Enno Develing
Profiel
Achternaam: Develing
Voornaam: Enno
Geboren: 08-01-1933
Te: Den Haag
Overleden: 10-08-1999
8
Te: Den Haag
Pseudoniem(en): Voor zover mij bekend heeft Enno Develing niet onder pseudoniem gepubliceerd.
| Voor tweedehands boeken | Ook van Enno Develing |
| Raban Internet Antiquariaat | Klik hier ! |
Werk
Proza/projecten
- Alberto en ik (1964)
- Voor de soldaten (1966)
- De maagden, Project II (1968)
- Het kantoor, Project 3 (met 4 lp's) (1973)
Overig non-fictie
- Naamloze serie (deel 1, deel 2/3 en deel 4/5) (1968-1969)
- Einde van de roman: toelichtingen bij Beschouwingen over Project II: De maagden (1968)
Catalogi
- Tim Threlfall (Haags Gemeentemuseum, 7 januari t.m. 26 februari 1967) (1967)
- David van de Kop (Haags Gemeentemuseum, 29 juni- 11 aug. 1968) (1968)
- Minimal art: Carl André, Ronald Bladen, Dan Flavin, Robert Grosvenor, Donald Judd, Sol LeWitt, Robert Morris, Tony Smith, Robert Smithson, Michael Steiner (Haags Gemeentemuseum, 23 maart-26 mei 1968) (1968)
- Kees van Bohemen: challenge of champions (tentoonstelling gehouden in het Stedelijk Museum, Amsterdam, 4 oct.-17 nov. 1968) (1968)
- Carl Andre (tentoonstelling in het Haags Gemeentemuseum, 23 aug. tot en met 5 okt. 1969) (1969)
- Sol LeWitt (tentoonstelling Haags Gemeentemuseum, 25 juli - 30 aug. 1970) (1970)
- Monumentale kunst in opdracht van de gemeente Den Haag (tentoonstelling van ontwerpen en maquettes voor kunstopdrachten in de stad) (1976)
- De gemeente koopt kunst (tentoonstelling van kunstaankopen van 358 kunstenaars door de gemeente Den Haag) (1976)
- Kunstenaars zien een wijk (wijktentoonstelling, 22 mei - 20 juni 1976, De Spil, Den Haag: georganiseerd door het Haags Gemeentemuseum, het Gemeente-Archief van 's-Gravenhage, de Gemeentelijke Commissie voor Beeldende Kunsten, Wijk- en Dienstencentrum De Spil) (met anderen) (1976)
- De gemeente koopt kunst '77 (tentoonstelling van kunstaankopen van 174 kunstenaars door de Gemeente Den Haag over het jaar 1976, georganiseerd door de Dienst voor Schone Kunsten, in de bovenzalen van Pulchri Studio, Lange Voorhout 15, Den Haag van 13 augustus t/m 11 september 1977) (met anderen) (1977)
- De gemeente koopt kunst III (tentoonstelling van kunstaankopen van 166 kunstenaars over het jaar 1977) (1978)
- De gemeente koopt kunst IV (5 jaar grafiek) (1979)
- De keus van de kunstenaar: zes presentaties van eigentijdse kunst : Boezem, Nan Hooven, Panamarenko ... (Haags Gemeentemuseum, 19 januari t/m 28 februari) (met anderen) (1982)
- David van de Kop: situaties, beelden, tekeningen (Haags Gemeentemuseum, 's-Gravenhage, oktober 1982) (1982)
- De keuze van de kunstenaar: vier presentaties van eigentijdse kunst: Piet Dieleman, Piet Dirkx, Nikolaus Urban, Jean-Pierre Zoetbrood (Haags Gemeentemuseum, 6 sept. t/m 12 okt. 1986 en 25 okt. t/m 7 dec. 1986) (met anderen) (1986)
- Martin Rous: "Viltstift op karton" 1964-1984 (tentoonstelling in het Haags Gemeentemuseum, 19 december 1987 t/m 31 januari 1988) (1987)
- Pleins feux sur La Haye (tentoonstelling Institut Néerlandais, 11 mei-1 juli 1990) (met Jan de Rook) (1990)
- Something old, something new... (met anderen) (2005)
Vertalingen
- Norbert Lynton, De moderne wereld (1966)
Bloemlezingen
Tijdschriften
- Enno Develing schreef in de jaren '60 artikelen voor 'Hitweek'.
- Enno Develing was redacteur van het 'Museumjournaal'.
- Over beeldende kunst schreef hij ook in de 'Kroniek voor Kunst en Kultuur'.
- Hij publiceerde in 'Komma', 'Gard Sivik' en 'VAN'.
Over Enno Develing
- 1 hoofdstuk: 'Werkelijkheid bezien met een facettenoog - Enno Develing' in 'Facettenoog' van Paul de Wispelaere (1968)
- 1 recensie: 'Een uur op kantoor (E. Develing, Het kantoor, 1974)' in 'Recensies' van T. van Deel (1980)
- Een bijdrage over Enno Develing in 'Kritisch Lexicon van de Nederlandstalige Literatuur na 1945' door K. Beekman (augustus 1989)
Diversen
- Een zelfportret in 'Schrijvers in de spiegel' (1971)
- Ter nagedachtenis aan conservator Enno Develing (1933 – 1999) ontwierp kunstenaar Sol Lewitt (1928 – 2007) de sculptuur Rose and Tower, die sinds 2002 in de binnentuin van het Haags Gemeentemuseum staat, opgemetseld uit de gele Berlage baksteen.
