Achternaam: Last

Voornaam: Jef

Doopnamen: Josephus Carel Franciscus

Geboren: 02-05-1898

Te: Den Haag

Overleden: 15-02-1972

Te: Laren (NH)

Pseudoniem(en): Jef Last publiceerde onder het pseudoniem Corydon in het tijdschrift 'Levensrecht' in 1946/1947. In het tijdschrift 'Vriendschap' publiceerde hij onder het pseudoniem Ohira. Verder schreef hij onder de pseudoniemen Co. Mantjes en El Pintor.

Werk:

Poëzie:

• Bakboordslichten (1926)
• Liedjes op de maat van de rotan (1928)
• Tijdsignalen (met Jacobs, Stuiveling en van Leeuwen) (1929)
• De wind speelt op het galgentouw (1929)
• Kameraden (1930)
• Verleden tijd (1932)
• Twee werelden (1933)
• Onder den koperen ploert (1933)
• De bevrijde Eros. Een ketter in Moorenland en andere gedichten (1936)
• Bloedkoraal. Anti-fascistische verzen uit de Spaansche loopgraven en op het conflict 'Italië-Abessinië' (1937)
• Oog in oog (1945)
• Vrij Spanje. Gedichten uit de loopgraven (1946)
• Dag in dag (1954)
• Vuur en vlam. Bloemlezing uit de gedichten (1958)
• Tegen de draad (bloemlezing) (1960)
• Jef Last. Liedjes op de maat van de rottan. Indische revolutionaire gedichten (1994)

Portret Last
uit: 'Kristal' (1935)

Proza:

• Branding (1930)
• Marianne (1930)
• Liefde in de portieken (1932)
• Partij remise (1933)
• De vlucht van de opstandeling (1933)
• Zuiderzee (1934)
• Het huis zonder vensters (1935)
• Voor den mast (1935)
• Een flirt met den duivel (1936)
• De Spaanse tragedie (1938)
• De laatste waarheid (1938)
• Kruisgang der jeugd (met H. Wilde) (1939)
• De Vliegende Hollander (1939)
• Onvoldoende voor liefde (1940)
• Kinderen van de middernachtszon (1940)
• Het gele huis (met o.a. Bordewijk, H. van Eyk, A.H. Mulder) (1940)
• Van een jongen die een man werd (1941)
• Elfstedentocht (1941)
• Gedachten onder water (1945)
• Het eerste schip op de Newa (1945)
• Vingers van de linkerhand (1947)
• Acht werken van Jef Last (1947)
• In de zevende hemel (1947)
• Schuim op de kust (1950)
• De rode en de witte lotus (1951)
• Djajaprana (1954)
• Een lotje uit de loterij (1957)
• Van Fujiyama tot Olympus (1965)
• Rinus van der Lubbe, doodstraf voor een provo (bewerking van 'Kruisgang der jeugd') (1967)
• Drie over rood. Drie revolterende romans van Jef Last (Marianne/Elfstedentocht/Zuiderzee) (1968)
• Vuurwerk achter de Chinese muur (1970)
• Omnibus (Elfstedentocht/Zuiderzee/Het eerste schip op de Newa) (1975)

Voor kinderen:

• Wat Hassan zag [El Pintor] (tekst Jef Last) (1946)
• Matsa Boemi op de Tafelberg [El Pintor] (tekst Jef Last) (1946)
• I Bontot en I Koese. De avonturen van twee Balische jongens (met Udeyanna Pandji Tisna) (1958)
• Tjoebek in het tijgerbos. Avonturen van twee Balische jongens (1972)

Toneel:

• Hollands Welvaren (met anderen) (1935)

Brieven:

• André Gide Jef Last. Correspondance 1934-1950 (red. H. Poeze) (1985)
• 1 brief van Jef Last aan Ida Last-ter Haar (23-09-1936) in 'Briefgeheim', samengesteld door René van Stipriaan (1993)

Vertalingen:

• D. Masljanenko, De vrolijke brigade (1934)
• 1 vertaling: Osbert Sitwell, 'De oorlog uit een luie stoel' in Schrijvers getuigen tegen oorlog en militarisme', uitgegeven voor de jongeren vredes actie door W.L.& J. Brusse (1936)
• Jef Last vertaalde diverse werken uit het Japans en het Chinees.
• André Gide, Oedipus en Theseus
• André Gide, De terugkeer van de verloren zoon
• 2 vertalingen (van Anna Karawejewa en Wssewolod Iwanow) in 'Oogst der tijden, Keur uit de werken van schrijvers en dichter aller volken en eeuwen', red. Johan Winkler (1940)
• André Gide, De Hadjie (1949)
• In 'De muze kent geen Babel, Poëzie uit alle werelddelen in vertaling'(1959) staan door hem vertaalde gedichten van Nordahl Grieg, Yosano Akiko, Hagiwara Sakutaro, Kitagawa Fuyuhiko, Nakano Shigaharu, Katsumi Tanaka, Nakahara Chuya.
• Vloog een bloesem terug naar haar tak. Japanse poëzie, ingeleid en vertaald door Jef Last (1960)

Vertaald:

• 'Zuiderzee' werd in het Duits vertaald'.
• 'Zuyderzée, préface d'André Gide' (Parijs, 1936)
• 'Lettres d'Espagne' (Parijs, 1939)
• 'The Spannish Tragedy' (Londen, 1939)
• 'Het eerste schip op de Newa' werd in het Duits en het Engel vertaald.
• 'Kruisgang der jeugd' werd door Martin Rönnberg in het Duits vertaald (Kreuzweg der Jugend).
• 'Bontot en Koese' werd vertaald in het Deens door Clara Hammerich: 'Bontot og hans ven' (1960) en in het Frans als 'Aventures à Bali (I Bontot en i Koese)' (1965). Het is ook vertaald in het Duits, Engels en Japans.
• Joe David Brown, India, Parool/Life Landenserie (1962)
• Edward Seidensticker, Japan, Parool/Life Landenserie (1962)
• Loren Fessler, China, Parool/Life Landenserie (1965)

Overig non-fictie:

• Het stalen Fundament (1933)
• Over de Hollanders in spanje (1938)
• Een antwoord op het geval Jef Last (1938)
• Leeghwater maalt de meren leeg (1942)
• Een socialistische renaissance (1945)
• Dit is Walcheren (reportage - met A. den Doolaard en Ed Hoornik) (1946)
• Bali in de kentering (1955)
• Zo zag ik Indonesië (1956)
• Der Wandel in der Beurteilung Lu Hsüns und seine Ursachen (proefschrift, 1958)
• Lu Hsün. Dichter und Idol (bekorte versie proefschrift, 1959)
• Japan. In kimono en overall (1960)
• China, land van de eeuwige omwenteling (1965)
• De tweede dageraad van Japan. Een poging tot het rechtzetten van misverstanden (1966)
• Mijn vriend André Gide (memoires) (1966)
• Strijd, handel en zeeroverij. De Hollandse tijd op Formosa (1968)
• Vuurwerk achter de Chinese muur (1970)
  

Bloemlezingen:

'Gebloemleesd'

Poëzie:

• Enkele gedichten in 'Tijdsignalen', verzameld door Henriëtte Roland Holst (1929)
• 1 gedicht: 'De orgeldraaier' in 'Kent uw dichters. gedichten van 100 dichters' (1932)
• 1 gedicht: 'Aan een gevallen makker' in 'Nieuwste dichtkunst', bijeengebracht door C.J. Kelk en Halbo C. Kool (1950)
• 3 gedichten in 'Spiegel van de Nederlandse poëzie door alle eeuwen 1900-1940', samengesteld door Victor E. van Vriesland (1953)
• 1 gedicht: 'Het Berbermeisje' in 'Liefdespoëzie', bijeengebracht door Hendrik de Vries (z.j.)
• 1 gedicht: 'De orgeldraaier' in 'Een nieuwe bundel verzen', verzameld door Dr. G. Kazemier (13e druk, 1967)
• 1 liedtekst: 'Wij 'opgeschoten jongens' van de straten' in 'Gij zijt kanalje! heeft men ons verweten. Het proletariërslied in Nederland en Vlaanderen', Jaap van de Merwe (1974)
• 1 gedicht: 'Rust' in 'De Nederlandse poëzie van de 19de en 20ste eeuw in 1000 en enige gedichten, samengesteld door Gerrit Komrij (1980)
• 1 gedicht van Gysbert Japicx: 'Gebed om vrede' (vertaald door Jef Last en Ph. H. Breuker' in 'Het land der letteren', samengesteld door Adriaan van Dis en Tilly Hermans (1982)
• 4 gedichten in 'Is dit genoeg: een stuk of wat gedichten (2 delen), samengesteld door C. Buddingh' en Eddy van Vliet (1982)
• 1 gedicht: 'Aan een gevallen makker' in 'Littekens in een gelooide stierehuid (Nederlandstalige schrijvers over de Spaanse Burgeroorlog 1936-1939', samengesteld door Hub. Hermans (1986)
• 1 gedicht: 'Rust' in 'Komrij's Nederlandse poëzie van de 19de t/m de 21ste eeuw in 2000 en enige gedichten', verzameld door Gerrit Komrij (2004)

