Achternaam: de Mérode

Voornaam: Willem

Geboren: 02-09-1887

Te: Spijk (gem. Bierum)

Overleden: 22-05-1939

Te: Eerbeek

Pseudoniem(en): Willem de Mérode was het pseudoniem van Willem Eduard Keuning. Onder een ander pseudoniem (Ôl) Jan Bos schreef hij 'Mooi volk' en ''n Poar dorpsgenooten' in Gronings dialect. Onder het pseudoniem Joost van Keppel publiceerde hij o.a. de bundel prozagedichten 'Claghen'. Verder gebruikte hij de pseudoniemen J. Nooitgedagt, Beo Grinniker ('Zes mooie liederen'), Guillaume, Henri Hoogland (voor kinderboeken) en Piet Suf.

Hij koos in 1911 het pseudoniem De Mérode, naar de toen beroemde balletdanseres Cléo de Mérode. In een brief aan een vriend schreef hij over het gebruik van een pseudoniem: '...daar hebben de lui niet mee noodig. Op een dorp is alles zo gauw rond en wordt er zooveel over gepraat.' (Wim Hazeu, Het literair pseudoniemenboek, blz. 11) Overigens geeft Van Dale aan dat merode (= marode) bargoens is voor narigheid, armoede, gebrek.

Werk:

Poëzie:

• Gestalten en stemmingen (1916)
• De overgave (1919)
• Het kostbaar bloed (1922)
• Het heilig licht (1923)
• Kwatrijnen (1923)
• Ganymedes (125 ex.) (1924)
• De rozenhof, kwatrijnen (1925)
• De donkere bloei (1926)
• De verloren zoon (1928)
• De lichtstreep (bibliofiel, 125 ex.) (1929)
• De steile tocht (1930)
• Esther (1930)
• Laudate Dominum (1931)
• Langs den heirweg (1932)
• Chineesche gedichten (1933)
• De stille tuin (1933)
• Kruissonnetten (1934)
• Zes mooie liederen (1934)
• Doodenboek (1934)
• XXX psalmen (1934)
• Eenvoudige gedichten (1935)
• Kringloop (1936)
• De wilde wingerd (bloemlezing door Roel Houwink) (1936)
• De pauw (rijmprent) (1937)
• Ruischende bamboe (1937)
• Kaleidoscoop (1938)
• De levensgift (1938)
• Hunkering en Heimwee (bloemlezing) (1939)
• Gedichten (3 delen) (1952-1953)
• De witte roos (bloemlezing door H. Werkman) (1973)
• Spiegelbeelden (door H. Werkman) (1979)
• Chinese gedichten (Heruitgave van 'Chineesche gedichten' en 'Ruischend bamboe', ingeleid door Hans Werkman) (1980)
• Verzamelde gedichten (2 delen, door Hans Werkman) (1987)
• De mooiste gedichten van Willem de Mérode (verzameld door Sipke van der Land)
• Haarlem (bibliofiel, 27 ex.) (1996)

Proza:

• Aanroepingen (1917)
• Claghen (1927)
• Mooi volk (1929)
• 'n Poar dörpsgenooten (1931)
• Aaldoags geproat (z.j)

Voor kinderen:

• Gewone Jongens (1916)
• Jaap's portret (1917)
• Mondjegauw (1918)
• Goede vrienden (deel 1 t/m 6, schoolleesserie)

Toneel:

• Esther (1930)

Brieven:

• De handschriften van enkele brieven van Willem de Mérode staan afgedrukt in 'Schrijversprentenboek 28, Opwaartsche Wegen'.

Vertalingen:

• Omar Khayyam, kwatrijnen (1931)

Bloemlezingen:

• Geestelijke liederen (1935)
• Hunkering en heimwee (z.j.)

