Achternaam: Bernlef

Voornaam: J.

Geboren: 14-01-1937

Te: Sint-Pancras

Pseudoniem(en): J. Bernlef is het pseudoniem van Hendrik Jan Marsman

Vanaf september 2002 publiceerde hij onder het pseudoniem Bernlef (dus zonder de J.)

J. Bernlef gebruikte ook de pseudoniemen Ronnie Appelman, J. Grauw, Cas den Haan, S. den Haan en Cas de Vries.

Hij koos een pseudoniem omdat zijn naam 'nauwkeurig gelijkluidend is aan de naam van een zeer bekend Nederlands dichter'.
Het pseudoniem 'Bernlef' is ontleend aan de blinde Friese dichter 'Bernlef' uit de achtste eeuw. Van deze 'Bernlef' is verder weinig bekend. Boven de westelijke doorgang van de Martinitoren in Groningen staat een beeld van deze 'Bernlef'.

Werk:

Poëzie:

• Kokkels (1960)
• Morene (1961)
• Dit verheugd verval (1963)
• Ben even weg (1965)
• Het strikken van een das (in eigen beheer, slechts enkele exemplaren) (1965)
• Bermtoerisme (1968)
• Souvenirs d'enfance (teksten bij muziek van L. Andriessen) (1969)
• Drie schietoefeningen (in de richting van Gerrit Kouwenaar) (1970)
• Hoe wit kijkt een eskimo (1970)
• Grensgeval (1972)
• De stoel (1973)
• 5 electrische dichters (met Deelder, Schippers, WAP & R. Waskowsky) (bibliofiel, 500 ex.) (1973)
• Brits (1974)
• Zwijgende man (1976)
• Gedichten 1960-1970 (1977)
• Stilleven (1979)
• De kunst van het verliezen (1980)
• Alles teruggevonden/niets bewaard (1982)
• Winterwegen (1983)
• Verschrijvingen (prozagedichten) (1985)
• Wolftoon (1986)
• Geestgronden (1988)
• Gedichten 1970-1980 (1988)
• De noodzakelijke engel (1990)
• Niemand wint (1992)
• Voor eigen rekening (1992)
• De witte stad (1992)
• Vreemde wil (1994)
• Aanwezig afwezig (met Eva Gerlach) (bibliofiel, 100 ex.) (1996)
• Achter de rug, Gedichten 1960-1990 (1997)
• Aambeeld (1998)
• Kokkels & Stenen spoelen. Verzen & verhalen (2000)
• Bagatellen voor een landschap (2001)
• Kiezel en traan (2004)
• Dwaalwegen (2008)
• De rode droom (2009)

Bernlef vertelt bij Boekhandel Van Kooten
in Veenendaal. 19-09-2006.

Proza:

• Stenen spoelen (verhalen) (1960)
• De overwinning. Het verslag van een nederlaag (1962)
• Onder de bomen (verhalen) (1963)
• Stukjes en beetjes (1965)
• In 't nest met de rest (1965)
• Paspoort in duplo (1966)
• De schoenen van de dirigent en twee andere teksten (1966)
• De schaduw van een vlek (verhalen) (1967)
• De pyromaan (met C.O. Berhardsson en B. Langestraat) (1967)
• De dood van een regisseur (1968)
• De verdwijning van Kim Miller (verhalen) (1969)
• Het verlof (1971)
• Rondom een gat, een winterboek (1971)
• De maker (1972)
• Sneeuw (1973)
• Hondedromen (verhalen) (1974)
• Het komplot (verzamelbundel) (1974)
• De taal van het hart. Een alfabet (1974)
• Meeuwen (1975)
• De man in het midden (1976)
• Anekdotes uit een zijstraat (verhalen) (1978)
• De ruïnebouwer (documentaire) (1980)
• Onder ijsbergen (1981)
• Regen (keuze uit de verhalen) (1982)
• Hersenschimmen (1984)
• Publiek geheim (1987)
• Drie eilanden (Sneeuw / Meeuwen / Onder ijsbergen') (1987)
• In gesprek met Giorgio Morandi (bibliofiel, 99 ex.) (1987)
• Vallende ster (1989)
• Achterhoedegevecht (derde, herziene, druk van 'Stukjes en beetjes') (1989)
• Doorgaande reizigers (1990)
• Verborgen helden (verhalen) (1991)
• De witte stad (1992)
• Eclips (1993)
• Cellojaren (verhalen) (1995)
• Verloren zoon (1997)
• Schijngestalten (bevat: 'Hersenschimmen', 'Vallende ster' en 'Eclips') (1997)
• Onbewaakt ogenblik (1998)
• Meneer Toto-tolk (1999)
• Boy (1999)
• Tindemans' Dilemma (1999)
• Kokkels & Stenen spoelen. Verzen & verhalen (2000)
• Bernlefs beste volgens Bernlef (verhalen) (2000)
• Tegenliggers - Portretten en herinneringen (2001)
• Verbroken zwijgen (verhalen) (2002)
• Buiten is het maandag (2003)
• Een jongensoorlog (herschreven versie van 'Achterhoedegevecht') (2005)
• De onzichtbare jongen (2005)
• Hoe van de trap te vallen (Jazzverhalen) (2006)
• Op slot (2007)
• Het begin van tranen (verhalen) (2008)
• De pianoman (boekenweekgeschenk 2008)

