• Home
• Bibliografiëen
• Citaten
• Weblog
• Raban

• Profiel
• Werk
• Opmerkingen
• Anderen Over
• Bronnen

Willem Jan Otten

Profiel

Achternaam: Otten
Voornamen: Willem Jan
Geboren: 04-10-1951
Te: Amsterdam

Pseudoniem(en): Samen met Elmer Schönberger (musicoloog) schreef hij voor 'Vrij Nederland' operarecensies onder het gezamenlijk pseudoniem Wilhelm Schön. Willem Jan Otten schreef ook onder het pseudoniem Victor Blaauw.

Werk

Poëzie

• Een zwaluw vol zaagsel: waarin opgenomen "Buiksluipen door het Gras" en "Spreuken voor de Scheurkalender" alsmede een korte levensbeschrijving van Jonathan Herfst (1973)
• Het keurslijf: alsmede 'Onderkomen' en 'De nadagen': gedichten 1971-1973 (1974)
• De eend: een epyllion (1975)
• De dooi, gedraaide wind (bibliofiel, 25 ex.) (1976)
• Het ruim: gedichten 1973-1976 (1976)
• Wet van de traagheid (bibliofiel, 25 ex.) (1977)
• Onbesliste beelden (bibliofiel, 50 ex.) (1979)
• Ik zoek het hier (1980)
• Na de nachttrein (1988)
• Paviljoenen (1991)
• Naarden (bibliofiel, 125 ex.) (1991)
• Het was missen op het eerste gezicht: een keuze uit eigen werk (1994)
• De intiemste zichtlijn (bibliofiel, 70 ex.) (1995)
• Begin november (bibliofiel, 45 ex.) (1996)
• Tijdens de zwaluwen (bibliofiel, 95 ex.) (1997)
• Eindaugustuswind (1998)
• In memoriam Chris J. van Geel bijna vijfentwintig jaar na zijn dood (bibliofiel, 60 x.) (1998)
• Het was missen op het eerste gezicht (verzamelbundel) (1999)
• Eerdere gedichten (2000)
• Neuriënde mensen (bibliofiele uitgave) (2000)
• Op de hoge: gedichten 1998-2003 (2003)
• De bedoeling van verbeelding: zomerdagboek, gevolgd door zes gedichten (2003)
• Welkom: gedichten 2003-2008 (2008)
• Gerichte gedichten (2011)
• Gericht gedicht (bibliofiel, 250 ex.) (2014)
• Verslag van een expeditie (bibliofiel, 100 ex.) (2015)
• Genadeklap (2018)
• Diepe eb: Vijftig jaar dichter, vijftig gedichten (2022)
• Struik )bibliofiel, 80 ex.) (2023)
• Septemberzee (2024)

Proza

• Een man van horen zeggen (1984)
• De wijde blik (1992)
• Ons mankeert niets (1994)
• Specht en zoon (2004)
• De vlek (2011)
• Een man van horen zeggen; gevolgd door Een sneeuw (2014)
• Vier bekentenissen (Een man van horen zeggen/De wijde blik/Ons mankeert niets/Specht en zoon) (2018)

Toneel

• Henry II (1978)
• Een sneeuw (1981)
• Lichaam en blik (1985)
• De nacht van de pauw (1996)
• Oude mensen (naar Louis Couperus: 'Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan') (1999)
• Braambos (2004)
• Alexander (2006)
• Een sneeuw en meer toneel: verzamelde toneelwerken (2006)

Dagboeken

• De bedoeling van verbeelding: zomerdagboek, gevolgd door zes gedichten (2003)