'Gebloemleesd'

Poëzie:

• 1 gedicht: 'De vagebond' in 'Neerlandia. Litteratuur-overzicht Woordkunst en Poëtica met Bloemlezing', door D. Wouters (1915)
• 6 gedichten in: 'De jongeren. Bloemlezing uit het werk der jongere Nederlandsche dichters', samengesteld door Ernst Groenevelt (1919)
• 2 gedichten in: 'P. van Renssen, Nieuwe Nederlandsche lyriek' (1927)
• 13 gedichten in 'Christelijke kunst', bijeengebracht door P. Keuning
• 10 gedichten in 'Christelijke dichters van dezen tijd', bijeengebracht door P.J. Risseeuw (1931)
• 1 gedicht: 'Voorbereiding' in 'Kent uw dichters. gedichten van 100 dichters' (1932)
• 3 gedichten in 'Het heerlijk ambacht (Red.: C. Rijnsdorp, G. Kamphuis, H. Kuyper-van Oordt en P.J. Risseeuw, t.g.v. 5 jaar Christelijken Auteurskring) (1934)
• 3 gedichten in 'Geestelijke liederen', samengesteld door Willem de Mérode (1935)
• 1 gedicht: 'Vitellus' in 'De dichter vertelt. Een bloemlezing vertellende en beschrijvende poëzie', door P.H. Muller (1937)
• 3 gedichten in 'Verzeild bestek', onder redactie van G. Kamphuis, H. Kuyper-van Oordt, C. Rijnsdorp en P.J. Risseeuw, t.g.v. 10 jaar Christelijken Auteurskring (1939)
• 5 gedichten in 'In de donkere dagen voor Kersttijd...', bijeengebracht door Han G. Hoekstra (1941)
• 2 gedichten in 'De schoonheid van ons land I. Het landschap' (1941)
• 1 gedicht: 'Berouw' in 'Dichters van dezen tijd', door D.A.M. Binnendijk (15e druk, 1946)
• 1 gedicht: 'De pottenbakker' in 'De muze en het ambacht', samengesteld door Han G. Hoekstra en Victor E. van Vriesland (1949)
• 4 gedichten in 'Religieuze poëzie. Een keuze uit de Nederlandse religieuze lyriek van 1880 tot 1950', samengesteld door Dirk Coster en Anton Deering (1949)
• 1 gedicht: 'Vitellus' in 'Kleine dichterkeur',samengesteld door W.L. Brandsma (1950)
• 1 gedicht: 'Kind, komt gij ditmaal in ons hart' in 'Goud, wierook en myrrhe. Advents- en kerstgedichten', bijeengebracht door H.J.W. Modderman (1951)
• 1 gedicht: 'Hadewych' in 'Kleine literatuurgeschiedenis in verzen over Nederlandse schrijvers', bijeengebracht door Theo Vesseur (1953)
• 34 gedichten in 'Spiegel van de Nederlandse poëzie door alle eeuwen 1900-1940', samengesteld door Victor E. van Vriesland (1953)
• 2 gedichten in 'Met engelen en herders', samengesteld door Chr. Leeflang (1954)
• 2 gedichten in 'Poëzie op de planken' (1954)
• 7 gedichten in 'Facetten der Nederlandse poëzie. Van Willem Elsschot tot Martinus Nijhoff', samengesteld door Pierre H. Dubois, Karel Jonckheere, Laurens van der Waals (1954)
• 1 gedicht: 'Bach' in 'Twee muzen', uitgezocht door Jan Engelman en Wouter Paap (CPNB, 1955)
• 1 gedicht: 'Afgescheidenen' in 'Voor de bijl. Schrijvers slaags met de buitenwereld', samengesteld door A. Marja (1955)
• 1 gedicht: 'Sint Anna ter Muiden' in 'Apollo's reis door Nederland. Een verzameling geografische gedichten', samengevoegd door Laurens van der Waals (1956)
• 9 gedichten in: 'Met twee maten, de kern van vijftig jaar nederlandse poëzie geïsoleerd en experimenteel gesplitst' samengesteld door Paul Rodenko (1956)
• 1 gedicht: 'Meisje in 't voorjaar' in 'De Muze en het meisje', bijeengebracht door Ad den Besten en Bert voeten (1957)
• 4 gedichten in 'Kom haastig! een bloemlezing van gedichten over de wederkomst van Christus', verzameld door Okke Jager (1957)
• 1 gedicht: 'Pasen' in 'Paasfeest vieren. Verhalen en gedichten' (z.j.)
• 1 gedicht: 'De orgelspeler' in 'Muziek en poëzie', bijeengebracht door Johan de Molenaar (1959)
• 3 gedichten in 'Een ster wees de weg. Kerstgedichten uit alle tijden', bijeengebracht door Chr. Leeflang (1959)
• 1 gedicht: 'De zaligen' in 'De tijd' (serie: Beeldende poëzie), bijeengebracht door Adriaan Morriën (1960)
• 1 gedicht: 'De doornstruik' in 'Wiltzangh. Met de dichters in de natuur', samengesteld door Gabriël Smit (z.j.)
• 1 gedicht: 'Palmzondag' in 'De Muze viert feest', samengesteld door Gerrit Borgers (1960)
• 5 gedichten in 'Tenzij gij mij zegent', verzameld door J.W. Schulte Nordholt (1960)
• 1 gedicht: 'De boer' in 'Het krekeltje. Declamatiebundel ten dienste van jongerenbeweging en algemeen vormend onderwijs' (K.N.B.J.B., z.j.)
• 2 gedichten in 'De dichter bidt', samengesteld door Willem Enzinck (1961)