Proza:

• 1 verhaal: 'De slaaf' in 'De korte baan. Nieuwe Nederlandsche verhalen', bijeengebracht door H. Marsman en E. du Perron (1935)
• 1 verhaal: 'De jeugd van Marinus van der Lubbe' in 'Kristal. Letterkundige productie 1935', red. Emmy van Lokhorst en Victor E. van Vriesland (1935)
• 1 verhaal 'De jongen, die nooit in de krant stond' in 'Oogst der tijden, Keur uit de werken van schrijvers en dichter aller volken en eeuwen', red. Johan Winkler (1940)
• 1 verhaal: 'De zingende dwaas' (uit 'Schuim op de kust') in de Prisma-pocket 'Moderne Nederlandse verhalen' door C.J. Kelk.
• 1 citaat in 'Standaard modern Citatenboek' samengesteld door Gerd de Ley (1973): 'Het kost allemachtig veel moeite om een deur in te trappen. Als ie open is weet niemand meer hoe ie is ingetrapt.'
• 2 citaten in 'Groot Literair Citatenboek van Nederlandse en Vlaamse auteurs uit de 19e en 20e eeuw', samengesteld door Gerd de Ley (z.j.)
• 1 fragment: 'De school wordt gebouwd' in 'Boekje open. 46 stukjes om te lezen' red. Taety Smit-Drost en Jos Muris (1982)
• 4 fragmenten in 'Het land der letteren', samengesteld door Adriaan van Dis en Tilly Hermans (1982)
• 1 verhaal: 'Afscheid van de vierde compagnie' in 'Littekens in een gelooide stierehuid (Nederlandstalige schrijvers over de Spaanse Burgeroorlog 1936-1939', samengesteld door Hub. Hermans (1986)
• 1 verhaal: 'Elfstedentocht' in 'De R in de maand', samengesteld door Petra Waaijer, Annemarie Jongkoen en Nanda Meijnen (1995)

Op CD:

• 1 nummer (door hem geschrevenen gezongen door Frits Lambrechts): 'Wij, opgeschoten jongens van de straten' op ''t Oproer kraait. Rebelse liedjes van altijd en overal' (2006)

Tijdschriften:

• Jef Last publiceerde in het studentenblad 'Virtus'.
• Jef Last was medewerker van de jaarboeken van revolutinaire poëzie 'Tijdsignalen' (1929-1930)
• Jef Last was redacteur van 'Links Richten' het tijdschrift van het arbeiders- en schrijverscollectief (1932-1933)
• In de Tweede Wereldoorlog was Jef Last mede-oprichter van het illegale blad 'De Vonk'. In 1945 werd dit voortgezet als 'De Vlam'.
• Jef Last publiceerde onder het pseudoniem Corydon in het tijdschrift 'Levensrecht' in 1946/1947.
• In het tijdschrift 'Vriendschap' publiceerde hij onder het pseudoniem Ohira.
• Jef Last was begin jaren vijftig correspondent voor 'Het Vrije Volk' in Hamburg.
• Jef Last publiceerde in 'Links Front', 'De Stem', 'Ad Interim', 'Groot Nederland', 'Kroniek van Kunst en Literatuur', 'Wij', 'Monde', 'Regards', 'Die Samlung', 'Internationale Literatur', 'Opgang', 'Het Volk', 'De Notenkraker', 'De Socialistische Gids', 'Eenheid', 'De Baanbreker', 'De Nieuwe Weg','De Socialist', 'Socialisme en democratie', 'De Groene Amsterdammer', 'Buiten de Perken', 'Elseviers Magazine'.

Diversen: (Zonder een schijn van volledigheid)

• Jef Last werkte als scenarioschrijver mee aan de film 'Branding' van Joris Ivens en Mannus Franken. In 1930 verscheen zijn eerste novelle onder dezelfde titel.
• N. Rost, 'Het geval Jef Last; over fascisme en trotzkisme' (1938)
• Jef Last bewerkte voor de Landenserie van Het Parool/Life o.a. de delen over Japan en Mexico (1962)
• Martin Mooij en Aad G. Put, 'Jef Last' (1963)
• Een bijdrage over Jef Last in 'Lexicon van de jeugdliteratuur' door Matee ten Wolde (februari 1990)
• Wim Zaal nam in 'De buitenbeentjes. 36 schrijvers die ik heb gekend' (1995) een hoofdstuk over Jef Last op.
• 'l'Ami Hollandais', een film over de reis van Gide en Last naar Rusland (2006)

Literaire prijzen:

• Marianne Philips-prijs 1963 voor zijn gehele oeuvre.
• Vondel-prijs 1966 van de universiteit van Münster.
• 'Tjoebek in het tijgerbos' werd in de kinderboekenweek 1973 door de lezers van de Openbare Bibliotheek in Den Haag gekozen als beste kinderboek.