Overig non-fictie

• Ik lach bij het zien (operarecensies met Elmer Schönberger) (1982)
• Denken is een lust (1985)
• Portrait / Hans van Manen (met Engelse vertaling door Jan Michael) (1986)
• Boek en film: lesbrief boekenweek 1989 (met Remco Ekkers) (1989)
• Het museum van licht: essays over film (1991)
• Een kennismaking met A. Alberts (met Robert Anker) (1992)
• Blinde verrassing / Reinier Gerritsen (1994)
• De letterpiloot: essays, verhalen, kronieken (1994)
• De fuik van Pascal (Louis Paul Boon-lezing) (1997)
• Sam Drukker: dames en heren!: schilderijen, tekeningen en grafiek (met Jan Jaap Heij) (1999)
• Marc Mulders (catalogus, met Engelse vertaling door Wendie Shaffer) (1999)
• Het wonder van de losse olifanten: rede tot de ontwikkelden onder de verachters van de christelijke religie (1999)
• Waarom komt u ons hinderen (2006)
• De ambigue gelovige: met Augustinus tegen de 'ietsisten': tweede Quasimodolezing 29 maart 2008 (2009)
• Onze Lieve Vrouwe van de Schemering: essays over poëzie, film en geloof (2009)
• Niets heb ik van mijzelf: een hommage aan het lezen (met Kees Verheul en Clay Hunt) (2010)
• Een eisporing in 1945 (2011)
• Paul van Dongen: etsen, aquarellen, tekeningen (met Rob Smolders) (2012)
• Een ridder van de Engelse drop (2014)
• Droomportaal: verhalende essays (2014)
• Gevraagd naar wat ik geloof (2014)
• Willem G. van Maanen ter nagedachtenis (met Wim Hazeu) (2014)
• De om: een wandeling (2021)
• Wil je mij poëzie leren? (2022)

Vertalingen

• Athol Fugard, Een les van de aloë's (1981)
• Ödön von Horváth, De scheiding van Figaro (1983)
• Joe Orton, Roof (1985)
• Arthur Schnitzler, Flirt (1997)
• M.B. Goffstein. Een kunstenaar (2015)
• Christian Wiman, Mijn heldere afgrond: overpeinzngen van een moderne gelovige (2016)
• Christian Wiman, Radicaal licht: de kunst van geloven, geloof in de kunst (2019)

Vertaald:

• Ein Schnee, Duitse vertaling van 'Een sneeuw' door Monika The) (1993)
• Der weite Blick (Duitse vertaling van 'De wijde blik' door Annegret Böttner (1995)
• Uns fehlt nichts (Duitse vertaling van 'Ons mankeert niets' door Annegret Böttner (1996)
• Een Duitse vertaling van werk van Willem Jan Otten in 'Inspirationen: Texte der niederländisch-flämischen Literaturabende Wien, 26. April-9. Mai 1996' (1997)
• Semmi bajunk (Hongaarse vertaling van 'Ons mankeert niets' door Tibor Bérczes) (1999)
• Das Museum des Lichts (Duitse vertaling van 'Het museum van licht' door Annegret Böttner (1999)
• Op poetry International 1999 vertaalden aanwezige buitenlandse dichters poëzie van Willem Jan Otten in hun eigen taal.
• In snie: toanielstik fan Willem Jan Otten (Friese vertaling van 'Een sneeuw' door Pyt en Tryntsje van der Zee) (2003)
• Specht und Sohn (Duitse vertaling van 'Specht en zoon' door Helga van Beuningen) (2006)
• Spech och son (Zweedse vertaling van 'Specht en zoon' door Per Holmer) (2006)
• La mort sur le vif (Franse vertaling van 'Specht en zoon' door Daniel Cunin) (2007)
• Il ritratto vivente (Italiaanse vertaling van 'Specht en zoon' door Elisabetta Svaluto Moreolo) (2007)
• Werk van Willem Jan Otten in '10 poètes Néerlandais: Robert Anker, Benno Barnard, Huub Beurskens, Eva Gerlach, Guillaume van der Graft, Hester Knibbe, Martinus Nijhoff, Willem Jan Otten, Hans Tentije, Willem van Toorn: Gunnar Harding, Jorge Boccanera, Alberto Szpunberg, Yiórgos Markópoulos, Dinos Siotis; cahier de création' (2015)

Willem Jan Otten schreef een voorwoord/nawoord/toelichting voor

• J.H. Leopold, Zij tilt zich overeind ... (1983)
• Arthur van Schendel, Het fregatschip Johanna Maria (1994)
• Colet van der Ven, Het kwaad: visies en verhalen (1999)
• Tomás Pérez Turrent en José de la Colina, Bunuel over Bunuel (2008)
• Robert Lemm, Essays over de ziel (2014)
• Shusaku Endo, Jezus: het verhaal van een leven (2018)
• Czeslaw Milosz, Theologisch traktaat (2021)
• Gerrit Achterberg, L'ovaire noir de la poézie: poèmes (2021)

Bloemlezingen

Tonen

Tijdschriften

• Willem Jan Otten was van 1975 tot 1982 toneel- en literatuurcriticus bij 'Vrij Nederland'.
• Willem Jan Otten schreef recensies voor de 'Volkskrant'.
• Willem Jan Otten was van 1989 tot 1996 redacteur van 'Tirade'.
• Willem Jan Otten schreef filmkritieken voor 'NRC Handelsblad'.
• Willem Jan Otten publiceerde in 'Hollands Maandblad', 'Avenue', 'Raster', 'Trouw', 'De Revisor', 'De Gids', 'Liter', 'Katholiek Nieuwsblad'.