Brieven:

• 52 brieven van Jan Hanlo aan J. Bernlef in Jan Hanlo, 'Brieven 1931-1962' (1989)
• 17 brieven van Jan Hanlo aan J. Bernlef in Jan Hanlo, 'Brieven 1963-1969' (1989)

Vertalingen:

• Bernlef vertaalde boeken van Zweedse schrijvers als: Sundman, Enquist, Lindqvist.
• Stig Dagerman, Het verbrande kind (1962)
• Stig Dagerman, Natte Sneeuw (1965)
• Marianne Moore, Een veldmuis in Versailles (1968)
• Het land Coitha (1969)
• Per Olov Enquist, Het record (1973)
• Elizabeth Bishop, Een wonder als ontbijt (1980)
• J. Bernlef vertaalde 3 gedichten van Tomas Tranströmer uit het Zweeds, opgenomen in de 'Spiegel Internationaal, Moderne poëzie uit 21 talen' (1988)
• Alfabet op de rug gezien (poëzievertalingen) (1995)
• Tomas Tranströmer, De treurgondel (nieuwjaarsgeschenk, 1995)
• Lars Gustafsson, Een raadselachtige verdwijning (een keuze uit zijn gedichten 1950-1996) (1999)
• Bernlef vertaalde werk van Charl-Pierre Naudé (Tirade, 2000)
• Carl-Erik af Geijerstam, Met ingehouden adem (2001)
• Patrick Modiano, Een stamboek (2005)
• Lennart Sjögren, De vogeljagers (2006)
• Lars Gustafsson, Een tijd in Xanadu (2007)

Vertaald:

• 'Hersenschimmen' verscheen in het Engels vertaald als 'Out of mind' (1989, vert. Adrienne Dixon). Het boek werd in (minstens) acht talen vertaald.
• De Franse vertaling van 'Hersenschimmen' heet 'Chimères' (1984), de Duitse 'Hirngespinste'.
• Werk van J. Bernlef in 'Tärningskastet 12' (vertaald in het Zweeds door Lasse Söderberg) (1985)
• Ook 'Publiek geheim' en 'Vallende ster' werden vertaald.
• In het Hongaars vertaalde gedichten van Bernlef verschenen in een Hongaarse tijdschrift.

Overig non fictie:

• Wat zij bedoelen (samen met K. Schippers, interviews met schrijvers, eerder verschenen in 'De Gids') (1965)
• Een cheque voor de tandarts (documentaire, met K. Schippers) (1967)
• Marianne Moore, Een veldmuis in Versailles (1968)
• Charles Ives (met Reinbert de Leeuw) (1969)
• Het testament van de Vliegende Hollander (pamflet, 1969)
• Wie a zegt (1970)
• Ga jij de klas maar uit. Informatie over de Nederlandse literatuur na 1945 (1970)
• Weggeboekt, Het gaat niet goed met het boek, met de lezer, met de uitgever, met de schrijver (met B. Voeten) (1970)
• Holland Dada (met K. Schippers) (1974)
• Het ontplofte gedicht (1978)
• Over schrijven, lezen en kijken (1979)
• Perfektie met een gaatje (1980)
• Inleiding tot de kennis van A. Alberts (met K. Schippers en K. Fens) (1986)
• Op het noorden (1987)
• Ontroeringen (1991)
• Schiet niet op de pianist (1993)
• De losse pols (1998)
• Haalt de jazz de eenentwintigste eeuw? (1999)

Toneel:

• Sterf de moord ofwel val dood (1973)
• In verwachting (1975)
• Deuren (1977)
• Nachtrit (1979)

Bloemlezingen:

• Je leest het zo (met Hella S. Haasse) (1961)
• Barbarber, een keuze uit dertig nummers (met G. Brands en K. Schippers) (1964)
• Barbarber. Een keuze uit tien jaar, 1958-1968 (met K. Schippers en G. Brands) (1968)
• Barbarberalfabet. Teksten 1958-1989 (samen met G. Brands en K. Schippers) (1990)
• Iets dat te groot is om te zien (met Peter Nijmeijer) (1992)

'Gebloemleesd'

Poëzie:

• 1 gedicht: 'Was er een betere vriendin' in 'Literair akkoord 5', bijeengebracht door C. Bittremieux, Bert Decorte, Ed. Hoornik en Sybren Polet (1961)
• 1 gedicht: 'Een dode hagedis' in 'Gastenboek van Singel 262', met nieuw werk van tweeënveertig Nederlandse auteurs (1963)
• 1 gedicht: 'Het kindsbeen' in 'Gastenboek van Singel 262. Nieuwe verhalen en gedichten van veertig Nederlandse auteurs' (1964)
• 1 gedicht: 'Ik wind een springtouw uit je hart' in 'Dichters omnibus 11e bloemlezing', verzameld door Ad den Besten (1964)
• 1 gedicht: 'Wuivend in de deuropening' in 'Dichters bij elkaar' (1967)
• 1 gedicht: 'Wat maak ik wakker' in 'Dichtersomnibus, 16e bloemlezing' samengesteld door Ad den Besten (1969)
• 2 gedichten in 'Zo schrijven de auteurs van nu', samengesteld door C.J.E. Dinaux (1969)
• 1 gedicht: 'Doorgelicht' in 'Dichters omnibus 18e bloemlezing', samengesteld door Ad den Besten (1971)
• 1 gedicht: 'Je speelde onder tafel' (in handschrift) in Poesie (Boekenweekgeschenk 1972)
• 4 gedichten in 'Brokkelpak. Een boek vol verhalen, gedichten, puzzels, spelletjes en wetenswaardigheden', samengesteld door T. van Deel (1972)
• 8 gedichten in 'Goedemorgen, welterusten', gedichten voor kinderen en andere volwassenen, gekozen door Kees Fens (1975)
• 1 gedicht: 'Sandevaag/Vaagö/Far Ör eilanden' in 'Schrijven is blijven' (Singel 262) (1976)
• 1 gedicht: 'Een vrouw poetst de bel en plotseling is het lente!' in: 'Het grote Nederlandse verhalenboek. Een bundel van de opmerkelijkste verhalen, gedichten en prenten uit de laatste 50 jaar' (red. Hella S. Haasse, Ad Petersen, Koos Postema en Willem van Toorn) (VARA, 1977)
• 3 gedichten in 'De spiegel van de Nederlandse poëzie', samengesteld door Hans Warren (1979)
• 1 gedicht: 'Anonieme fietser' in 'Fietsen', Bulkboek nr. 96 (1979)
• 2 gedichten in 'De Nederlandse poëzie van de 19de en 20ste eeuw in 1000 en enige gedichten, samengesteld door Gerrit Komrij (1980)
• 14 gedichten: 'Alles teruggevinden - niets bewaard' in 'Aan het werk' Opgedragen aan Geert Lubberhuizen bij zijn afscheid als directeur van De Bezige Bij' (1981).
• 3 gedichten in 'Is dit genoeg: een stuk of wat gedichten (2 delen), samengesteld door C. Buddingh' en Eddy van Vliet (1982)
• 1 gedicht: '2 verlanglijstjes' in 'Nou hoor je het eens van een ander', samengesteld door Kees Fens (1982)
• 1 gedicht: 'Oud-west' in 'Het land der letteren', samengesteld door Adriaan van Dis en Tilly Hermans (1982)
• 1 gedicht: 'Hemelsblauwe handdoek' in '... en droomen in het gras', samengesteld door Inez van Eijk (1985)
• 1 gedicht: 'Partituur' in 'Vader. Een blijk van genegenheid', samengesteld door Adam Arie Martinus (1986)
• 1 gedicht: 'In memoriam W.G. van de Hulst' in 'Hij is reeds aan de overzijde. Necrologieën van schrijvers', samengesteld door Jeroen Brouwers (1986)
• 1 gedicht: 'Maar ik, kom ik thuis' in '68 dichters op weg naar huis' (bulkboek 171), samengesteld door Patty Voorsmit (1987)
• 1 gedicht: 'In memoriam W.G. van der Hulst' in Grote poëziebloemlezing 'Mij liet je leven', samenstelling Aldert Walrecht (1987)
• 13 gedichten in 'Wat blijft is landschap', bulkboek 179, samenstelling Tom van Deel en Kees Fens (1988)
• 1 gedicht: 'