) Dingelam uit 'Onder professoren' werden door Inez van Eijk en Rudi Wester beschreven in hun 'Honderd helden uit de Nederlandse literatuur'.
'Mandarijnen op zwavelzuur' werd in 1986 door C.J. Aarts en N. van der Meulen in hun boek 'Het literair eeuwboek. Honderd jaar het boek van het jaar' uitgeroepen tot het beste boek van 1955.
'De donkere kamer van Damocles' werd in 1986 door C.J. Aarts en N. van der Meulen in hun boek 'Het literair eeuwboek. Honderd jaar het boek van het jaar' uitgeroepen tot het beste boek van 1958.
'Nooit meer slapen' werd in 1986 door C.J. Aarts en N. van der Meulen in hun boek 'Het literair eeuwboek. Honderd jaar het boek van het jaar' uitgeroepen tot het beste boek van 1966.
'Vincent literator' (1990), uitgave t.g.v. het Vincent van Gogh-jaar.
'Het hoedenparadijs' (met Freddy de Vree) (1991), 40 fotocollages.
Een foto uit eigen doos (1994) Doos met 36 bijzondere foto's (formaat 15 x 21cm) voorzien van bijschriften en inlegblad met toelichting.
In 1994 las Hermans voor de VPRO-radio 'De god denkbaar, denkbaar de god' in zijn geheel voor. Dit werd ook op CD uitgegeven (4 CD's)
Dick Raaijmakers maakte in 1995 'Hermans' Hand. Een pro-memoriam', een danceperformance.
In de 'top-100' van boeken die scholieren in 1997 op hun lijst zetten staat 'De donkere kamer van Damocles' op nummer 9. Op 13% van de lijsten komt het boek voor!
- 'Het behouden huis' staat op nummer 37 en komt op 4% van de lijsten voor.
- 'Au pair' staat op nummer 41 en komt ook op 4% van de lijsten voor.
- 'Nooit meer slapen' staat op nummer 59 en komt op 3% van de lijsten voor.
- 'Herinneringen van een engelbewaarder' staat op nummer 88 en komt op 2% van de lijsten voor.
In Den Haag komt een nieuw instituut op het gebied van de Nederlandse literatuur, gewijd aan het werk van W.F. Hermans. Prof. dr. Frans Jansen (Hermans-kenner) is bij het project betrokken om een integrale en wetenschappelijk verantwoorde uitgave van het verzameld werk van Hermans te verzorgen.
De Rijksuniversiteit Groningen wil in 2000 Hermans eren met een standbeeld. Een eerbewijs aan 'een groot schrijver met een groot Gronings verleden'. De vraag is of Hermans hier blij mee zou zijn. Na zijn vertrek uit Groningen in 1973 is hij er nooit meer terug geweest. In mei 1999 werd beslist dat het beeld er niet komt.
Max Pam maakte voor HP/De Tijd (10-09-1999) een lijst met de 100 beste boeken van de eeuw. Hij nam hierin van W.F. Hermans op:
Op nr. 1: 'De donkere kamer van Damocles' (Een onvergankelijk meesterwerk met dubbelgangers-motief)
Op nr. 6: 'Mandarijnen op zwavelzuur' (Ongehoord geestige polemieken die een verwoestende invloed hebben gehad)
Op nr. 12: 'Nooit meer slapen' (Onvergankelijk meesterwerk met het einzelgängers-motief)
Op nr. 20: 'De god denkbaar denkbaar de god' (Een van de weinige surrealistische romans in de Nederlandse literatuur)
Op nr. 35: 'De tranen der acacia's' (Zelf heb ik de oorlog nooit meegemaakt, maar ik ben er vast van overtuigd dat dit boek de stemming tijdens de oorlog het meest benadert)
Op nr. 51: 'Wittgenstein' (Alles samengevat en verbeterd door de man die Wittgenstein in Nederland heeft geïntroduceerd)
Op nr. 78: 'Onder professoren' (Niet zijn beste werk, maar toch zijn er weinig boeken waarin het universitaire leven zo meedogenloos wordt beschreven)
Willem Otterspeer (hoogleraar universiteitsgeschiedenis in Leiden) gaat de officiële Hermans-biografie schrijven.
Er bestaat een 'Stichting Hermans-magazine'. Zij geeft het kwartaalblad Hermans-magazine uit. Behalve dit magazine geeft de stichting nog andere aan WFH gewijde publicaties uit, waaronder wandeltochten en een Hermans-kalender. Ook verscheen er een speciale Hermans-postzegel.
De Balie organiseerde in september 2000 een driedaags festival rond W.F. Hermans. Op dit festival werd ook de complete bibliografie gepresenteerd.
'Het Parool' nam 'De donkere kamer van Damokles' en 'Mandarijnen op zwavelzuur' op in een (internationale) lijst van De honderd mooiste boeken van de eeuw.
'Het behouden Huis' kwam in 2000 uit als 'Penta pocket'.
W.F. Hermans staat op de boekenbon van vijf euro.
Begin 2002 gaven de Erven Hermans zijn archief in bruikleen aan de Koninklijke bibliothek in Den Haag. Het is niet toegankelijk voor derden.
'Au pair' werd in 2002 uitgegeven in de 'Grote Lijster-serie'.
'Nooit meer slapen' werd in 2002 uitgegeven in de 'Kroonlijster-serie'.
Gerrard Verhage gaat 'Nooit meer slapen' verfilmen.
Een steen met het gedicht: 'Doodlopende straat' van W.F. Hermans, in het Ruiterskwartier in Leeuwarden, in het kader van 'Poëzie op straat'.
'W.F. Hermans. Een overgevoelige natuur', televisiedocumentaire in twee delen door Max Pam en Jan Bosdriesz (uitgezonden november 2005, op DVD uitgebracht november 2006).
Luisterboek: Willem Frederik Hermans leest De God Denkbaar Denkbaar de God (4 cd's) (2005)
1 portret van Willem Frederik Hermans in '222 schrijvers. Literaire portretten' van Eddy en Tessa Posthuma de Boer (2005), met het citaat 'Ik schrijf, omdat ik in iedere gedachte die ik heb, verloren ga.'
Het Letterkundig museum publiceerde begin 2007 een top 100 van grootste dode schrijvers. Ook W.F. Hermans was in dit 'Pantheon' opgenomen. Eind 2008 zal het museum met een permanente expositie aandacht aan deze schrijvers besteden.
Twee gesprekken met W.F. Hermans op 'Hier is... Adriaan van Dis' (10 DVD's) (2008)
Een kaart met foto en bi(bli)ografische gegevens van W.F. Hermans in 'Schrijverskwartet' (2009)

Naar Boven

Literaire prijzen

Twee keer 1e prijs voor welsprekendheid in het FAMOS-toernooi voor scholieren.
Essayprijs van de stad Amsterdam 1949 voor 'Fenomenologie van de pin-up girl'
Prijs van de Stichting Kunstenaarsverzet 1942-1945, 1957 voor zijn verdiensten op het gebied van het korte verhaal. (geweigerd)
Vijverberg-prijs 1966 voor 'Nooit meer slapen'. Hermans bestemde het geld voor de actie 'Eten voor India'.
W.F. Hermans heeft veel literaire prijzen, waaronder de P.C. Hooft-prijs (1971) geweigerd. De P.C. Hooft-prijs weigerde hij, omdat in een eerste brief van het ministerie (22-12-1972) gemeld werd dat de geldprijs 18.000 gulden bedroeg, maar men in een excuusbrief (11-01-1973) schreef dat dat een tikfout was. Het bedrag was 8.000 gulden. Vervolgens meldde Hermans minister P.J. Engels dat 'hij niet bekroond wenste te worden door een minister wiens handtekening van de ene op de andere dag 10.000 gulden in waarde daalt'.
Wel aanvaardde hij de Prijs der Nederlandse Letteren 1977 voor zijn gehele oeuvre. (De toespraak die Hermans hield op 04-11-1977 bij de aanvaarding van deze prijs staat in: 'Houten leeuwen en leeuwen van goud, blz. 114-118)

Het omslag, waarin de aan de Grote Prijs der Nederlandse Letteren verbonden oorkonde wordt uitgereikt, de hoogste onderscheiding die aan een Nederlandse schrijver te beurt kan vallen, dat omslag ziet er op een afstand uit of het van rood marokkijnleer is gemaakt.

Maar het is niet van marokkijn leer. HET IS VAN PLASTIC!

Jazeker, ongelogen. Plastic! Twee dubbeltjes bij de Hema! Milieuvervuilend plastic! Na een jaar of vijf zal het keihard worden en tot een klein kruimeltjes uiteenvallen.