Over Willem Jan Otten

• 1 bladzijde over Willem Jan Otten in 'Lezersmemorie. Vierentachtig auteurs met hun boeken bij Querido - gekiekt, belicht en in lijstjes gezet' (1977)
• Sjoerd Kuyper en Johan Diepstraten in gesprek met Willem Jan Otten: 'Eenden zijn fantastische, eigenlijk niet voor de Werkelijkheid bestemde Dieren' in 'Bzzlletin' (december 1978)
• 'Ben Hurkmans in gesprek met Gerrit Komrij en Willem Jan Otten - Toneel: het kind van de literatuur' in 'De Revisor' (februari 1983)
• Een bijdrage over Willem Jan Otten in 'Kritisch Lexicon van de Nederlandstalige Literatuur na 1945' door Guus Middag (november 1984) met een uitbreiding in 2014 door Sander Bax.
• Een interview: 'Onbaatzuchtige aandacht voor de binnenkant' met Willem Jan Otten in 'De komma bij Krol' van T. van Deel (1986)
• 1 gedicht: 'Echtpaar aan laken' + een klein biografietje in 'Dichters bij Van Oorschot' (mei 1993)
• 2 privé-foto's met begeleidende teksten van Jan Kuijper en Nicolaas Matsier in 'De gevoelige plaat', redactie Lisa Kuitert en Mirjam Rotenstreich (1995)
• Een uittreksel van 'Ons mankeert niets' in 'Boek in - Boek uit 1994/1995. 22 uittreksels voor (voortgezet) onderwijs en leeskringen' van Jacoline van Weelden (1996)
• 1 hoofdstuk: 'Geeuwhonger naar naakte lichamen' in 'Brood op de plank. Verzameld Kritisch Proza 2' van Adriaan Morriën (1999)
• Carola Kloos, 'Wat bezielt Willem Jan Otten?' in 'Tirade 383' (maart 2000)
• Een hoofdstuk over Willem Jan Otten in 'Vrolijk als een vergelijking' (2002) van Guus Middag.
• Een hoofdstuk over Willem Jan Otten: 'Het wonder van Vlieland' in 'Jaren van verbeelding' (2002) van Jan Paul Bresser.
• Ellen de Jong, 'Het braambos' (2004)
• Monica Francisca Soeting, 'Tussen wet en werkelijkheid: euthanasie in het licht van een roman van Willem Jan Otten en de filosofie van Maurice Merleau-Ponty' (proefschrift) (2005)
• 'Willem Jan Otten : in gesprek met ... Willem Jan Otten over zijn gehele werk' (2005)
• 1 hoofdstuk: 'Willem-Jan Otten - De ongebeurd verleden tijd' in 'Uitgelezen Lunteren: Schrijvers over Lunteren en omgeving' van Arno van der Valk (2005)
• Krijn de Jong bespreekt twee gedichten van Willem Jan Otten in 'Gedicht gedacht. 58 gedichten met het hart gelezen' (2008)
• 1 hoofdstuk: 'De dag begint als een kaartspel geschud door de goden: Willem Jan Otten, Ons mankeert niets (1994)' in 'De troost van de vorm' van T. van Deel (2008)
• 1 hoofdstuk over Willem Jan Otten: 'Een wak in het ijs', in 'Nederlandse schrijvers en religie 1960-2010' van Jaap Goedegebuure (2010)
• Guus Middag schreef in zijn 'Rarewoordenboek' (2011) een beschouwing over de woorden 'Bwa-pl', 'Kerstmisschuddeding' en 'Meticuleus' n.a.v. gedichten van Willem Jan Otten.
• Daniël Rovers, 'De figuur in het tapijt: op zoek naar zes auteurs' (2012)
• Johan Goud (red.), 'Het leven volgens Willem Jan Otten: redenen van het hart (2013)
• Ronald Klamer, 'P.C. Hooft-prijs 2014 voor beschouwend proza Willem Jan Otten' (2014)
• 1 hoofdstuk: 'Als ik terugkijk, zie ik een jongen met blinde geldingsdrang.' in 'De prullenmand heeft veel plezier aan mij: schrijversportretten toen en nu' van Thomas Heerma van Voss (2025)

