Achternaam: Marsman

Roepnaam: H. (Henny)

Voornamen: Hendrik

Geboren: 30-09-1899

Te: Zeist

Overleden: 21-06-1940

Te: Het Kanaal

Pseudoniem(en): H. Marsman debuteerde met proza in het tijdschrift 'Nederland' in 1919 onder het pseudoniem Ernst Verkerk. Hij gebruikte ook het pseudoniem S. Waas.

Werk:

Poëzie:

• Brieven, aan die zeer vèr en zeer nabij is. Beide (10 ex. in handschrift) (1921)
• Verzen (1923)
• Penthesileia (1925)
• Paradise regained (1927)
• Witte vrouwen (1930)
• Voorpost, oude gedichten (1931)
• Porta Nigra (1934)
• Poëzie (1938)
• Verzameld werk I: Poëzie (1938)
• Tempel en kruis (1940)
• Verzamelde gedichten (1941)
• De zee (1942)
• Paul Robeson zingt (1943)
• Poëzie en proza (bloemlezing door J. Greshoff) (1943)
• Dies Irae (rijmprent) (1944)
• Herinnering aan Holland (rijmprent) (1944)
• Tempel en Kruis en andere gedichten (1947)
• Herinnering aan Holland (rijmprent) (1958)
• Landschap (bibliofiel, 43 ex.) (1982)
• Achter de vuurlijn van de horizon. Verspreid gepubliceerde gedichten (verzameld door H.T.M. van Vliet) (1990)
• Verspreide gedichten, zoals tijdens de bezettingsjaren 1940-1945 verzameld door Chris Leeflang (twee delen, bibliofiel, 175 ex.) (2002)
• Schuimende morgen (bloemlezing door Ilja Leonard Pfeijffer) (2006)

Proza:

• De vliegende Hollander (1927)
• De vijf vingers (1929)
• De dood van Angèle Degroux (1933)
• Spaansche reis (1934)
• Heden ik, morgen gij (Roman in brieven, samen met S. Vestdijk) (1936)
• Verzameld werk II: Proza (1938)
• Poëzie en proza (bloemlezing door J. Greshoff) (1943)
• Brieven over literatuur (samen met Simon Vestdijk) (1945)
• Zelfportret van J.F. en ander proza (1954)

Brieven:

• Brieven over litteratuur (met S. Vestdijk) (1945)
• 14 brieven van Marsman aan Greshoff in Greshoff's 'Volière' (1956)
• 20 brieven van Marsman aan Vestdijk en 20 brieven van Vestdijk aan Marsman in 'Heden ik, morgen gij'.
• 'De briefwisseling tussen P.N. van Eyck en H. Marsman' (verzorgd door A.P. Verburg) (1968)
• 'Documenten, brieven en verspreide publicaties van H. Marsman' (verzorgd door Jaap Goedegebuure) (1981)
• De bewaard gebleven brieven; J.C. Bloem & H. Marsman (bezorgd door Bart Slijper) (1993)

Overig non-fictie:

• Georg Büchner (1925)
• De anatomische les (1926)
• De verhouding tussen leven en kunst (1926)
• De lamp van Diogenes (1928)
• Kort geding (1931)
• Franz Kafka (1936)
• Herman Gorter (1937)
• Hugo von Hofmannsthal (1938)
• Verzameld werk III: Critisch proza (1938)
• Menno ter Braak (1939)
• Gerrit Achterberg (1940)
• Verzameld werk IV: Critisch proza (1947)
• 'Documenten, brieven en verspreide publicaties van H. Marsman' (1981), werd verzorgd door Jaap Goedegebuure.

Vertalingen:

Marsman was een kundig vertaler. Hij vertaalde o.a.:

• André Gide, De immoralist (1935)
• Teixeira de Pascoaes, Paulus de dichter Gods (met A.V. Thelen) (1936)
• Teixeira de Pascoaes, Hiëronymus, de dichter der vriendschap (met A.V. Thelen) (1939)
• F. Nietzsche, Aldus sprak Zarathoestra (met E. Coenraads) (1941)
• Teixeira de Pascoaes, Verbum Obscurum (met A.V. Thelen) (1946)

Vertaald:

• H. Marsman, The Zodiac (De dierenriem uit: 'Tempel en Kruis, vertaald door Adriaan Jacob Barnouw)
• 1 verhaal: 'Teresa Immaculata' in 'Harvest of the Lowlands', vertaald door Josephine van As, verzameld door J. Greshoff (1945)
• 'Zonder weerklank' in 'Nederlandse poëzie in het Hebreeuws' door Saul van Messel (1990)

Bloemlezingen:

• Gerard Bruning, nagelaten werk (met H. Bruning) (1927)
• De korte baan. Nieuwe Nederlandsche verhalen (met E. du Perron) (1935)
• Nergal (bloemlezing uit het werk van Hendrik de Vries samengesteld samen met de Vries) (1937)