Ik vraag me af hoeveel besluitvormingsconferenties er indertijd gewijd zijn aan de belangrijke besparing van minstens drie tientjes die op deze manier is bereikt.
(W.F. Hermans, van Age Bijkaart uit Parijs, Parool, 26-11-1977)

'De heilige van de horlogerie' werd genomineer voor de AKO'literatuurprijs.
Tijdens de Avond van het boek op 11 maart 2007 werd de top-tien van beste Nederlandstalige boeken aller tijden bekendgemaakt.'De donkere kamer van Damokles' stond op de vijfde en 'Nooit meer slapen' op de zesde plaats. Er was een internetstemming aan voorafgegaan waaraan meer dan 15000 mensen meededen.

In 1999 verscheen 'Willem Frederik Hermans in de prijzen' uitgegeven door 'Stichting Hermans-magazine', met een overzicht van alle prijzen die Hermans gekregen heeft of waarvoor hij manuscripten heeft ingezonden. Sommige van die manuscripten of scenario's zijn nooit gepubliceerd.

Voorjaar 2000 werd de WHF Essay-prijs ingesteld, voor het beste essay over het werk van Hermans.

Naar Boven

Opmerkingen

De vader van W.F. Hermans was onderwijzer. Zijn (bangelijke) moeder werkte - tot haar huwelijk in 1913 - ook in het onderwijs. W.F. Hermans had een oudere zus - Corry.
Hermans ging naar de lagere school in de Pieter Langendijkstraat.
Hermans volgde (vanaf 1933) het Barlaeusgymnasium in Amsterdam, in de derde klas bleef hij zitten.
Bij het begin van de Tweede Wereldoorlog - 14 mei 1940 - laat zijn zus zich door een oudere neef doodschieten, waarna deze neef ook zichzelf doodt.
In 1944 schreef Hermans de roman 'Argeloze terreur'. Het boek werd niet uitgegeven. Later werkte hij het om tot 'In de mist van het schimmenrijk'.
In het voorjaar van 1945 kwam Hermans veel bij de arts/schrijver Cola Debrot. Debrot nam Hermans soms mee naar patiënten en stelde hem voor als dokter Klondyke.
W.F. Hermans studeerde fysische geografie en mineralogie aan de Gemeentelijke Universiteit van Amsterdam. Hij promoveerde in 1955. Eigenlijk had hij geologie willen studeren, maar zijn vader wilde dat hij een studie koos waarmee hij leraar kon worden.
W.F. Hermans trouwde in 1950. In 1955 werd een zoon (Ruprecht) geboren.
'De tranen der acacia's' werd door de katholieke Informatie Dienst Inzake Literatuur (IDIL) op de zwarte lijst geplaatst.
Wegens anti-katholieke passages in 'Ik heb altijd gelijk' werd Hermans een proces aangedaan (20-03-1952). Hij werd vrijgesproken. Niet Hermans was anti-katholiek, maar het (pathologisch) personage in zijn roman.
In 1958 wordt W.F. Hermans aan de Rijksuniversiteit van Groningen aangesteld als lector in de fysische geografie. Hij woonde in Groningen (Spilsluizen nz 17a) en later in Haren.
In 1973 nam hij ontslag en vestigde zich als full-time schrijver in Parijs. In 'Onder professoren' (1975) heeft hij het universitaire milieu in Groningen verbitterd en uiterst venijnig beschreven.
W.F. Hermans debuteerde met poëzie: 'Kussen door een rag van woorden'. Deze bundel gaf hij in eigen beheer uit. Daarna volgden recensies, essays en verhalen. Zijn romandebuut was 'Conserve' in 1947.
In 1950 heeft Hermans aan Gerard Reve in een brief het voorstel gedaan om samen een roman te schrijven, eventueel al corresponderend in briefvorm. Deze brief, gedateerd op 24-01-1950, werd geveild in Haarlem op 02-12-1998.
Het belangrijkste thema in het werk van W.F. Hermans is de chaos in de wereld. In deze chaos probeert de mens (tevergeefs) orde en zin te ontdekken. In zijn werk bestrijdt Hermans politieke, religieuze en filosofische stromingen die menen dat er in de chaos wel orde te scheppen is.
Enkele van zijn romans spelen in de oorlog. De oorlog is een mooi decor voor zijn thema dat elk streven naar geluk of harmonie zinloos is.
W.F. Hermans werd beïnvloed door o.a. Multatuli, Kafka, Bordewijk en L. Wittgenstein.
'Hermans' is hier geweest' (1967) was eerder opgenomen in 'Drie melodrama's' (1957). Van Oorschot had niet overlegd met W.F. Hermans over deze uitgave. Hermans begon een proces en de uitgave werd op last van de rechter stopgezet.
Op 08-11-1976 stond in Trouw een overlijdensadvertentie met als aanhef: ' "Effatha" De Here heeft plotseling Thuis gehaald onze geliefde Broer, Zwager en Oom Willem Frederik Hermans op de leeftijd van 60 jaar'. Het tijdschrift 'De Klopgeest' haakte hierop in met een themanummer 'Na de dood van Willem Frederik Hermans' , met bijdragen van o.a. G.A. van Oorschot en Simon van het Reve.
Hermans schreef vaak kritisch, ook over andere schrijvers. Zo zou C. Buddingh' mede door kritiek van Hermans op zijn dagboeken in een depressie geraakt zijn. (NRC-Handelsblad 18-08-1987, staat in: 'Houten leeuwen en leeuwen van goud, blz. 366-378)
Ook tot zijn eigen werk stond Hermans kritisch. Dit perfectionisme leidde ertoe dat bij herdrukken vaak correcties werden aangebracht.
In 1990 ontbing W.F. Hermans het eredoctoraat Letteren en Wijsbegeerte aan de Universiteit van Luik vanwege zijn bijzondere verdienste voor de Nederlandse literatuur.
W. F. Hermans was een verzamelaar van typemachines. Na zijn dood is zijn verzameling tentoongesteld geweest. Hij gaf de verzameling via zijn testament in bruikleen aan het Museum voor schrift en kantoortechniek Scryption in Tilburg.
De laatste jaren van zijn leven woonde hij in Brussel (vanaf 1991).
W.F. Hermans werd op 10-04-1995 opgenomen in de Clinique Parc Leopold in Brussel. Hij overleed in het Academisch Ziekenhuis van Utrecht aan longemfyseem. Drie pakjes Gauloises per dag bleek uiteindelijk toch te veel. Het is niet bekend waarom hij zich drie dagen voor zijn overlijden naar Utrecht liet brengen.
W.F. Hermans werd op 01-05-1995 in kleine kring gecremeerd in crematorium Daelwijck in Utrecht.
In het Letterkundig museum staat een bronzen kop van W.F. Hermans, gemaakt door de kunstenares Sylvia Willink-Quièl.