Opmerkingen:

• Jef Last was de zoon van Carel Christiaan Anthony Last (zee-officier, ambtenaar in Nederlands-Indië, hoofdinspecteur van de arbeid) en Helena Johanna Maria Verstijnen.
• Door het werk van zijn vader moest het gezin regelmatig verhuizen. Als kind woonde Jef Last in Den Haag, Leeuwarden, Venlo, Deventer en Amsterdam.
• Soms ging hij met zijn vader mee op inspectiebezoek. Hierdoor zag hij al jong de wantoestanden in sommige fabrieken. Hij las veel revolutionaire literatuur. In 1916 werd hij van de HBS in Amsterdam gestuurd omdat hij onhandelbaar was. Zijn ouder scheidden in datzelfde jaar. Jef Last maakte de HBS af in Alkmaar.
• Jef Last studeerde vanaf 1918 Chinese letteren in Leiden en in Hamburg. Hij brak in 1919 zijn studie af en leefde van allerlei baantjes (assisitent-bedrijfsleider bij de Enka, hoofd van de filmdienst van de IvAO, bij de Zuiderzeewerken, in een manometerfabriek). In 1957 promoveerde hij alsnog (in Hamburg) op een proefschrift over de moderne Chinese dichter Loe Hsjuun.
• Tussendoor had hij zijn akte Lager Onderwijs gehaald. Hij werkte enige tijd als invalkracht op een lagere school.
• Jef Last werd (overtuigd) socialist (1917-1929). In 1930 werd hij communist. Eind 1932 ook lid van de CPN. Na een reis in 1936 (samen met André Gide) naar de Sovjet-Unie zwoer hij het communisme weer af en op 02-03-1938 zegde hij het lidmaatschap van de CPN op. Hij bleef - op zijn eigen wijze - socialist.
• Op 11-01-1923 trouwde hij met Ida ter Haar (haar vader was lid van de Tweede Kamer voor de CHU). Ze kregen drie dochters. Op 28-05-1938 volgde een scheiding. Op 09-05-1946 trouwden ze opnieuw. Zij was actief in de communistische jeugdbeweging. Hier werkte zij o.a. met de jonge Karel van het Reve.
• Begin dertiger jaren ontmoette hij André Gide. In de roman 'Zuiderzee' is invloed van Gide terug te vinden. In 1936 reisde hij met André Gide naar de Sovjet-Unie. Ze kwamen teleurgesteld terug. André Gide stimuleerde Last om zijn homoseksualiteit te accepteren. Jef Last was later betrokken bij de oprichting van het COC.
• In 1936 vocht hij mee in de burgeroorlog in Spanje en bracht het daar tot Kapitein. Ook hier stelde hij zich kritisch op en werd eind 1937 door een krijgsraad ter dood veroordeeld. Hij vluchtte naar Scandinavië. Toen hij terugkwam naar Nederland werd hij op last van de Nedelrandse regering in Zundert opgepakt en gevangen gezet. In gevangenschap schreef hij 'De laatste waarheid'. Eind 1939 kon hij wel naar Nederland terugkeren. In 1947 kreeg hij officieel zijn Nederlanderschap terug.
• Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Jef Last actief in het verzet.
• Van 1950 tot 1954 was Jef Last leraar en regeringsadsviseur voor kunst en cultuur op Bali. Hij was naar Indonesië gegaan op uitnodiging van Mohammed Hatta en Soekarno (die enkele anti-koloniale gedichten van Jef Last uit het hoofd kende) had hem gevraagd een rapport te schrijven over het behoud van de Indonesische cultuur voor jongeren. Hij werd leraar Engels op een middelbare school in Singaradja op Bali.
• Zijn socialistische geëngageerdheid spreekt uit zijn werk, maar zonder dat de literaire kwaliteit daar onder lijdt.
• In 1966 stond Jef Last voor de Amsterdamse gemeenteraadsverkiezingen op de lijst van Provo (onverkiesbaar).
• De laatste jaren va nzijn leven woonde hij met zijn vrouw in het Rosa Spierhuis in Laren. Hier verschilde hij nog vaak van mening met Annie Romein-Verschoor.
• Jef Last overleed in 1972 aan kanker. Zijn stoffelijk overschot werd ter beschikking gesteld van de wetenschap, dit op zijn verzoek, gedeeltelijk om anderen van dienst te zijn, maar ook omdat hij geen huichelachtige toespraken/lijkredes wilde.