• 1 gedicht: 'Dood kindje' in 'De dichter en de dood', bijeengebracht door Chr. Leeflang (1961)
• 8 gedichten in 'Nederlandse schrijvers en schrijfsters II', L. Leopold (17e druk, 1961)
• 1 gedicht: 'Kerstliedje' in: 'Voordragen, een reciteerbundeltje, tweede deeltje', samengesteld door A. Wildeman (z.j.)
• 1 gedicht: 'Schemerliedje' in 'Liefdespoëzie', bijeengebracht door Hendrik de Vries (z.j.)
• 1 gedicht: 'De naam' in 'Moderne lyriek' bijeengebracht door C.J. Kelk en Halbo C. Kool (z.j.)
• 2 gedichten in 'Als de minste der mensen. Gedichten over Jezus', verzameld door J.W. Schulte Nordholt (1964)
• 1 gedicht: 'De lezende jongen' in 'Een nieuwe bundel verzen', verzameld door Dr. G. Kazemier (13e druk, 1967)
• 1 gedicht: 'Ik heb u lief' in 'Liefde. In gedichten en kleurenfoto's', keuze van de gedichten W. van Drimmelen (1968)
• 2 gedichten in 'Gedichten die mij vergezellen', samengesteld door Dr. J.J. Buskes (z.j.)
• 1 gedicht: 'Pieta' in 'En allen die het hoorden verbaasden zich. Gedichten over een geboorte' samenstelling Wim Ramaker (1976)
• 1 gedicht: 'De lezende jaren' in 'Groot verzenboek voor al wie jong van hart is', samengesteld door Karel Jonckheere (1978)
• 4 gedichten in 'De spiegel van de Nederlandse poëzie', samengesteld door Hans Warren (1979)
• 7 gedichten in 'De Nederlandse poëzie van de 19de en 20ste eeuw in 1000 en enige gedichten, samengesteld door Gerrit Komrij (1980)
• 5 gedichten in 'Is dit genoeg: een stuk of wat gedichten (2 delen), samengesteld door C. Buddingh' en Eddy van Vliet (1982)
• 1 gedicht: 'Het volk' in 'Het land der letteren', samengesteld door Adriaan van Dis en Tilly Hermans (1982)
• 12 gedichten in 'Opwaartse wegen. Een bloemlezing uit de poëzie der "jong protestanten" (1923-1940)', samengesteld door Gert J. Peelen (1986)
• 1 gedicht: 'Het is een blijde dag' in 'Het is een blijde dag. Romantische dichters over geluk', realisatie Rob Lucas (1986)
• 2 gedichten in Grote poëziebloemlezing 'Mij liet je leven', samenstelling Aldert Walrecht (1987)
• 2 gedichten in 'de mooiste Kerstgedichten', verzameld door Sipke van der Land (1988)
• 1 gedicht: 'De lezende jongen' in 'Als je goed om je heen kijkt zie je dat alles gekleurd is', samengesteld door Tine van Buul en Bianca Stigter (1991)
• 1 gedicht: 'Ik heb u lief' in 'De mooiste liefdesgedichten' verzameld door Sipke van der Land (1991)
• 1 gedicht: 'De vrienden' in 'Zonder vrienden kan ik niet. 101 liedteksten en gedichten over vriendschap', samenstelling Jan-Simon Minkema & Henk van Zuiden' (1992)
• 1 gedicht: 'Litteratuur-geschiedenis' in 'Dichten over dichten. Bloemlezing uit de Nederlandse poëzie van de 19de & 20ste eeuw, samengesteld door Atte Jongstra en Arjan Peters (1994)
• 4 gedichten in 'Geen dag zonder liefde. Honderd jaar Nederlandse liefdespoëzie uit noord en zuid', samengesteld door Eddy van Vliet (1994)
• 9 gedichten in: 'En al mijn levensdagen stonden in uw boek. Gedichten naar de Bijbel uit de twintigste eeuw', samengesteld door Huub Oosterhuis (1995), waarvan 'Elia op Horeb' ook door Jos Brink voorgelezen op de bijbehorende CD.
• 1 gedicht: 'U zien' in 'De blijde boodschap. Religieuze gedichten' (1997)
• 2 gedichten in 'Groot verzenboek. Vijfhonderd gedichten over leven, liefde en dood. Een thematische bloemlezing uit de Nederlandstalige poëzie van de twintigste eeuw', samengesteld door Jozef Deleu (1999)
• 3 gedichten in 'Nog één keer door die hoge gang. De honderd mooiste schoolgedichten uit de Nederlandse literatuur', samengesteld door Hans Werkman (2000)
• 1 gedicht: 'In den tuin' in 'Een tuinman is een dichter. De 100 mooiste tuingedichten', samengesteld door Paul Geerts (2002)
• 1 gedicht: 'De appelboom' in 'Een boom is meer dan er staat, De 100 mooiste boomgedichten', samengesteld door Paul Geerts (2002)
• 1 gedicht: 'Begrafenis' in: 'De light scheurkalender 2004', samengesteld door Jean Pierre Rawie & Driek van Wissen (2003)
• 1 gedicht: 'Begrafenis' in 'Lang leve de dood. Een bloemlezing in honderd en enige gedichten, samengesteld door Gerrit Komrij (2003)
• 9 gedichten in 'Komrij's Nederlandse poëzie van de 19de t/m de 21ste eeuw in 2000 en enige gedichten', verzameld door Gerrit Komrij (2004)
• 2 gedichten in 'Wijngedichten. Dichters houden van wijn', samengesteld door Rudolf Pierik (2004)

