Achternaam: van der Veen

Voornaam: Adriaan

Doopnamen: Adrianus

Geboren: 16-12-1916

Te: Venray

Overleden: 07-03-2003

Te: Den Haag

Pseudoniem(en): Adriaan van der Veen gebruikte het pseudoniem Robert J. Moreland voor een essay over Jan Greshoff. In 'Hollandsch Weekblad' gebruikte hij het pseudoniem Ludovicus van Marmerode.

Werk:

Proza:

• Geld speelt de groote rol (schetsen) (1938)
• Oefeningen (verhalen) (1938)
• Tusschen kantoor en archief (1939)
• Idylle in New York en andere verhalen (1942)
• Wij hebben vleugels (1946)
• Jacht in de diepte (uitgebreide heruitgave van 'Oefeningen') (1947)
• Zuster ter zee (1949)
• De doolhof (roman, waarvan 8 auteurs ieder een hoofdstuk schreven, met een prijsvraag, waarbij de lezers de juiste schrijver bij ieder hoofdstuk moesten plaatsen) (1951)
• Het wilde feest (1952)
• Alibi voor het onvolkomen hart (1953)
• Spelen in het donker (1955)
• De man met de zilveren hoed (verhalen) (1957)
• Doen alsof (1960)
• De boze vrienden (1962)
• Een idealist (1965)
• Het grijze paard van Aran (1966)
• Kom mij niet te na (1968)
• Vriendelijke vreemdeling (1969)
• Adriaan van der Veen (Het wilde feest/Spelen in het donker/Zuster ter zee) (1970)
• Blijf niet zitten waar je zit (1972)
• In liefdesnaam (1975)
• De geluksvogel (1977)
• Het vroege werk (bevat: Jacht in de diepte, Geld speelt de grote rol, Wij hebben vleugels, Zuster ter zee, Het wilde feest,
  Spelen in het donker) (1978)
• Adriaan van der Veen (bevat: Het wilde feest, Spelen in het donker, Zuster ter zee) (1979)
• Niet meer bang zijn (1980)
• Zwijgen of spreken (1983)
• Alibi voor het onvolkomen hart en andere liefdesverhalen (1983)
• Onvoltooid verleden (1985)
• Alvena, Amerikaanse (1988)
• De lichte waanzin van liefde (1994)

Vertalingen:

Vertaald:

• 'The Shadow of the Mill Sails', een fragment uit 'Wij hebben vleugels' in 'Heart of Europe' (1943)
• 1 verhaal: 'Poverty and Youth' ( een fragment uit 'Geld speelt geen rol') in 'Harvest of the Lowlands', vertaald door Jo Mayo, verzameld door J. Greshoff (1945)
• 'Der Erste Tag', uit 'Jacht in de diepte' in 'Niederländische Meister der Erzählung' (1952)
• 'A Secret Language' in 'Perspective of Holland and Belgium' (1954)
• 'The Girl of Greenwich Village' in 'Henry Hudson Village' (1959)
• 'The Foreign Girl' (De vreemde) (1961)
• 'Doen alsof' werd door Roy Edwards in 1963 in het Engels vertaald als 'Make believe'.
• 'Het wilde feest werd in het Engels (The Intruder, 1958), Amerikaans, Frans (La fête enragée - 1972) en Tsjechisch (Divoka Oslava, 1960, door Josef Jebavy) vertaald.
• 'Doen alsof' werd door Roy Edwards in het Engels vertaald als 'Make believe' (1963).
• 'Die Unvollendete' (Onvoltooide symphonie) in 'Niederländische Erzähler der Gegenwart' (1966)
• 'Die Unvollendete' (Onvoltooide symphonie) in 'Bette-Lektüre für Liebende' (1967)
• 'X de verrader' uit 'De man met de zilveren hoed' werd in het Russisch vertaald opgenomen in 'De rode beuk' (1971)
• 'Véra Lopes' (fragment uit 'Het wilde feest' in 'Anthologie da la prose Neerlandaise' (1972)
• 'Der Verräter' in 'Moderne Erzähler der Welt' (1979).
• 'Der Erste Tag' uit 'Jacht in de diepte' in 'Jenseits aller Deiche, Jenseits aller Träume', vertaald door Rolf Italiaander (1979)
• 'Zavoljo Ljubezni' ('In liefdesnaam') (1982), vertaald door Alenka Stanie.