Naar Boven

Anderen over W.F. Hermans

Willem Frederik Hermans is een dwarsdrijver in de Nederlandse literatuur. Zijn werken zijn getekend door bitter sarcasme, maar evenzeer door de bewogenheid met de bedrogen en verslagen mens. (Ben Bos, De Nieuwe Linie, 20-02-1965)
Dat ons land in de oorlog niet had kunnen meedoen ontwikkelde zich bij Hermans, met zijn machtsdrift die ik pas later goed kon doorzien, tot een persoonlijke vete. Achter alles lopen we aan, vond hij, we zijn niets waard. Die overtuiging viel af te lezen van zijn jong, knap, meestal strak gehouden gezicht, dat ook als hij lachte op smalen leek afgesteld. Er viel ook genoeg te smalen en te kritiseren hier, hij had daarin gelijk. Wel lag het in zijn aard om zijn kritiek onmiddellijk een persoonlijk karakter te geven. Als we een keer een groot talent in ons midden hebben, dan staren we ons dood op wat in het buitenland gebeurt en we herkennen het niet. Zo ongeveer dacht hij erover. (Adriaan van der Veen, Blijf niet zitten waar je zit, blz. 45/46)
Willem Frederik Hermans is een leesbaar, een boeiend, maar ook een duister schrijver. Wie al zijn werken gelezen heeft, naar betekenissen speurend, citaten en ideëen noterend, rubriekjes aanleggend, voelt zich overweldigd door bergen materiaal die de rubriekjes ontwrichten, verloren in een klein woud van typerende beelden en romansituaties, een wirwar van thema's en themaatjes. Maar uit dat woud en die wirwar kan althans één ding met zekerheid opgemaakt worden: vrijwel alles valt terug te brengen tot één enkel hoofdthema en dat is de Almacht. (Huug Kaleis, Tirade 161, november 1970)
In de schrijver Willem Frederik Hermans bewonder ik dat hij een samoerai is: hij is een vechter die alléén vecht, zonder deel uit te maken van een leger met vechters, en zonder behoefte aan medevechters aan zijn kant. (Jeroen Brouwers, Vrij Nederland, 05-09-1981)
Hij werkte meestal 's nachts als het stil was. En volgens hem bracht hij zich dan in een staat van opwinding om te kunnen schrijven. Ik denk door zich ongelukkig te voelen, woedend ook. Dan kwam hij pas in een toestand van spanning, ontroering en beroerdheid. En van daaruit schreef hij dan, vrij snel kreeg ik de indruk, de hele nacht door. (A. Morriën, Haagse Post, 23-04-1983)
Fysische geografie was in de bekwame handen van dr. W.F. Hermans. Hij doceerde meteorologie en cartografie. Ik ben nu alles vergeten, maar destijds was ik hem er dankbaar voor dat ik het verschil wist tussen een kegel- en een mercatorprojectie, en tussen rijp en ruige rijp. Het tentamen legde ik af in zijn riante villa in Haren, waar hij mij, ondanks het vergevorderde uur, in ochtendjas ontving. Hij stelde mij een paar korte, zakelijke vragen over hygrometers en barometers, die ik blijkbaar naar tevredenheid beantwoordde. Hij was lector en wist nog niet dat binnenkort alle lectoren in één klap professor zouden worden. Zou professor Tamsma, die hem toen het leven begon zuur te maken, en later in Onder professoren als Takkie Tamstra zou optreden, het al wel geweten hebben? Een lector lijkt in ieder geval gemakkelijker te liquideren dan een collega-hoogleraar. (Gerrit Jan Zwier, Land van grote eenzaamheid, blz. 10/11)