Diversen

• Bulkboek 248 (1998) was aan Willem Jan Otten gewijd, met als titel: 'Ons mankeert niets'.
• 'Een sneeuw' werd voor televisie bewerkt en uitgezonden op 15-10-1980.
• Een zelfportret van Willem Jan Otten in 'Schrijvers tekenen zichzelf' (1980). Een uitgave van 'De Revisor'.
• Willem Jan Otten noemt in 'Het favoriete personage' (1983) 'Zij' van van blz. 67 en 68 van Leopold's 'Verzameld werk' als zijn favoriete personage.
• Willem Jan Otten schreef 16 lemmata voor 'Het vergeetwoordenboek' (1994)
• 1 bijdrage 'Roerloos zitten zwijgen terwijl het donker wordt' in 'De cycloop van Bewth' (1995)
• 'De wijde blik' verscheen in 1996 als Grote letterboek.
• 'Ons mankeert niets' verscheen in 1996 als Grote letterboek.
• 1 portret van Willem Jan Otten in 'Knetterende letteren: schrijversportretten' van Siegfried Woldhek (2003)
• Willem Jan Otten leest 4 gedichten op 'Ode aan de Nacht. het beste uit De Nacht van de Poëzie', samenstelling Anneke van Dijk en Koen Vergeer (4 CD's, 2005)
• 'Specht en zoon' verscheen in 2005 als Grote letterboek.
• 1 portret van Willem Jan Otten in '222 schrijvers. Literaire portretten' van Eddy en Tessa Posthuma de Boer (2005), met het citaat 'De woorden zijn het stijfsel van de dingen. De altijddurende beweging van de werkelijkheid te fixeren, dat is dichterschap.'
• In 'De boekenapotheek - Lees & genees' van Ella Berthoud & Susan Elderkin uit 2013 wordt 'De vlek' van Willem Jan Otten genoemd bij 'De tien beste romans voor in het ziekenhuis. (De Nederlandse boeken zijn aan de vertaling toegevoegd door Maarten Dessing).
• 1 bijdrage: 'In memoriam Tom van Deel' in 'Klein zwerk is vriendschap: in memoriam Tom van Deel' (2021)

Literaire prijzen

• Reina Prinsen Geerligsprijs 1972 voor 'Een zwaluw vol zaagsel'
• Herman Gorterprijs 1981 voor 'Ik zoek het hier'
• Jan Campert-prijs voor 'paviljoenen'
• Busken Huet-prijs voor 'De letterpiloot'
• Constantijn Huygens-prijs 1999 voor zijn gehele oeuvre. (jongste winnaar tot nu toe)
• Libris Literatuur Prijs 2005 voor 'Specht en zoon'
• Inktaap voor 'Specht en zoon'
• Eredoctoraat in de theologie aan de Universiteit Utrecht (2007)
• AKO Literatuurprijs 2010 voor 'Onze Lieve Vrouwe van de Schemering'
• 'Gerichte gedichten' werd genomineerd voor de VSB Poëzieprijs 2012
• P.C. Hooft-prijs 2014 voor beschouwend proza
• Nominatie Grote Poëzieprijs 2019

Biografische opmerkingen

• Willem Jan Otten komt uit een zeer muzikale familie. Hij groeide op in Amsterdam. Hij was de oudste van twee zonen.
• In 1959 verhuisde het gezin naar Laren (N.H.). Hier hing hij naar de montessorischool.
• Wilem Jan Otten haalde in 1970 het gymnasiumdiploma in Hilversum. Daarna studeerde hij in Amsterdam filosofie (1 jaar) en Engels (enkele jaren).
• In de poëzie van Willem Jan Otten bestaat een ingewikkelde verhouding tussen denken, schrijven en kijken.
• Hij trouwde in 1978 met (de schrijfster) Vonne van der Meer. Ze kregen twee kinderen.
• Vanaf 1980 werd zijn werk beschouwender en filosofischer.
• Hij woonde in Amsterdam, vervolgens in Naarden en sinds 2013 weer in Amsterdam.
• Willem Jan Otten was van 1981 tot 1984 dramaturg bij toneelgroep 'Baal'was. Hij schreef en vertaalde teksten .
• In de essaybundel 'Denken is een lust' probeerde Willem Jan Otten op wetenschappelijk wijze naar pornografie te kijken.
• Willem Jan Otten was toneelcriticus en dramaturg.
• Willem Jan Otten koos in 1999 (enkele jaren nadat zijn vrouw dat al had gedaan) voor het katholieke geloof.