'Gebloemleesd'

Poëzie:

• 1 gedicht: 'Les soldats de dieu' in 'Kent uw dichters. gedichten van 100 dichters' (1932)
• 3 gedichten in 'Lof van Nederland: Zijnde een verzameling zoowel van ouds beproefde als kortelings geschreven gedichten verzen en rijmen waarin de schoonheid des vaderlands te water en te land wordt zichtbaar gemaakt ... ', samengesteld door J.W.F. Werumeus Buning (ca. 1940)
• 1 gedicht: 'Herinnering aan Holland' in 'Ons volk. Een karakteristiek in verzen', samengesteld door Paul Huf (ca. 1940)
• 2 gedichten in 'De schoonheid van ons land I. Het landschap' (1941)
• 1 gedicht: 'Holland' in 'Herrijzenis' (1945)
• 14 gedichten in 'Dichters van dezen tijd', door D.A.M. Binnendijk (15e druk, 1946)
• 2 gedichten in 'Religieuze poëzie. Een keuze uit de Nederlandse religieuze lyriek van 1880 tot 1950', samengesteld door Dirk Coster en Anton Deering (1949)
• 1 gedicht: 'Tempel en kruis (fragment)' in 'De muze op reis', bijeengebracht door Han G. Hoekstra en Victor E. van Vriesland (1950)
• 1 gedicht: 'De grijsaard en de jongeling'in 'Nieuwste dichtkunst', bijeengebracht door C.J. Kelk en Halbo C. Kool (1950)
• 1 gedicht: 'De grijsaard en de jongeling' in 'Kleine dichterkeur',samengesteld door W.L. Brandsma (1950)
• 1 gedicht: 'Herinnering aan Holland' in 'Barnsteen'. Een verzameling gedichten voor jonge mensen', bijeengebracht door C. Prinsen (1951)
• 3 gedichten in 'Singel 262. Zeventien dichters' (1952)
• 1 gedicht: 'Herman Gorter' in 'Kleine literatuurgeschiedenis in verzen over Nederlandse schrijvers', bijeengebracht door Theo Vesseur (1953)
• 22 gedichten in 'Spiegel van de Nederlandse poëzie door alle eeuwen 1900-1940', samengesteld door Victor E. van Vriesland (1953)
• 6 gedichten in 'Nieuwe griffels schone leien', samengesteld door Paul Rodenko (1954)
• 3 gedichten in 'Poëzie op de planken' (1954)
• 5 gedichten in: 'Met twee maten, de kern van vijftig jaar nederlandse poëzie geïsoleerd en experimenteel gesplitst' samengesteld door Paul Rodenko (1956)
• 1 gedicht: 'Landschap' in 'De muze zwerft door Nederland' bijeengebracht door Ed. Hoornik (1956)
• 4 gedichten in 'Apollo's reis door Nederland. Een verzameling geografische gedichten', samengevoegd door Laurens van der Waals (1956)
• 4 gedichten in 'Kom haastig! een bloemlezing van gedichten over de wederkomst van Christus', verzameld door Okke Jager (1957)
• 1 gedicht: 'Heerscher' in 'De muze en het heelal', bijeengebracht door Guus Sötemann (1959)
• 4 gedichten in 'Gedichten lezen' (1959)
• 1 gedicht: 'Amsterdam' in 'Amsterdam' (serie: Beeldende poëzie), bijeengebracht door Adriaan Morriën (1959)
• 2 gedichten in 'Het krekeltje. Declamatiebundel ten dienste van jongerenbeweging en algemeen vormend onderwijs' (K.N.B.J.B., z.j.)
• 1 gedicht: 'Herinnering aan Holland' in 'Ritme en rijm deel 2', (Schoolradio, 1960)
• 1 gedicht: 'Lezend in mijn boot' in 'Tenzij gij mij zegent', verzameld door J.W. Schulte Nordholt (1960)
• 3 gedichten in 'De Muze op school', Bijeengebracht door W. van Beusekom (1961). Het gedicht 'Tempel en kruis: De dierenriem VIII' ook als vertaling door A.J. Barnouw: 'The Zodiac VIII'.
• 1 fragment: 'Landschap (II)' in 'Je leest het zó', samengesteld door Hella S. Haasse en J. Bernlef (1961)
• 9 gedichten in 'Nederlandse schrijvers en schrijfsters II', L. Leopold (17e druk, 1961)
• 1 gedicht: 'De overtocht' in 'De dichter en de dood', bijeengebracht door Chr. Leeflang (1961)
• 1 gedicht: 'Landschap' in 'Het dier' (serie: Beeldende poëzie 9), bijeengebracht door Adriaan Morriën (1961)
• 1 gedicht: 'Paradise regained' in 'De liefde zingt in verzen', bijeengebracht door C.J. Kelk en Halbo C. Kool (z.j.)
• 4 gedichten in 'Een nieuwe bundel verzen', verzameld door Dr. G. Kazemier (13e druk, 1967)
• 1 gedicht: 'Zonnige septembermorgen' in 'Dichters bij elkaar' (1967)
• 1 gedicht: 'Paul Robeson zingt vier stemmen en de stem van Christus' in 'Gedichten die mij vergezellen', samengesteld door Dr. J.J. Buskes (z.j.)
• 1 gedicht: 'De zon hing laag' in 'impressie en expressie 3', samengesteld door J. van der Schaar en H. Vogelesang (1973)
• 1 gedicht: 'Amsterdam', in 'als die stad eens ommeviel... Dichters over Amsterdam', samengesteld door Wim Ramaker (1975)
• 1 gedicht: ' Breeroo' in 'Vluchtig omzien. Een halve eeuw nederlandstalige letterkunde', samengesteld door C.J.E. Dinaux (1975)
• 1 gedicht: 'Polderland' in: 'Het grote Nederlandse verhalenboek. Een bundel van de opmerkelijkste verhalen, gedichten en prenten uit de laatste 50 jaar' (red. Hella S. Haasse, Ad Petersen, Koos Postema en Willem van Toorn) (VARA, 1977)
• 1 gedicht: 'Herinnering aan Holland' in 'Groot verzenboek voor al wie jong van hart is', samengesteld door Karel Jonckheere (1978)
• 10 gedichten in 'De spiegel van de Nederlandse poëzie', samengesteld door Hans Warren (1979)
• 10 gedichten in 'De Nederlandse poëzie van de 19de en 20ste eeuw in 1000 en enige gedichten, samengesteld door Gerrit Komrij (1980)