Overig non-fictie:

• De jongste generatie over J. Greshoff. 1888-1938 (1938)
• Portret of a Dutch poet (studie over Jan Greshoff) (1948)
• Maurice Roelants (1960)

Adriaan van der Veen schreef een inleiding voor:

• J. Greshoff, Nachtschade (1958)
• Ed. Hoornik. Schrijversprentenboek 17 (1973)

Bloemlezingen:

• Literair Accoord 4 (met Bert Decorte, Hubert van Herreweghen, Ed. Hoornik) (1960)

'Gebloemleesd'

Proza:

• 1 bijdrage: 'Omgang met J. Greshoff' in 'De jongste generatie over Greshoff' (1938)
• 1 verhaal: Wedren in de donkere kamer' in 'In aanbouw, letterkundig werk van jongeren' (1939)
• 1 verhaal: 'De voorname vreemdeling' in 'In de verstrooiing' (1945)
• 1 verhaal: 'X, de verrader' (uit 'De man met de zilveren hoed') in de Prisma-pocket 'Moderne Nederlandse verhalen' door C.J. Kelk.
• 1 essay: 'Het klimaat van de vrijheid' in 'Schrijvers Blootshoofds. Over de roman en eigen werk', samenstelling Nel Noordzij (1956)
• 1 verhaal: 'De horizon van de schrijftafel' in 'De Amerikaanse letterkunde en de grens' (1956)
• 1 bijdrage: 'Nog een andere vraag' in 'Singel 262. Zeventien auteursgeheimen' (1957)
• 2 verhalen in 'Al schrijvend, bloemlezing proza en poëzie 1920-1950' (1959)
• 1 verhaal: 'De onvoltooide symfonie' in 'Klein kaliber. Twintig verhalen van nu', samengesteld door Hans van Straaten (1960)
• 1 verhaal: 'Het heimwee bij Leo Vroman' in 'Gastenboek van Singel 262' (1962)
• 1 verhaal: 'Het grijze paard van Aran' in 'Rotterdams perspectief' (1963)
• 1 verhaal: 'Iedereen kan schrijven' in 'Gastenboek van Singel 262', met nieuw werk van tweeënveertig Nederlandse auteurs (1963)
• 1 verhaal: 'Anne Marie' in 'Jong gedaan. Kinderwerk en beginnerswerk van 28 auteurs' (1968). Hij schreef dit verhaal toen hij 21 jaar was.
• 1 verhaal 'De onvoltooide symfonie' in 'Van Vestdijk tot Vinkenoog', samengesteld door Pieter Grashoff (1969)
• 1 citaat in 'mini zeer. aforismen en citaten van moderne vlaamse en nederlandse auteurs', verzameld door Gerd de Ley (1969)
• 1 fragment uit: 'Het wilde feest' in 'Spelend op de kam. Bloemlezing uit de literatuur na 1940', samengesteld door L. Witvliet (1970)
• 1 verhaal: 'X de verrader' in 'Kom op uw verhaal' (1970)
• 1 bijdage: 'Niets slechts mocht ze overkomen' in 'Dát was nog eens lezen! 40 auteurs over boeken uit hun kinderjaren' (1972)
• 2 citaten in 'Standaard modern Citatenboek' samengesteld door Gerd de Ley (1973)
• 1 verhaal: 'Het grijze paard van Aran' in 'Verhaal nog es wat.... (2) door acht Nederlandse schrijvers (geboren in de periode 1915-1925)', samengesteld door Wim Hazeu (1974)
• 1 verhaal: 'In liefdesnaam' in 'Schrijven is blijven' (Singel 262) (1976)
• 1 verhaal: 'Eerste dag' in: 'Het grote Nederlandse verhalenboek. Een bundel van de opmerkelijkste verhalen, gedichten en prenten uit de laatste 50 jaar' (red. Hella S. Haasse, Ad Petersen, Koos Postema en Willem van Toorn) (VARA, 1977)
• 1 fragment: 'Voor een laatste keer' in 'Je weet niet wat je leest', een min of meer komplete doorsnee-bloemlezing van wat de nederlander leest (1978)
• 1 verhaal: 'Ledigheid' in 'Voor wie de lutinebel luidt' (1981)
• 3 citaten in 'Groot Literair Citatenboek van Nederlandse en Vlaamse auteurs uit de 19e en 20e eeuw', samengesteld door Gerd de Ley (1981)
• 1 fragment: 'Terug naar Schiedam' in 'Het land der letteren', samengesteld door Adriaan van Dis en Tilly Hermans (1982)
• 1 bijdrage: 'De betrokkenheid van een buitenstaander' in 'Veertig jaar na 45' (1985)
• 1 verhaal 'Haagse herinneringen' in: 'Uit het mandje van Jantje. Schrijvers op zoek naar Den Haag', samengesteld door Gon Zeiler-Seyffardt (1990)
• 1 verhaal: 'De vreemde' in 'Kort. Honderd Nederlandse en Vlaamse verhalen uit de twintigste eeuw', bijeengebracht door C.J. AartsM.C. van Etten (1993)
• 16 citaten in 'Prisma van de citaten' (1994)
• 1 verhaal: 'De ideale man' in 'Donkere dagen. De beste kerstverhalen uit de moderne Nederlandse literatuur' (1996)