handtekening Willem Jan Otten

Anderen over Willem Jan Otten

• Willem Jan Otten formuleert in zijn poëzie veel conclusies als een essayist die voor de gelegenheid de dichtvorm probeert. Er is veel stroefheid nodig om fraaiheid te realiseren. (Ad Zuiderent, De Tijd, 20-01-1989)
• Willem Jan Otten is een schrijver, eentje die zo vriendelijk is in het Nederlands te schrijven. Hij is de fenomenoloog van onze literatuur, de schrijver van de ervaring. Wie hem leest, doet zonder dat hij het merkt (je zou dat een definitie van stijl kunnen noemen) nieuwe ervaringen op, krijgt als terloops nieuwe gevoelens in de schoot geworpen. Otten lezen is jezelf uitbreiden. (Willem Otterspeer, NRC, 22-04-1994)
• Een schrijver moet heel wat in zijn mars hebben, als hij erin slaagt zo'n complexe en buitengewoon ernstige thematiek schijnbaar moeiteloos onder te brengen in een concreet, lenig, zelfs spannend geschreven verhaal. Zonder een overmaat aan 'grote woorden', maar met een grote emotionerende kracht. (Arnold Heumakers over 'Ons makeert niets', Volkskrant, 25-11-1994)
• Willem Jan Otten is een dichter, die tegenstribbelend ging beseffen dat het consequent uitdiepen van zijn vertrouwde motieven (uit varen gaan, vader zijn van een zoon en zoon van een moeder) wel móést leiden tot het aanroepen van Gods 'onherroepelijke troost', waar hij 'wezelman', bang voor was. De letterpiloot van weleer werd een man die naar de zwaluwen kijkt en 'ziel' aantreft 'in dat wat lang kwetterende lussen/trekt in een lang verlaten lucht'. (Toine Moerbeek in Vrij Nederland, 19-12-1998)
• Denken en dichten zijn goede buren, maar doorgaans ook slechte vrienden. Gedacht is immers nog niet gedicht. Behalve dan in het werk van Willem Jan Otten. Gedachten, invallen en herinneringen worden daarin associërend aaneengeregen. (Arie van den Berg, NRC, 05-12-2008)
• Soms zie ik Willem Jan Otten op een schrijversborrel lopen. Het komt voor dat ik me een beetje schaam. Heb ik hem in De tegenhanger niet al te hardhandig geschoren en geknipt? Of zou hij dat niet weten? Maakt dat laatste iets uit? Eigenlijk is hij een geweldige schrijver. Ik zou hem misschien meer moeten bewonderen. Aan de andere kant: dat gekwezel, de manier waarop hij zijn eigen, briljante Specht en zoon om zeep hielp ... (Atte Jongstra, Klinkende ikken, blz. 79)

Mijn favoriete citaat

Schaarse woorden werden
in de vlakte van onkreukbaar
glas gekrast:

het spoor van een schaatser.

Met lange slagen
legde hij de winter vast.

(Willem Jan Otten, Een zwaluw vol zaagsel, blz. 15)

Bronnen o.a.

• Ik hou van jou. Drieënnegentig auteurs van Querido (1982)
• Kees Fens, Nou hoor je het eens van een ander (1982)
• Kritisch Lexicon van de Nederlandstalige Literatuur na 1945 (november 1984/september 2014)
• Ooitgedicht (1985)
• Spectrum Nederlandstalige auteurs (1985)
• Winkler Prins lexicon van de Nederlandse letterkunde (1986)
• Prisma van de pseudoniemen (1992)
• Oosthoek Lexicon Nederlandse & Vlaamse literatuur (1996)
• Volkskrant (03-09-1999)
• Website van de Koninklijke Bibliotheek (augustus 2025)