• 1 gedicht: 'Amsterdam' in 'De stad. Een bloemlezing door C. Buddingh' (1981)
• 1 gedicht in 'De schone zakdoek. Onafhankelijk tijdschrift onder redactie van Theo van Baaren en Gertude Pape. 1941-1944', selectie door C. Buddingh', Theo van Baaren en Gertrude Pape (1981)
• 1 gedicht: 'Slapende vrouw' in 'Zo diep heb ik van u gedronken, gedichten over de liefde', gekozen door Jan van der Vegt (1981)
• 7 gedichten in 'Is dit genoeg: een stuk of wat gedichten (2 delen), samengesteld door C. Buddingh' en Eddy van Vliet (1982)
• 1 gedicht: 'Landschap' in 'Nou hoor je het eens van een ander', samengesteld door Kees Fens (1982)
• 3 gedichten in 'Het land der letteren', samengesteld door Adriaan van Dis en Tilly Hermans (1982)
• 1 gedicht: 'Berusting' in 'Als je het mij vraagt', samengesteld door Joke Forceville-van Rossum (1983)
• 5 gedichten in 'Utrecht in tekst & beeld', samengesteld door Arjaan van Nimwegen en Richard den Dool (1984)
• 1 gedicht: 'Amsterdam' in 'Langs straten en gedichten. Een bundel Amstedamse poëzie', samengesteld door Richter Roegholt (1985)
• 2 gedichten in '... en droomen in het gras', samengesteld door Inez van Eijk (1985)
• 1 gedicht: 'Invocatio' in 'Ons poëtisch Binnenhof, politici kiezen hun dichters' redactie Ernst van Altena (1986), gekozen door Louise S. Groenman (D'66).
• 3 gedichten in 'Gelezen worden ze ontelbre malen. De bekendste gedichten uit de Nederlandse literatuur', samengesteld door Robert-Henk Zuidinga (1986)
• 3 gedichten in Grote poëziebloemlezing 'Mij liet je leven', samenstelling Aldert Walrecht (1987)
• 1 gedicht: 'Paradise regained' in '68 dichters op weg naar huis' (bulkboek 171), samengesteld door Patty Voorsmit (1987)
• 5 gedichten in 'Hier ligt Poot Hij is dood', samengesteld door Robert-Henk Zuidinga (1990)
• 1 gedicht: 'Landschap' in 'Als je goed om je heen kijkt zie je dat alles gekleurd is', samengesteld door Tine van Buul en Bianca Stigter (1991)
• 3 gedichten in 'Met mijn valies vol dromen... Nederlandse dichters op reis', samenstelling Ernst van Altena (1991)
• 1 gedicht:'Herinnering aan Holland' in 'Europa 1992', Bulkboek 204 (1992)
• 1 gedicht: 'Twee vrienden' in 'Zonder vrienden kan ik niet. 101 liedteksten en gedichten over vriendschap', samenstelling Jan-Simon Minkema & Henk van Zuiden' (1992)
• 4 gedichten in 'Ik heb de liefde lief. De mooiste liefdesgedichten uit de Nederlandse en Vlaamse poëzie', samengesteld door Willem Wilmink (1993)
• 2 gedichtenin de Dapperstraat', samengesteld door C.J. Aarts en M.C. van Etten (1994)
• 1 gedicht: 'Zonder weerklank' in 'Dichten over dichten. Bloemlezing uit de Nederlandse poëzie van de 19de & 20ste eeuw, samengesteld door Atte Jongstra en Arjan Peters (1994)
• 3 gedichten in 'Geen dag zonder liefde. Honderd jaar Nederlandse liefdespoëzie uit noord en zuid', samengesteld door Eddy van Vliet (1994)
• 1 gedicht: 'Landschap' in 'Het kleine boek van de koe. Ernstige, vrolijke en komische teksten over de koe', door A.C.A. Lemmers (1994)
• 10 gedichten in: 'Paukeslagen. Gedichten uit het expressionisme', Bulkboek 221 (1994/1995)
• 4 gedichten in: 'En al mijn levensdagen stonden in uw boek. Gedichten naar de Bijbel uit de twintigste eeuw', samengesteld door Huub Oosterhuis (1995)
• 1 gedicht: 'Landschap' in 'Met gekleurde billen zou het gelukkiger leven zijn', 250 onvergetelijke gedichten met zorg verzameld door Jan van Coillie (1996)
• 1 gedicht: 'Herinneirng aan Holland' in 'Literair landschap. Dichters en schrijvers over Nederland', samengesteld door Peter van Zonneveld (1998)
• 1 gedicht 'Herinnering aan Holland' in 'Ik ging naar Bommel om de brug te zien. Nederland in 100 liedjes en gedichten', bijeengebracht door C.J. Aarts en M.C. van Etten (1998)
• 5 gedichten in 'Groot verzenboek. Vijfhonderd gedichten over leven, liefde en dood. Een thematische bloemlezing uit de Nederlandstalige poëzie van de twintigste eeuw', samengesteld door Jozef Deleu (1999)
• 1 gedicht: 'De bruid' in 'Geluk dat kan wel jaren duren. Het huwelijk in honderd gedichten', verzameld door Hans Warren en Mario Molegraaf (1999)
• 1 gedicht: 'Slapende vrouw' in 'Het liefste gedicht. De favoriete liefdesgedichten van Nederland en Vlaanderen', met een inleiding van Gerrit Komrij (2001)
• 7 gedichten in 'Naar 't Zuiderland. Moderne Nederlandstalige dichters langs de Middellandse Zee', samengesteld door Stefan van den Bossche en Koen Vergeer (2002)
• 1 gedicht: 'Het instrument' in 'Lang leve de dood. Een bloemlezing in honderd en enige gedichte, samengesteld door Gerrit Komrij (2003)
• 10 gedichten in 'Komrij's Nederlandse poëzie van de 19de t/m de 21ste eeuw in 2000 en enige gedichten', verzameld door Gerrit Komrij (2004)
• 1 gedicht: 'Graf' in 'Het kleinste gedicht. De favoriete ultrakorte gedichten van Nederland en Vlaanderen', samengesteld doorToef Jaeger (2005)