Tijdschriften:

• Adriaan van der Veen debuteerde in 'Groot Nederland' met het verhaal 'Klerkje in droomland'.
• Adriaan van der Veen was mede-oprichter en redacteur van 'Werk' (1938) en van 'Criterium' (1947-1948).
• Adriaan van der Veen was redacteur van 'Hollandsch Weekblad' en vanaf 1939 van 'Het Vaderland'.
• Adriaan van der Veen was redacteur van 'Knickerbocker weekly', een Nederlands-Engels tijdschrift uit New York.
• Adriaan van der Veen was na de Tweede Wereldoorlog kort redacteur van 'Het Parool' en vanaf juli 1946 tot zijn pensionering in 1979 letterkundig redacteur van de 'NRC'.
• Adriaan van der Veen publiceerde in 'De Groene Amsterdammer', 'Elsevier', 'De Gids', 'De Vlaamse Gids', Times Literary Supplement', 'Atlantic Monthly'.

Over Adriaan van der Veen:

• Martin Mooy, 'Adriaan van der Veen' (1965)
• Een hoofdstuk over Adriaan van der Veen: 'Leven in een zwangere wereld' in 'De gevestigde chaos' van Kees Fens (1966)
• Een hoofdstuk over Adriaan van der Veen: 'De ontreddering van een idealist' in 'Schrijvers binnenste buiten' van Huug Kaleis (1969)
• Een interview met Adriaan van der Veen in 'Schrijven of schieten' van Fernand Auwera (1969)
• Een interview met Adriaan van der Veen in 'Beorepsgeheim' van Willem M. Roggeman (1969)
• Een bijdrage over Adriaan van der Veen in 'Kritisch Lexicon van de Nederlandstalige Literatuur na 1945' door Bert Peene (november 1985)
• Een interview met Adriaan van der Veen in 'Engagement of escapisme?' van Fernand Auwera (1985)
• G.W. Huygens, 'Adriaan van der Veen' (herziene uitgave van Martin Mooy, 'Adriaan van der Veen') (1986)

Diversen: (Zonder een schijn van volledigheid)

• 'Het wilde feest' verscheen als Bulkboek 110.
• 'De man met de zilveren hoed' in de 'kort en goed-reeks' (1967)
• In de serie 'stemmen van schrijvers' verscheen een 45-toerenplaat waarop Adriaan van der Veen voorleest uit eigen werk.
• 'Het wilde feest' werd in 1974 uitgegeven in de Grote letter bibliotheek.
• Een zelfportret van Adriaan van der Veen in 'Schrijvers tekenen zichzelf' (1980). Een uitgave van 'De Revisor'.
• 'Geld speelt de grote rol' verscheen in de Zilverschoonreeks.
• Paul Heemskerk uit 'Een idealist' werd door Inez van Eijk en Rudi Wester beschreven in hun 'Honderd helden uit de mei literatuur'.

Literaire prijzen:

• Van der Hoogt-prijs 1953 voor 'Het wilde feest'.
• De vertaling van 'Doen Alsof' werd door 'Books and Bookmen' tot de beste Europese roman in vertaling van 1963.
• Anna Blaman-prijs 1966 voor 'Een idealist'
• Vijverbergprijs 1976 voor 'In liefdesnaam'.

Adriaan van der Veen was lid van de jury voor:

• Prozaprijs van de gemeente Amsterdam 1949, 1960
• Novelleprijsvraag CPNB 1950
• P.C. Hooftprijs 1953, 1954, 1957 (voorzitter) en1965
• Prijs van de Stichting Kunstenaarsverzet 1942-1945 van 1954
• Anne Frank-prijs1957
• Jan Campert-prijs 1965, 1966, 1967
• Constantijn Huygens-prijs 1965, 1966, 1967
• Vijverberg-prijs 1965, 1966, 1967
• Bijzondere prijs van de Jan Campert-stichting 1965, 1966, 1967
• Anna Blaman-prijs 1967
• Prijs der Nederlandse Letteren 1971 (voorzitter)
• Multatuli-prijs 1972
• J.H. Donner-prijs 1972
• Literaire Witte-prijs 1985

Opmerkingen:

• Adriaan van der Veen is geboren in Venray, aan de Kruisstraat nr. 3. Toen hij bijna twee jaar was (september 1918) verhuisde het gezin naar Schiedam.
• Adriaan groeide in de crisistijd op in Schiedam, aan de Brugmansstraat. Hij was de tweede zoon in een armoedig middenstandsgezin.
• Na de lagere school (School met de bijbel) ging hij werken als loopjongen op een kantoor in Schiedam, later in een boekhandel in Rotterdam.
• Hij volgde in de tijd de handelsavondschool.
• Adriaan van der Veen werd afgekeurd voor militaire dienst.
• Via Jan Greshoff kwam Adriaan van der Veen in de journalistiek. Hij werkte enkel jaren in Brussel als redacteur van het 'Hollandsch Weekblad' en als secretaris van Greshoff.
• Adriaan van der Veen debuteerde met bijna surrealistische novellen. Later werk werd steeds realistischer.
• Adriaan van der Veen verhuisde in 1938 naar Den Haag, hier werd hij redacteur van 'Het Vaderland'. In Den Haag sloot hij vriendschap met auteurs als E. du Perron, Menno ter Braak, Arthur van Schendel en Simon Vestdijk.
• Begin 1940 ging hij naar de Verenigde Staten. Hij studeerde anderhalf jaar Engelse taal en letteren aan Columbia University. Hij werkte bij een krant en later voor diverse Nederlandse voorlichtingsinstanties, o.a. bij Station WRUL, waar radio-uitzendingen naar bezet Nederland werden verzorgd.
• Hij trouwde in Amerika met de Amerikaanse Jeanette. Hans Gomperts was getuige. Ze kregen in Amerika een zoon en terug in Nederland een dochter (Ariane). Jeanette overleed in 1973.
• In 1946 kwam Adriaan van der Veen terug naar Nederland.
• Van 1963 tot 1965 doceerde hij als 'visiting professor' Nederlandse literatuur aan het San Francisco State College.
• Zijn tweede vrouw - Christi - was lerares Nederlands.
• Veel van zijn werk is autobiografisch, met name de drie autobiografische werken 'Kom mij niet te na', 'Vriendelijke vreemdeling' en 'Blijf niet zitten waar je zit'. Deze vormen een trilogie.
• 'Het wilde feest' geldt als zijn meestgelezen roman.
• Een terugkerend thema in zijn werk is de liefde in alle nuances, vrijheid en verantwoordelijkheid en de schuldvraag.