Proza:

• 1 citaat in 'Spectrum citatenboek', samengesteld door C. Buddingh' (1967): 'Als 't hart niet meer gelooft en hoopt, dan is de liefde nog de redding.'
• 2 citaten in 'Groot Literair Citatenboek van Nederlandse en Vlaamse auteurs uit de 19e en 20e eeuw', samengesteld door Gerd de Ley (z.j.)
• 1 citaat in 'Kosmos groot citatenboek' (1986): 'Ziel heeft haar eindelijk nest bereikt als stortend zij tot God bezwijkt.'
• 1 citaat in 'Prisma van de citaten' (1994): 'Als 't hart niet meer gelooft en hoopt, dan is de liefde nog de redding.'

Tijdschriften:

• Willem de Mérode debuteerde in 1911 in 'Ons Tijdschrift'.
• Willem de Mérode was redacteur van 'Het getij'.
• Willem de Mérode publiceerde in 'Opwaartsche Wegen'.
• Willem de Mérode publiceerde in 'De Werkplaats'.
• Vanaf 1930 werkte hij mee aan 'Aristo' (een blad met een fascistische inslag - De Mérode ontkende zelf dergelijke ideeën te hebben).
• Willem de Mérode publiceerde in 'Opgang'.

Over Willem de Mérode:

• 'Opwaartsche wegen' bracht in september 1932 een Willem de Mérode-nummer uit. Ook na zijn overlijden brengt 'Opwaartsche wegen' een (dubbel) Willem de Mérode-nummer uit.
• B. de Goede, 'Herinneringen aan W. de Mérode' (1940)
• Een hoofdstuk over Willem de Mérode in 'Muiterij tegen het etmaal, deel 2: poëzie en essay' van Simon Vestdijk (1947)
• 'Polemios' bracht in 1950 een De Mérode-nummer uit.
• 'Kentering' bracht in 1971 een De Mérode-nummer uit.
• Hans Werkman, 'Het leven van W. de Mérode' (1971)
• Hans Werkman Gerrit Kamphuis en Gerrit Borgers, 'Schrijversprentenboek, W. de Mérode' (1973)
• 1 gedicht: 'Voorbereiding' met een verklaring in 'Geloven in gedichten' van H. van der Ent (1980)
• Hans Werkman en Ineke Zuidweg, 'Kroniek van meester Keuning. Het leven van de vader van Willem de Mérode' (1982)
• Hans Werkman, 'De wereld van Willem de Mérode' (herziene uitgave van 'Het leven van Willem de Mérode') (1983)
• Een hoofdstuk over de Chinese gedichten van J.J. Slauerhoff en Willem de Mérode (door Hans Werkman) in 'Uitgelezen 9' (1987)
• In 'Schrijversprentenboek 28, Opwaartsche wegen' (1989) is een handschrift van het gedicht 'Het Stamboek', van 'De getuigenis' en van 'De zusters' opgenomen.
• Hans Werkman, 'De Mérode en de jongens' (1991)
• Een bijdrage over Willem de Mérode in 'Kritisch Lexicon van de Nederlandstalige Literatuur na 1945' door Hans Werkman (februari 1998)
• Een hoofdstuk over Willem de Mérode in Hans Heesen & Harry Jansen, 'Pen in ruste. Schrijversgraven in Midden-Nederland' (2001)

Diversen: (Zonder een schijn van volledigheid)

• Van 30 oktober-10 november 1938 was er in Utrecht een eretentoonstelling van en over werk van Willem de Mérode.

Waardering:

In het najaar van 1936 kreeg hij een ere-tentoonstelling in Utrecht.

De Mérode werd bij Koninklijk Besluit in 1936 tot Ridder in de Orde van Oranje Nassau benoemd.

Opmerkingen:

• Willem de Mérode werd geboren in het hoofdonderwijzershuis (Hoofdweg Zuid 6) van de gereformeerde school in Spijk.
• Het gezin Keuning telde vier zonen. Ook P. Keuning (1882-1962), broer dus van Willem de Mérode, heeft boeken geschreven.
• Willem de Mérode woonde van 1902 tot 1906 in Groningen (Noorderbuitensingel 29a). Hij volgde in Groningen de Kweekschool met de Bijbel aan de H.W. Mesdagstraat en werd onderwijzer. Eerst kort in Oude Pekela en daarna in Uithuizermeeden Hoofdstraat 224, nu een meubelfabriek).
• Op die gereformeerde school in Uithuizermeeden was Wilem de Mérode onderwijzer van 1907 tot 1924.Hij was in de kost op het adres Hoofdstraat 190. In de jaren dat hij in Uithuizermeeden woonde, werd hij een bekend dichter. Hier schreef hij vijf dichtbundels.
• Op de school in Uithuizermeeden ontstond een rel. Netjes heet het dat hij een fatale affectie opvatte. Het betrof een beschuldiging van homosexuele contacten met een minderjarige. Hij werd ontslagen en moest (in 1924) een gevangenisstraf van acht maanden uitzitten in Groningen. Ook werd hij voor 3 jaar uit het ambt van onderwijzer gezet. Hou zou nooit meer voor de klas komen te staan.
• In 1924 en 1925 woonde De Mérode bij zijn broer in Leens en verhuisde daarna met zijn broer naar Bergum. Deze broer had hier een drukkerij/boekhandel, waarin De Mérode in 1925 hand- en spandiensten verrichtte.
• Op 16 november 1925 verhuisde Willem de Mérode naar Eerbeek. Op de boerderij 'Bergzicht' op Ringlaan 50 huurde hij een kamer. Tot zijn dood bleef hij hier - als ambteloos burger - wonen. De schrijfster Wilma bemiddelde bij het huren van deze kamer.
• Het kostte hem moeite om weer werk gepubliceerd te krijgen. Hij leefde van een maandgeld van zijn broer Carel en van wat zijn literair werk hem opleverde.
• Hij verliet de gereformeerde kerk, maar bleef wel gelovig.
• Met zijn poëzie was Willem de Mérode in de jaren twintig en dertig een voorbeeld voor veel protestanten.
• Uit zijn vroegste gedichten blijkt de invloed van J.C. Bloem en G. Gossaert. In zijn later werk komt zijn hang naar mystiek naar voren. Centrale thema's zijn verder de botsing tussen geloof en maatschappij en de homoseksualiteit.
• Willem de Mérode had aan het eind van zijn leven last van ademnood en angina pectoris.
• Willem de Mérode werd op 25-05-1939 begraven op het oude gedeelte van de Eerbeekse begraafplaats aan de Coldenhovenseweg 85a (2e afdeling, nr. 13).
• Willem de Mérode was een hartstochtelijk boekenverzamelaar. Na zijn overlijden bleken er zo'n 3000 in zijn woning aanwezig. Na zijn overlijden gingen de meeste boeken naar de Vrije Universiteit in Amsterdam.
• Jo Kalmijn-Spierenburg, Maurits Mok en Barend de Goede schreven in memoriam-gedichten na het overlijden van Willem de Mérode.
• In Uithuizermeedum staat aan de Lijnbaan een klein monument ter nagedachtenis aan Wilem de Mérode. Het is onthuld dor Ekko Ubbens, een oud-leerling van De Mérode en destijds een inspiratiebron van De Mérode (hij noemt hem in zijn werk 'Okke').
• Op 16-03-1995 is in Uithuizermeeden de dependance van het Museum 'Het Hoogeland' heropend (Hoofdstraat 13). Aan het museum is een Willem de Mérode-kamer toegevoegd. Hier zijn o.a. handschriften, foto's en recensies te zien.
• Aan zijn geboortehuis in Spijk is in 1987 (t.g.v. zijn 100e geboortedag) een gedenksteen aangebracht.

