Saul van Messel

Profiel

Achternaam: van Messel
Roepnaam: Saul
Geboren: 18-11-1912
Te: Winschoten
Overleden: 09-07-1993
Te: Heemstede

pseudoniem

als ik mij
met mijzelf vergelijk
springen de verschillen
wel erg in het oog
bedenk ik verbijsterd
(Saul van Messel, het eeuwige leven, blz. 103)

Pseudoniem(en): Saul van Messel was het pseudoniem van Jaap (Jakob) Meijer. Onder zijn eigen naam schreef hij historische werken over de joden. Hij publiceerde ook onder het pseudoniem Gideon van Hasselt.

aeternitati

het zwijgen dat ik
meeneem in mijn graf

lijkt als twee druppels
water op mijn spreken

de woorden die nu van nu
af aan ontbreken

doen aan de zin van wat
ik zeggen wil niet af
(Saul van Messel, het eeuwige leven, blz. 92)

Voor tweedehands boeken	Ook van Saul van Messel
Raban Internet Antiquariaat	Klik hier !

Naar Boven

Werk

Poëzie

Kaddisj (1965)
Zeer zeker en zeker zeer (1967)
Mammoeth mijn muze (1968)
Het beloofde land. Joodse gedichten (1968)
Strelen om de stam (1968)
Bruid waar blijft je mond? Een bundel priapeeën (bibliofiel, 74 ex.) (1969)
Bloedrood en zonder schaamte (1969)
Het heden laat verstek gaan (1969)
Vrouger of loater (1969)
Twijspaalk mien bloasbaalk (1970)
Mien laid dat vlogt (1970)
Syndroom, Joodse poëzie (1971)
Het eeuwige leven, een bundel doodspoëzie (1972)
Het geluid hing te trouwen (1972)
Het heden laat verstek gaan (200 ex.) (1976)
Roofvogel tijd ((1977)
In de Jodenhoek geboren. Spinozanum poëticum (bibliofiel, 77 ex.) (1977)
Onder valse vlag (200 ex.) (1978)
Vaderland in den vreemde. Joodse balladen uit Groningerland (1982)
Drenthe, een bundel joodse poëzie (1982)
Groningen (1983)
Bourtange (1984)
Tolk van 't olle volk (1984)
De dialect-poëzie samengevat in Ongeneeselk, Grunneger gedichten (1985)
Tougelieks, Verzoamelde Grunneger gedichten (1987)
Toverstaf. Nieuwe priapeeën (bibliofiel, 100 ex.) (1987)
Naoogst (1991)
Twijderweegns (1991)
Aivige risjes (bibliofiel, 150 ex.) (1991)
Tijd (bibliofiel, 150 ex.) (1996)

Naslagwerken

Encyclopaedia Sefardica Neerlandica (1949/1950)

Overige non-fictie

Isaäc da Costa's weg naar het christendom, bijdrage tot de Geschiedenis der Joodse problematiek in Nederland (proefschrift) (1941, handelseditie 1946)
Het verdwenen Ghetto (1948)
Hugo de Groots Remonstrantie nopende de ordre dije in de landen van Hollandt ende Westvrieslandt dijent gestelt op de Joden (1949)
Problematiek der post (1949)
Tussen Götterdämmerung en morgenrood (1951)
Martelgang of cirkelgang (1954)
Keten der geslachten (1955-1958)
Van Corantijn tot Marowijne (1956)
Sleutels tot Sranan (1957)
M.J. Lewenstein's opperrabbinaat te Paramaribo (1959)
Willem Anthony Paap. Zeventiger onder de Tachtigers (1959)
Het levensverhaal van een vergetene. W.A. Paap 1856-1923 (1959)
Schakels met het voorgeslacht (1960)
Het Jonas Daniël Meijerplein (1961)
Lieve ouders. Brieven van beroemde Nederlandse kinderen (1962)
Erfenis der emancipatie - Het Nederlands jodendom in de eerste helft van de 19e eeuw (1963)
Moeder in Israël (1964)
Zij lieten hun sporen na. Joodse bijdragen tot de Nederlandse beschaving (1964)
Van Israëlieten tot Israëliërs (1965)
De zoon van een gazzen. Het leven van Jacob Israël de Haan (1967)
Waar wij ballingen zijn (1968)
Hoge hoeden, lage standaarden, de Ned. Joden tussen l933 en 1940 (1969)
Jacques Perk en Willem Kloos 1881 (1972)
Perk. Studiën (6 delen) (1975-1979)
J.K. Rensburg 1870-1943. Een joods graalzoeker (1976)
Diasporade. Een reeks Joodse cahiers (in eigen beheer, vanaf 1976)
- Victor Emanuel van Vriesland als zionist (1976)
- IV. Herman van den Bergh 1897-1967. Een documentatie (1977)
Balans der ballingschap, bijdragen tot de geschiedenis van de joden in Nederland (in eigen beheer)
Martelgang of cirkelgang; Isaac da Costa als joods romanticus
M.M. Roest, de biografie van een bibliograaf (1980)
Discriminatie in domineesland: C.E. van Koetsveld 1807-1893 (1981)
Onze taal als een bare schat. Jacob Israël de Haan en het Hebreeuws (1982)
Joodse wetenschap in Nederland (1982)
Rector en Raw, de levensgeschiedenis van Dr. J.H. Dünner (1984)
Jood en jodendom in stad en ommelanden (1984)
Mazzeltow in mineur (1985)
Afscheid van de Grote Sjoel (1987)
Om de verloren zoon (1988)
Beeldvorming om Baruch (1989)
Jeremias Meijer Hillesum, 1863/1943 (1989)
Als Maggied vergeten (1992)
Het traject van een Tägesser (1991)
De Odyssee van een Joods docent (1992)
Prof. Dr. David Cohen (1992)
Het joodse boek in vooroorlogs Mokum (1999)

Vertalingen/bewerkingen

Nederlandse poëzie in het Hebreeuws (1990)
Jacob Israël de Haan, bloemlezing uit zijn kwatrijnen met hebreeuwse vertaling van Saul van Messel (1977/1978)
Drie gedichten van Jan Hanlo (in Hebreeuwse vert. van Saul van Messel) (bibliofiel ca. 100 ex.) (1987)

Jaap Meijer schreef een voorwoord voor

Mari Andriessen, De dokwerker (bibliofiel, 90 ex.) (1980)

Bloemlezingen

Vrolijk klimaat (met Wim Hazeu en Harry Scholten) (z.j.)

'Gebloemleesd'

Poëzie:

1 gedicht: 'Kaddisj' in 'Dichtersomnibus, 15e bloemlezing' samengesteld door Ad den Besten (1968)
1 gedicht: 'Syndroom, een cyclus joodse gedichten' in 'Literair akkoord 14' samengesteld door Christine D'Haen, Wim Hazeu, Hubert van Herreweghen, Willem G. van Maanen (1971)
1 gedicht: 'Restaurant' in 'Dichters omnibus 18e bloemlezing', samengesteld door Ad den Besten (1971)
1 gedicht: 'gieten/gedenksteen in 'De spiegel van de Nederlandse poëzie', samengesteld door Hans Warren (1979)
1 gedicht: 'Klinkdicht' in 'Zo diep heb ik van u gedronken, gedichten over de liefde', gekozen door Jan van der Vegt (1981)
2 gedichten in 'Is dit genoeg: een stuk of wat gedichten (2 delen), samengesteld door C. Buddingh' en Eddy van Vliet (1982)
2 gedichten in 'Het land der letteren', samengesteld door Adriaan van Dis en Tilly Hermans (1982)
'Westerbork in zeven liedjes' in 'Vrolijk klimaat', Wim Hazeu, Jaap Meijer en Harry Scholten (z.j.)
7 gedichten in 'Liesterkralen. Honderd Grunneger gedichten' , samengesteld door Jan J. Boer (1990)
1 gedicht: 'gieten/gedenksteen' in: 'Die dag in mei vergeet ik niet. De mooiste Nederlandse bevrijdingspoëzie', gekozen door Hans Warren (1995)
1 gedicht 'Gieten / Gedenksteen' in 'Ik ging naar Bommel om de brug te zien. Nederland in 100 liedjes en gedichten', bijeengebracht door C.J. Aarts en M.C. van Etten (1998)
1 gedicht: 'De weg terug' in 'Ik heb alleen woorden. De honderd meest troostrijke gedichten over afscheid en rouw uit de Nederlandse poëzie', samengesteld door Hans Warren en Mario Molegraaf (1998)
1 gedicht: 'Veenkoloniën' in: 'Familie duurt een mensenleven lang. De honderd mooiste Nederlandse gedichten over vaders, moeders, dochters en zonen', samengesteld door Menno Wigman (1999)
3 gedichten in 'Nog één keer door die hoge gang. De honderd mooiste schoolgedichten uit de Nederlandse literatuur', samengesteld door Hans Werkman (2000)
1 gedicht: 'Bourtange' in 'Literaire stadsgezichten. Dichters en schrijvers over Nederland', samengesteld door Gwynne en Peter van Zonneveld (2002)
2 gedichten: 'Gieten/gedenksteen I en II' in 'Literaire Reisgids Drenthe', door Bertus Boivin en Henk Nijkeuter (2003)
1 fragment: 'Kroegen en boekendrinklied' in 'Noord-Holland, woordkunst in waterlicht' (2007)

Proza:

1 citaat in 'Eeuwig duurt het langst. Varianten op spreekwoorden en zegswijzen', samengesteld door Gerd de Ley: Hoogmoed wat doe je na de val? Een ander spreekwoord zoeken. (1981)

Tonen

Tijdschriften

Saul van Messel publiceerde poëzie in 'Kentering', 'Boekblad'.

Diversen: (Zonder een schijn van volledigheid)

Het Diek Ensemble o.l.v. Ellen Dijkhuizen speelde, met actrice Carla Reitsma, onder regie van Joke Menssink 'Over De Huid Van Mijn Geheugen', Een muzikaal/literair programma met theatrale accenten gebaseerd op werk van Saul van Messel.
Ischa Meijer, 'Een rabbijn in de tropen' (1977)
Evelien Gans, 'Jaap en Ischa Meijer - Een joodse geschiedenis' (2 delen) (2008)
Marga Kool, 'Jaap Meijer heeft geen auto' in 'Zeuvendaagse. Wandelen met schrijvers door Drenthe', red. Ton Peters en Jan Veenstra (2008)

Naar Boven

Literaire prijzen

Groninger "Literaire Pries" 1984.

Naar Boven

Opmerkingen

Jaap Meijer was van orthodox-joodse afkomst.
Zijn vader Samuel, een marskramer uit Groningen, stierf in zijn bijzijn aan de vliegende tering toen Jaap Meijer elf jaar was.
Toen hij dertien jaar was werd hij van Winschoten naar Amsterdam gestuurd, waar hij een opleiding voor rabijn volgde aan het Nederlands Israelitisch Seminarium, terwijl kapitaalkrachtige joodse families hem bij toerbeurt onderhielden. Iedere dag at hij bij een andere joodse familie als zogenaamde 'Tägesser'.
Hij werd niet toegelaten tot het laatste examen, omdat hij omgang had met een meisje dat niet 'kosher' was (zijn latere vrouw). Zij was wel joods, maar niet vroom. Hierna studeerde hij geschiedenis.
Hij promoveerde in 1941 bij Jan Romein op een proefschrift over Isaac da Costa.
Jaap Meijer trouwde op 20-06-1940 met Liesje Voet.
Begin jaren veertig haalde hij een bakkersdiploma.
Jaap Meijer was de vader van Ischa Meijer (geboren 14-02-1943). Hun verhouding was gespannen. Ischa Meijer doet hier in zijn werk verslag van, o.a. in 'Een jongetje dat alles goed zou maken'.
Jaap Meijer zat van 1943 tot 1945 in Duitse concentratiekampen (o.a. Bergen-Belsen). Hij overleefde de oorlog (met vrouw en zoon). Door zijn bakkersdiploma kon hij in Begen-Belsen in de keuken werken en zo aan wat extra voedsel komen. Na de oorlog was hij zijn zekerheden kwijt.
Na de oorlog kregen ze nog twee kinderen, Mirjam en Job.
Het gezin ging in de Van Hallstraat in de Staatsliedenbuurt wonen.
In het begin van de jaren vijftig verhuisden ze naar Suriname, waar Jaap Meijer leraar werd. Het gezin kon niet aarden in Suriname en kwam terug naar Nederland. hij werd leraar aan het Coornhert Lyceum in Haarlem.
In 1951 werd Jaap Meijer privaatdocent in de geschiedenis van de joden in Nederland.
In zijn poëzie speelt het jood zijn een grote rol. Daarnaast is erotiek een terugkerend thema.
Jaap Meijer dichtte ook in het Gronings, bijv. in de bundel 'Vrouger of loater' (1969)
Jaap Meijer woonde in Heemstede.
Zijn vrouw typte meestal zijn manuscripten uit.
Zijn vrouw overleed in 1993. Hij overleed enkele maanden later.
Hij vermaakte zijn boekenbezit aan het gemeentearchief van Amsterdam. In 1999 werd er een Engelstalige catalogus uitgegeven van de boeken op het gebied van hebraïca en judaïca.

Naar Boven

Anderen over Saul van Messel

Mijn vader, de gefrustreerde rabijn, wilde, na de vernederingen van een arme jeugd, na de nederlaag van een wegens U afgebroken seminarium-studie, na de geblutste trots van het jood-zijn tijdens de oorlog [mikpunt van Uw stille, maar daarom niet minder vernietigende kritiek], zijn hoogstpersoonlijk beleefde jodendom in ere herstellen. (Ischa Meijer, Brief aan mijn moeder, blz. 33)
De verziekte relatie tussen de journalist Ischa Meijer en zijn vader, de joodse geleerde Jaap Meijer, heeft altijd al tot de verbeelding van het Nederlandse intellectuele wereldje gesproken. Een breed publiek kon dit klassieke vader/zoon-drama jarenlang mee beleven dankzij de grote mededeelzaamheid van zoon Ischa, die zijn afkeer van vander Jaap en moeder Liesje te pas en te onpas de buitenwereld inslingerde. (Anet Bleich, Volkskrant, 23-11-2007)
Jaap Meijer heeft geen auto. Hij komt met de trein naar Hoogeveen en daar pik ik hem op. Soms komt hij met zijn Liesje, soms komt hij alleen. Een korte gezette man met een kalend hoofd en een bril met ronde glazen. Hij loopt niet, hij beent over het perron naar me toe, omhelst me en stapt onmiddellijk daarna met driftige stappen, met brede gebaren, barstensvol energie, naar de auto die ik voor het hotel heb geparkeerd. Hij is me steeds twee stappen vooruit. Hij oreert, gebaart, dicteert het programma voor die dag. De eerste keren hou ik mijn hart vast. Mijn kinderen zijn nog klein. Moeder haalt ze weliswaar uit school, maar tegen zes uur moet ik toch wel thuis zijn. Na drie, vier keer ben ik niet meer ongerust. Jaap Meijer heeft een moordend tempo. Meestal zit hij om vijf uur al lang en breed weer in de trein. (Marga Kool, Jaap Meijer heeft geen auto in 'Zeuvendaagse. Wandelen met schrijvers door Drenthe', red. Ton Peters en Jan Veenstra, blz. 72)

Naar Boven