Anderen over Jef Last:

• In al zijn werken is de ambivalentie aanwezig van de intellectueel die proletariër wil zijn en daar alles voor over heeft, maar ergens toch de assimilatie niet bereikt. Die eerlijkheid is voortdurend voelbaar en maakt zijn werk sympathiek. (P.H. Dubois, hedendaagse nederlandse kunst, letterkunde, blz. 42)
• Last, negenenvijftig, promoveerde een paar maanden geleden in Hamburg tot doctor in de filosofie en hij zit thans in Tokyo. Hij is een van de weinige Nederlandse auteurs die een vleug internationalisme in onze letteren brengt, heel verkwikkend. (Hans Warren, Geheim dagboek 1956-1957, blz. 167, 29-08-1957)
• Jef Last werd op 2 mei vijfenzestig jaar. Hij had verlangd naar een prijs, studietoelage, reisbeurs of wat dan ook, teneinde nog eens een reis naar het Oosten te kunnen maken, zijn kennis van Japans en Chinees te onderhouden. 'Ik had nog wel wat hoop gehad, want ik was aanbevolen door Janny Roland Holst,' schrijft hij me. Een jury beschikte anders. 'Ik reis nu met een boot van de Nederland-Oost-Aziëlijn, die me een reductie van 50% heeft aangeboden. Dat betekent een geweldig tijdverlies.' Zo werd een markante man weer teleurgesteld in een haast vanzelfsprekend maar blijkbaar toch kinderlijke verwachting. (Hans Warren, Geheim dagboek 1963-1970, blz. 16/17, 13-05-1963)
• Het allermooiste verhaal dat ik ooit over een Nederlandse schrijver hoorde is eigenlijk geen verhaal, maar de tekst van een briefkaart die Jef Last in de dertiger jaren aan Jaap van Hattum stuurde en die (ongeveer) luidde: 'Beste Jaap, ik kan vanmiddag niet bij je komen, zoals we hadden afgesproken, want ieder ogenblik kan de revolutie uitbreken en ik kan daarbij niet gemist worden. Je Jef.' (C. Budingh', Dagboeknotities 1967-1972, blz. 342)
• Hij was een zoeker, niet alleen in de literatuur, maar op alle terreinen des levens. (Hans Schoots, Groene Amsterdammer, 25-06-1986.
• Voor de geëngageerde Last was schrijven een middel, en geen zoektocht naar schoonheid. Hij probeerde persoonlijke en zakelijke gebeurtenissen, fictieve en historische personen tot een geheel te maken, wat niet altijd lukte vanwege de - door hem zelf opgelegde - tijdsdruk. (Matee ten Wolde, Lexicon van de jeugdliteratuur, februari 1990)
• Zijn haat jegens Reve kwam voort uit een opmerking in Nader tot U over Circus Elleboog: "Gaat dat zien! Proletarische jeugd springt door brandende hoepel!" Dat kindercircus was het levenswerk van Ida Last. Logisch dat Jef diep gegriefd was. Hij beminde zijn vrouw boven alles, ook al verliet hij haar meer dan eens voor erotische episoden met jonge vrienden. (Wim Zaal, De buitenbeentjes. 36 schrijvers die ik heb gekend, blz. 86)

Mijn favoriete citaat:

Links:

• Raban Internet Antiquariaat - voor tweedehands boeken van Jef Last
• www.jeflast.nl
• Biografisch woordenboek van het socialisme en de arbeidersbeweging in Nederland - Jef Last
• DBNL - Jef Last
• Gedicht - Opvoeding
• Gedichten van Verlaine, vertaald door Jef Last

Bronnen o.a.:

• P.H. Dubois, hedendaagse nederlandse kunst, letterkunde (1956)
• Lexicon van de moderne Nederlandse literatuur (1978)
• Spectrum Nederlandstalige auteurs (1985)
• Nederlandse literaire prijzen 1880-1985 (1986)
• Winkler Prins lexicon van de Nederlandse letterkunde (1986)
• Lexicon van de jeugdliteratuur (februari 1990)
• Prisma van de pseudoniemen (1992)
• Oosthoek Lexicon Nederlandse & Vlaamse literatuur (1996)
• Encarta '98 (1997)
• Hans Heesen e.a., Waar ligt Poot? (1997)
• Schrijvers. 2000 auteurs van de 20e eeuw van A tot Z (2002)