Anderen over Willem de Mérode:

• Men kent Keuning bijna alleen onder schuilnamen. Dat is geen toeval, het lag in zijn wezen om zich te vermommen. Al zijn werk is onder het een of ander pseudoniem verschenen: als dichter heette hij Willem de Mérode, als mystiek mediteerder Joost van Keppel, als anekdotisch dialektschrijver Jan Bos. Het is moeilijk een leven te beschrijven dat zich zozeer verborgen heeft gehouden, dat zich alleen door beelden en gelijkenissen kon uitspreken. (K. Heeroma, Levensbericht, 1939)
• Een teruggetrokken leven waarin hij veel correspondeerde, nu en dan op reis ging en zijn spaarzame vrienden ontving. De echte literaire wereld kwam nauwelijks over de vloer, de bekende schrijvers van die tijd 'kenden hem persoonlijk niet'. (Hans Heesen & Harry Jansen, Pen in ruste. Schrijversgraven in Midden-Nederland, blz. 146)

Mijn favoriete citaat:

Links:

• Raban Internet Antiquariaat - voor tweedehands boeken van Willem de Mérode
• Informatiecentrum van het museum "Willem de Mérode" - Uithuizermeeden
• DBNL - Willem de Mérode
• Poëziemarathon - Willem de Mérode
  

Bronnen o.a.:

• P. van Renssen, Nieuwe Nederlandsche lyriek (1927)
• Kent uw dichters (1932)
• P.H. Dubois, hedendaagse nederlandse kunst, letterkunde (1956)
• Lexicon van de moderne Nederlandse literatuur (1978)
• Querido's letterkundige reisgids van Nederland (1983)
• Spectrum Nederlandstalige auteurs (1985)
• Hun laatste rustplaats (1985)
• Winkler Prins lexicon van de Nederlandse letterkunde (1986)
• Prisma van de pseudoniemen (1992)
• Oosthoek Lexicon Nederlandse & Vlaamse literatuur (1996)
• Encarta '98 (1997)
• Hans Heesen e.a., Waar ligt Poot (1997)
• Hans Heesen & Harry Jansen, Pen in ruste. Schrijversgraven in Midden-Nederland (2001)
• Schrijvers. 2000 auteurs van de 20e eeuw van A tot Z (2002)
• Behoudens deze steen. Een gids langs schrijversgraven in Nederland en Vlaanderen (2004)