Proza:

• 1 verhaal: 'De bezoeker' in 'De korte baan. Nieuwe Nederlandsche verhalen', bijeengebracht door H. Marsman en E. du Perron (1935)
• 1 verhaal: 'Postscriptum' in 'Kristal. Letterkundige productie 1935', red. Emmy van Lokhorst en Victor E. van Vriesland (1935)
• 'De bekroning van Arthur van Schendel' en 'Moscou gaat droomen' in 'Voor de bijl', samengesteld door A. Marja (1955)
• 1 verhaal: 'De sprong in het duister' in 'Nederlandse schrijvers en schrijfsters II', L. Leopold (17e druk, 1961)
• 1 fragment: 'Boeken' en 1 verhaal: 'Toledo' in 'Je leest het zó', samengesteld door Hella S. Haasse en J. Bernlef (1961)
• 1 verhaal: 'Clean-shaven' in 'Op de kleine trom of De kunst van het stukje', samengestel door Barend de Goede (z.j.)
• 2 citaten in 'mini zeer. aforismen en citaten van moderne vlaamse en nederlandse auteurs', verzameld door Gerd de Ley (1969)
• 2 citaten in 'Groot Literair Citatenboek van Nederlandse en Vlaamse auteurs uit de 19e en 20e eeuw', samengesteld door Gerd de Ley (z.j.)
• 3 citaten in 'Kosmos groot citatenboek' (1986)
• 1 verhaal: 'A.-M.B.' in 'Kort. Honderd Nederlandse en Vlaamse verhalen uit de twintigste eeuw', bijeengebracht door C.J. AartsM.C. van Etten (1993)
• 1 fragment: 'De aesthetiek der reporters' in 'Inkt & Bits. Over literatuur en technologie', Bulkboek 243 (1996)
• 1 fragment uit 'Zelfportret van J.F.' in 'Alleen de dood is tussen u en mij. Literaire dodenkalender van de twintigste eeuw', samengesteld door Dirk Baartse e.a. (2000)
• 1 verhaal: 'De bezoeker' in 'De Nederlandse en Vlaamse literatuur vanaf 1880 in 250 verhalen', samengesteld door Joost Zwagerman (2005)
• 1 essay 'Poëzie en mystiek' in 'De Nederlandse en Vlaamse literatuur vanaf 1880 in 200 essays', samengesteld door Joost Zwagerman (2008)