Biografische opmerkingen
- Enno Develing werd in Den Haag geboren, zijn vader was er kantoorbediende. Zijn ouders kwamen ook beiden uit Den Haag.
- Zijn ouders scheidden in 1938. Enno werd door de rechter aan zijn vader toegewezen. Op eige initiatief was hij oko vaak bij zijn moeder.
- Zijn moeder was actief in de communistische partij. Enno raakte ook geïnteresseerd in de politiek en werd lid van de 'Progressief Studerende Jeugd'.
- Hij ging naar de HBS, haalde in 1951 zijn diploma en ging toen in opleiding bij de Nationale Handelsbank in Amsterdam. Hij werd opgeleid voor uitzending naar overzeese vestigingen. Van 1952 tot 1954 werkte hij in Hongkong.
- Enno Develing zat van maart 1955 tot september 1956 in militaire dienst. Hij schrijft hierover in 'Voor de soldaten'.
- Na zijn diensttijd werkte hij op het kantoor van de Nederlandse Siemens Mij. in Den Haag. In 1959 nam hij ontslag om te gaan schrijven. Hij werkte 'bij' als benzine-pompbediende.
- Enno Develing was van 1961 tot 1965 ambtenaar bij het Rijksbureau voor kunsthistorische documentatie.
- In 1966 ging hij als wetenschappelijk assistent werken bij het Haags Gemeentemuseum. Hij organiseerde de tentoonstellingen 'Minimal Art'(1968), 'Carl Andre' (1969) en 'Sol LeWitt' (1970).
- In 1972 werd hij secretaris van de Gemeentelijke Commissie Beeldende Kunst, hij adviseerde de gemeente over kunstaankopen.
- In 1980 werd hij adjunct-hoofd van de afdeling Moderne Kunst van het Gemeentemuseum.
- In het werk van Enno Develing staat het probleem fictie-werkelijkheid centraal.
- Enno Develing sprak niet over zijn boeken, maar over zijn 'projecten'. Hij wees de taditionele romanvorm af en verwerkte in zijn boeken o.a. foto's en interviewfragmenten.
- Enno Develing bracht zelf veel werk uit op stencil.
Anderen over Enno Develing
- Develing gaat er ten onrechte van uit dat er maar één werkelijkheid bestaat, terwijl iedereen zijn eigen werkelijkheid heeft, die niet zozeer aanwezig is in de passerende bakfiets met hulpmotor of in de voordelige koekjes van de bakker op de hoek, als wel, in dit geval, in de gevoelens van dat meisje, op weg naar haar aanstaande ontmaagding. Wat iedere béétje schrijver subjectief aan werkelijkheidsgehalte zou weten te bereiken lukt Develing met zijn bandrecorder, zijn blocnote en zijn geënsceneerde kiekjes, waarin sowieso al geen mens gelooft, op geen stukken na. De maagden is een ongemonteerde film geworden - géén boek. (D.F. van de Pol, NRC, 28-09-1968)
- Het werk van Enno Develing is een illustratie van het veel-voorkomende misverstand over objectiviteit: als de schrijver zich stil houdt kunnen de feiten voor zichzelf spreken. Een misverstand dat overigens meer in de journalistiek en de sociale wetenschappen dan in de literatuur voorkomt. (Lidy van Marissing, Volkskrant, 26-01-1974)
- Het op zichzelf kleine oeuvre van Develing heeft relatief veel en ook uitvoerige reacties opgeroepen. Dat is te verklaren uit zijn sterk afwijkende kunstopvatting. Dat leidde dan ook tot voor het merendeel afwijzende kritieken. Wel noemt men de projecten interessant, maar met de uitvoering ervan hebben de critici grote problemen. (K. Beekman, Kritisch literatuur lexicon, augustus 1989)
- Eind jaren tachtig maakte een raadselachtige ziekte, die aan Korsakov deed denken, zich van hem meester. Als je hem op een van zijn wandelingen tegenkwam, kon hij je hulpeloos aankijken, om vervolgens te vragen wie je was, hoe je hem kende en of je met hem gewerkt had. In 1991 ging hij met ziekteverlof, waarna hij in een verpleegtehuis belandde. Tijdens zijn ziekte tot aan zijn dood raakte hij in vergetelheid. (Michiel Morel, http://www.michielmorel.nl/meer-dan-het-is-wapenfeiten-van-enno-develing-en-sol-lewitt/)
Bronnen o.a.
- Spectrum Nederlandstalige auteurs (1985)
- Winkler Prins lexicon van de Nederlandse letterkunde (1986)
- Kritisch literatuur lexicon (augustus 1989)
- Oosthoek Lexicon Nederlandse & Vlaamse literatuur (1996)
- Website van de Koninklijke Bibliotheek (november 2025)