Anderen over Adriaan van der Veen:

• Na het feest reed ons gezelschap naar het huis van Jeannette en Adriaan van der Veen, waar wij, op hun uitnodiging, nog iets zouden drinken. Ik kwam met Huikje Gomperts in dezelfde taxi te zitten. Huikje had barstende hoofdpijn, vertelde ze mij, en zij vroeg mij of ik dacht dat de Van der Veens aspirine in huis zouden hebben. 'Adriaan en Jeannette,' antwoordde ik haar, 'doen al het mogelijke om elkaar hoofdpijn te bezorgen, maar zij beschikken ongetwijfeld ook over ruime middelen om elkaar er weer van af te helpen.' (Adriaan Morriën, in Ik herinner mij, blz. 108)
• Hij is een van die mensen die je vaker zou willen zien, maar die, ondanks al zijn, op het moment dat je met hem praat, voor honderd procent op jou toegespitste bonhomie en charme, toch zo'n muur van reserve om zich heen handhaaft, dat je er gewoon niet toe komt om tegen hem te zeggen: 'Als je in de buurt van Dordt bent, Adriaan, kom dan eens een keertje langs.' (C. Buddingh', Een mooie tijd om later te worden, blz.91, 11-10-1975)
• De hoofdfiguren in de romans van Adriaan van der Veen houden zich voor een groot deel bezig met het presenteren van zichzelf. Het verhaal in die romans is altijd van minder betekenis dan de manier waarop de figuren zich gedragen in de situatie die zich om hen heen ontwikkelt. (P.M. Reinders, NRC, 24-10-1975)
• Adriaan van der Veen schrijft het soort boeken dat je aan iedereen cadeau kunt doen. Ze zijn beschaafd, onderhoudend, salonfähig (in de latere komt wel wat seks voor, maar die wordt zo netjes beschreven dat niemand er echt aanstoot aan kan nemen) en ze gaan over onderwerpen waar iedereen over mee kan praten. (Hans Warren, Geheim dagboek 1981-1982, blz. 18, 2 feb. 1981)

Mijn favoriete citaat:

Links:

• Raban Internet Antiquariaat - voor tweedehands boeken van Adriaan van der Veen
• DBNL - Adriaan van der Veen

Bronnen o.a.:

• P.H. Dubois, hedendaagse nederlandse kunst, letterkunde (1956)
• Wie is die... Auteurs van Singel 262 (1966)
• Lexicon van de moderne Nederlandse Literatuur (1978)
• Querido's letterkundige reisgids van Nederland (1983)
• Spectrum Nederlandstalige auteurs (1985)
• Kritisch Lexicon van de Nederlandstalige Literatuur na 1945 (mei 1985)
• Nederlandse literaire prijzen 1880-1985 (1986)
• Winkler Prins lexicon van de Nederlandse letterkunde (1986)
• G.W. Huygens, Adriaan van der Veen (1986)
• Oosthoek Lexicon Nederlandse & Vlaamse literatuur (1996)
• Schrijvers. 2000 auteurs van de 20e eeuw van A tot Z (2002)