Tijdschriften:

• Marsman debuteerde als dichter in 1918 in het tijdschrift 'Stroomingen'.
• H. Marsman debuteerde met proza in het tijdschrift 'Nederland' in 1919 onder het pseudoniem Ernst Verkerk.
• Marsman was (met Houwink) redacteur van 'De Vrije Bladen' (1925 en 1929-1931).
• Marsman was medewerker van 'Groot Nederland' (1903-1944).
• Marsman was medewerker van 'De Gemeenschap' (1925-1941).
• Marsman was medewerker van 'Forum' (1932-1935). In 1933 publiceerde Marsman in 'Forum' een artikel dat hij 'De dood van het vitalisme' noemde. hierin stelde hij dat het vitalisme als levensvisie gefaald had.
• Marsman schreef vanaf 1938 literaire kritieken voor de 'Nieuwe Rotterdamse Courant'.
• In 1938 publiceerde Marsman in het tijdschrift 'Ce vice impuni, la lecture' van Jacques Gans.
• Marsman publiceerde in 'De Beweging', 'i 10', 'Carte blanche', 'Blijmoedig Maandblad', 'De Gids', 'De Stem' en in 'Avontuur'.

Over H. Marsman:

• 'Groot Nederland' bracht in 1938 een Marsman-nummer uit.
• Menno ter Braak, 'H. Marsman. Een studie' (1939)
• 'Criterium' gaf in september 1940 een herdenksnummer uit: 'In memoriam H. Marsman'
• W.L.M.E. van Leeuwen, 'Bij den dood van Marsman' (1940)
• M. Nijhoff, 'Bij een Marsman-tentoonstelling' (1940)
• Max Kijzer, 'H. Marsman (1899-1940) (1944)
• Erik Martens, 'Het hooglied der creativiteit: de poëzie van Marsman' (1944)
• W.L.M.E. van Leeuwen, 'Drie vrienden. Marsman, Ter Braak, Du Perron' (1947)
• Twee hoofdstukken over H. Marsman in 'Muiterij tegen het etmaal, deel 2: poëzie en essay' van Simon Vestdijk (1947)
• Een hoofdstuk over 'Phoenix' van Hella S. Haasse en 'Phoenix' van H. Marsman in 'Vers tegen vers' van Hendrik de Vries (1949)
• Een hoofdstuk: 'Tempel noch kruis' in 'Steekproeven' van G. Stuiveling (1950)
• J.C. Brandt Corstius, 'De dichter Marsman en zijn kring' (1951)
• Arthur Lehning, De vriend van mijn jeugd. Herinneringen aan H. Marsman (1954)
• A.W.P. van der Ree, 'Interpretatie van Marsman' (proefschrift) (1956)
• J. Greshoff besteedt in Volière (1956) enkele hoofdstukken aan Marsman.
• René Verbeeck, 'De dichter H. Marsman' (1959)
• Arthur Lehning, 'Marsman en het expressionisme' (1959)
• Gerrit Borgers e.a., Schrijversprentenboek 4. H. Marsman (1960)
• Paul de Wispelaere, 'H. Marsman' (1961)
• R. Houwink, 'Herinneringen aan Marsman' (1961)
• 'Vijf versies van 'Vera' (1962)
• Piet Calis besteedt een hoofdstuk aan H. Marsman in 'Daling van temperatuur. Twaalf Nederlandse dichters 1890-1960' (1964)
• J. Kamphuis, 'H. Marsman en zijn levenslied' (1970)
• Hannemieke Postma-Nelemans, 'Marsmans 'Verzen', toetsing van een ergocentrisch interpretatiemodel' (proefschrift) (1977)
• 1 essay over Marsman: 'H. Marsman en zijn levenslied' in 'Tolken van hun tijd' van J. Kamphuis (1978)
• 2 gedichten: 'Verzet' en 'Regen' met een verklaring in 'Geloven in gedichten' van H. van der Ent (1980)
• J.L. Goedegebuure, 'Op zoek naar een bezield verband. De literaire en maatschappelijke opvattingen van H. Marsman in de context van zijn tijd' (proefschrift) (1981)
• 3 artikelen/hoofdstukken over H. Marsman in Cola Debrot, 'Verzameld werk 5. Over literatuur' (1987)
• Een hoofdstuk over H. Marsman in W.F. Hermans 'Malle Hugo' (1994)
• Jaap Goedegebuure, 'Zee, berg, rivier. Het leven van H. Marsman' (1999)
• R.P.M. Rhoen, 'In de voetstappen van Hendrik Marsman (1899-1940) door het dorp Zeist, een route langs plaatsen waar Hendrik Marsman in Zeist gewoond, gewerkt, liefgehad, gewandeld, kortom geleefd heeft' (1999)