Hij is - in tegenstelling tot de schijn - een echte Hollander. Daarmee bedoel ik dat hij opgesloten zit in een boerenhoeve met blaffende honden, en zelfs met een windbuks op de hooizolder. Zo is hij met grote drift in de weer zijn particuliere stukje grond te verdedigen. Hollandser kan het niet, lijkt me. (Gerrit Komrij, De buitenkant, blz. 54)
In deze eeuw was W.F. Hermans natuurlijk de meest gevreesde polemist. Hele kudden literaire blafhertjes heeft hij neergelegd. Waar Hermans stond, kwamen ze op het licht af om zich verblind te laten afknallen. Nog altijd is 'Mandarijnen op zwavelzuur' de ideale handleiding voor iedere literaire jagersman.' (Max Pam, HP/De Tijd, 13-11-1998)
Zes jaar heeft Hermans aan De donkere kamer van Damocles gewerkt. Het is een boek dat zich aan iedere rubricering onttrekt, het is een thriller, een horrorstory, een verzetsroman met satirieke, sadistische en absurde inslag. Het is een superieur spel van de auteur met zichzelf, zijn onderwerp, zijn figuren en lezers. Juist dat spelelement maakt dat men ook als lezer de code, de regels in acht moet nemen. Bij een sprookje maakt men ook geen logische opmerkingen. (Hans Warren, Geheim dagboek 1958-1962, blz. 70, 17-02-1959)
Hermans gaat uit van de stelling, dat alleen die schrijvers werkelijk 'schrijvers' zijn die de bedoeling hebben méér te zien dan het publiek ziet, die meer willen erkennen dan er erkend was tot het moment dat zij schreven. De anderen zijn geen schrijvers, maar "journalisten". De echte schrijver...bestrijdt wat de massa denkt, en brengt aan het licht wat de massa niet durft denken. (Knuvelder)
De kern van zijn oeuvre lijkt mij de verhalenbundel 'Paranoia', en daaruit vooral 'Het behouden huis'en misschien nog meer 'Glas'. Op de afstand die nu al begint te groeien, zijn de verhalen sterker dan de romans - 'Nooit meer slapen', het klassieke boek uit zijn oeuvre, uitgezonderd. (Kees Fens, Doorluchtig glas. Vijftig jaar P.C. Hooft-prijs, blz. 52/53)
Hij houdt erg van grappen, voor Een wonderkind of een total loss hebben we een contract afgesloten waarin dwangsommen waren vastgelegd. De auteur zou vijfentwintig mille moeten betalen als hij zijn manuscript niet op tijd zou afleveren, de uitgever vijftig mille als hij het boek niet op tijd zou laten verschijnen. Nu had Hermans dat manuscript al ver voor de vastgelegde datum klaar en ik dacht, oh dat haal ik makkelijk. Maar wat doet de schurk, hij brengt dat manuscript precies op de allerlaatste dag, ik had nog tweeënhalve maand om het te laten drukken. Dat is heel krap, maar ik heb het gehaald. (Geert Lubberhuizen in: Jeroen Brouwers, Zachtjes knetteren de letteren, blz. 225)

Naar Boven

Mijn favoriete citaat

Weet je waarom in de Bijbel speciaal staat dat je je vader en moeder niet mag vervloeken?
Omdat ze de eerste personen zijn die voor zo'n behandeling in aanmerking komen.
(Willem Frederik Hermans, Ik heb altijd gelijk, blz. 88)

Naar een overzicht van citaten

Naar Boven