Diversen: (Zonder een schijn van volledigheid)

• In oktober 1940 was er in Utrecht een herdenkingstentoonstelling.
• Het verzameld werk werd in 1962 in één band uitgegeven en in 1972 nogmaals.
• Bulkboek 77 was aan H. Marsman gewijd, met als titel: 'Ik zoek bezielden'.
• Charles de Blécourt uit 'De dood van Angèle Degroux' werd door Inez van Eijk en Rudi Wester beschreven in hun 'Honderd helden uit de Nederlandse literatuur'.
• Lucebert maakte in 1983 in het Letterkundig Museum een grote wandschildering, waarin hij 36 literaire citaten verwerkte. Van Marsman is hier terug te vinden 'het schip van de wind ligt gereed voor de reis./ de zon en de maan zijn sneeuwwitte rozen,/ de morgen en nacht twee blauwe matrozen - / wij gaan terug naar 't Paradijs.'.
• 8 parodieën op werk van H. Marsman in 'Ik ben geboren in Apeldoorn. Groot parodieënboek' (samenstelling Rody Chamuleau en J.A. Dautzenberg) (1994)
• Het gedicht 'Herinnering aan Holland' van H. Marsman werd op de CD 'Denkend aan de Dapperstraat', uitgegeven t.g.v. de boekenweek1994, gezongen door Joop Visser (gecombineerd met 'De binnenring van Holland' van Gerrit Komrij). Op de cd 'Voormary' (2007) zingt Joop Visser hetzelfde nummer samen met Jessica van Noord.
• In de herfst van 1999 herdachtt men in Zeist de honderdste geboortedag van Marsman. In de bibliotheek was vanaf 4 november een expositie over Marsman. Op 28 oktober hiled Jaap Goedegebuure een lezing. Marokkaanse inwoners van Zeist maakten variaties op de regel: 'Denkend aan Holland zie ik brede rivieren'.
• R.P.M. Rhoen, 'In de voetsporen van Hendrik Marsman (1899-1940) door het dorp Zeist - Een route langs plaatsen waar Hendrik Marsman in Zeist gewoond, gewerkt, liefgehad, gewandeld, kortom geleefd heeft'. (1999)
• Uitgeverij Rivendell brengt een T-shirt op de markt, bedrukt met het fragment 'Denkend aan Holland' van H. Marsman.
• In Leiden is, in het kader van het project 'Muurgedichten' het gedicht 'Val' van H. Marsman te lezen op een muur aan de Zoeterwoudsesingel 42.
• Het Letterkundig museum publiceerde begin 2007 een top 100 van grootste dode schrijvers. Ook H. Marsman was in dit 'Pantheon' opgenomen. Eind 2008 zal het museum met een permanente expositie aandacht aan deze schrijvers besteden.
• Het gedicht 'Herinnering aan Holland' staat in steen aan de Lekdijk in Wijk bij Duurstede:
  

  Auteur: H. Marsman Titel: Herinnering aan Holland Plaats: Aan de Lekdijk (nog voor de pont) Bijzonderheden: Het gedicht hoort niet echt bij de poëzieroute, maar verbindt de route aan project 'Rivierenland Holland'.

  Denkend aan Holland... zie ik brede rivieren traag door oneindig laagland gaan, rijen ondenkbaar ijle populieren als hoge pluimen aan de einder staan. En in de geweldige ruimte verzonken de boerderijen verspreid door het land, boomgroepen, dorpen, geknotte torens, kerken en olmen in een groots verband. De lucht hangt er laag en de zon wordt er langzaam in grijze veelkleurige dampen gesmoord, en in alle gewesten wordt de stem van het water met zijn eeuwige rampen gevreesd en gehoord.

• De Stichting Literaire Activiteiten Utrecht presenteerde in maart 2008 de Utrechtse Literaire Canon. H. Marsman stond op plaats 6.
• In de tuin van Sint Bernardus in het centrum Bredevoort is onder de titel 'Beeld & Poëzie' in 2008 een literaire wandeling uitgezet. Fotografen hebben zich laten inspireren door gedichten en in de fraaie tuin hangen de foto's boven de gedichten. Van H. Marsman is er het gedicht 'Nachttrein' verbeeld.
  
  

Literaire prijzen:

• Prijs van Amsterdam 1927
• C.W. van der Hoogtprijs 1936 voor 'Porta Nigra'. (Ook in 1935 had de jury deze bundel voorgedragen, maar het bestuur nam de voordracht niet over).
• 'Herinnering aan Holland' werd t.g.v. de eerste Landelijke Gedichtendag op 27 januari 2000 gekozen tot het 'meest favoriete gedicht'.

H. Marsman was lid van de jury voor de Dom-prijs voor poëzie 1928 en 1930.

Opmerkingen:

• H. Marsman was de zoon van een orthodox-protestants boekhandelaar. Hij werd geboren op 2e dorpsstraat 48. In 1905 verhuisde het gezin naar 2e dorpsstraat 34. Ze woonden hier boven de boekwinkel van zijn vader.
• In 1905 lag hij vier maanden in het ziekenhuis.
• Het huis op 2e dorpsstraat 34, waar H. Marsman van 1905 tot 1921 woonde, heeft een gedenksteen in de voorgevel. De gedenksteen is slecht te vinden. Hij zit rechts naast de voordeur, maar er hangt een brievenbus gedeeltelijk overheen. Het bovenste gedeelte van de gedenksteen is daardoor onleesbaar. (gefotografeerd op 25-10-2007)
  

  2e dorpsstraat 48	2e dorpsstraat 34	gevelsteen en brievenbus	wat er nog van te lezen is

• H. Marsman bezocht de lagere school van de Evangelische Broedergemeente (de Herhuttersschool) in Zeist. Op dezelfde school zat Arthur Lehning. Zij raakten bevriend in de tweede klas van de Rijks-HBS in de Kruisstraat in Utrecht, waar ze beiden dagelijks met de tram heen gingen. Ze tennisten en voetbalden samen en maakten hun huiswerk en lazen samen.
• H. Marsman wilde een stuurmansopleiding volgen. Bij het toelatingsexamen in 1914 werd hij wegens gezondheidsredenen afgekeurd.
• Na de HBS reisde hij door Duitsland, Zwitserland en Frankrijk. In Duitsland maakte hij kennis met het expressionisme.
• H. Marsman deed in 1922 staatsexamen. Op dit examen werd hij voorbereid door de - ook in Zeist wonende - dichter P. Minderaa.
• Hij studeerde rechten in Utrecht en in Leiden.
• In 1918 had hij longontsteking. Hij moest langdurig rust houden.
• Van 1921 tot 1924 woonde Marsman in Noordwijk aan Zee.
• Zijn ouders waren verhuisd naar Wilhelminalaan 3 in Zeist. In 1922 woonde Marsman - overwerkt - weer enige tijd bij zijn ouders.
• In 1924 verhuisde hij naar Zeist.
• H. Marsman debuteerde in 1923 met 'Verzen'.
• In 1929 trouwde H. Marsman met Rina Louisa Barendregt.
• H. Marsman was van 1929 tot 1935 advocaat in Utrecht. Het advocatenkantoor waar hij werkte stond op Domstraat 8. Daarna (na eerst een jaar met zijn vrouw door Italie en Spanje gezworven te hebben) leefde hij uitluitend 'van de pen', als dichter, romanschrijver, essayist en criticus.
• In het begin van de dertiger jaren stond hij korte tijd sympathiek tegenover het fascisme. In 1933 (toen de Hitler aan de macht kwam) keerde hij zich hiervan af en werd er een fel bestrijder van.
• H. Marsman reisde veel in de dertiger jaren (Italië, Spanje, Noord-Afrika). Als hij in Nederland was gaf hij veel lezingen.
• Hij stond eerst onder invloed van het Duitse expressionisme. H. Marsman werd de belangrijkse Nederlandse expressionist. Hij kwam daarbij tot een Nederlandse versie daarvan, het 'vitalisme' (Maar één wet erkennen: die van het leven): 'Groots en meeslepend wil ik leven'. In 1933 nam hij hiervan vervolgens zelf afstand door het dood te verklaren.
• In 1938 ging hij in Bogève (Savoye / Zuid-Frankrijk) wonen, later in Saint-Romain.
• Marsman vluchtte in juni 1940 van Frankrijk (Bordeaux) naar Engeland (Falmouth), met de bedoeling door te reizen naar Zuid-Afrika. Hij kwam om het leven doordat het schip (De Berenice) door de Duitsers werd getorpedeerd. (In andere boeken is sprake van een ontploffing in de machinekamer !?) Zijn vrouw overleefde het, omdat ze boven in de kombuis de kok aan het helpen was.
• Thema's in zijn werk zijn de verhouding tot God,de levensangst, het doodsverlangen, de afkeer van het moderne leven en de onvervulbare liefde.

Anderen over H. Marsman:

• Greet bracht er diverse dichtbundels mee van de eindles in Haren. Marsman kende ik tot dusverre niet zo uitgebreid, hij bevalt mij uitstekend bij verdere kennismaking. Een geweldige beeldspraak bij hem, zooals bij geen andere dichter aangetroffen. Dat maakt eerst de lezing en het begrijpen wat lastig. Zijn laatste werk, Tempel en Kruis spant de kroon. (H.N. Werkman in een brief aan August Henkels, 12 juni 1942)
• Verdween hij? Verdween hij niet?
  de wereld zwalpt als een zee
  over haar eigen gebied -
  Maar wellicht is daarmee
  ook terecht
  niets gezegd.
  (A. Roland Holst, Ook Marsman (fragm.), Tegen de wereld, blz. 32)
• Hoe heb ik den driftigen Marsman leren waarderen. Hij heeft geleefd op zijn vaart, op zijn wilde uitbundigheid. Hij was dwars, hij was rechtstreeks, hij was de verpersoonlijking der rechtschapenheid. Er was iets ongerepts in dezen mens. Een zuivere vlam, die door een tragische dood werd uitgeblust. (P.H. Ritter, Ontmoetingen met schrijvers, blz. 50)
• 'Dit zijn verzen als zweepslagen, electrische schokken, revolverschoten'. schreef Dirc Coster van de poëzie van Marsman. (H.J.M.F. Lodewick e.a., Ik probeer mijn pen, blz. 129)
• Marsman: derderangs dichter, vaak pure rhetoriek, weinig smaak. (Hans Warren, Geheim dagboek 1952-1953, blz. 162, 29-07-1953)
• Hij heeft steeds uit zijn jeugd één ding weten te bewaren: de jongensachtige, tegelijk aarzelende en overoedige, geestdrift, waarmede hij alles behandelde: de hoogste aangelegenheden des geestes en de geringste vermakelijkheden uit het dagelijks leven. Zijn onbevangenheid, zijn prachtige uitbarstingen van woede, bewondering of vrolijkheid vormden zijn onuitputtelijke bekoring. Ik heb weinig mensen ontmoet die zo volledig konden lachen, zo hun hele wezen oplossen in een laaiend plezier. Wij naderen hier de kern van Marsmans persoonlijkheid. Hij was steeds in alles wat hij deed of zei, ook het allergeringste, met hart en ziel en de uiterste mogelijkheden van zijn persoonlijkheid aanwezig. Dit geeft aan zijn poëzie die gespannenheid en die volheid; dit gaf aan zijn optreden dat meeslepende en vervoerende, aan zijn menselijke verschijning, de toverkracht welke ieder die hem naderde ondervonden heeft. (J. Greshoff, Volière, blz. 123)
• Marsman wordt wel als de belangrijkste dichter van het interbellum gezien. Maar als hij dat al was, dan was hij dat vooral als figuur, als prototype van de hemelbestormer. Hij was een dichter als een windvaan: hij stortte zich van de ene extremiteit in de andere, wisselde voortdurend van dichterlijke identiteit. En altijd deed hij dat met 'vervoering en grootspraak'. (Annemiek Neefjes, Vrij Nederland, 30-10-1999)

Mijn favoriete citaat:

Links:

• Raban Internet Antiquariaat - voor tweedehands boeken van H. Marsman
• Schrijversnet - H. Marsman - levensverhaal
• Schrijversnet - H. Marsman
• Gedicht: Holland
• Gedicht: Holland (Engelse vertaling)
• Meander klassiekers - Analyse van 'Paradise regained'

Bronnen o.a.:

• Kent uw dichters (1932)
• P.H. Dubois, hedendaagse nederlandse kunst, letterkunde (1956)
• Gedichten lezen (1959)
• Wie is die.... Auteurs van Singel 262 (1966)
• Lexicon van de moderne Nederlandse literatuur (1978)
• Ik hou van jou. Drieënnegentig auteurs van Querido (1982)
• Querido's letterkundige reisgids van Nederland (1983)
• Spectrum Nederlandstalige auteurs (1985)
• Nederlandse literaire prijzen 1880-1985 (1986)
• Winkler Prins lexicon van de Nederlandse letterkunde (1986)
• Schrijvers van vroeger, C. Gerritsma (1995)
• Oosthoek Lexicon Nederlandse & Vlaamse literatuur (1996)
• Hans Heesen e.a., Waar ligt Poot (1997)
• Encarta '98 (1998)
• Schrijvers. 2000 auteurs van de 20e eeuw van A tot Z (2002)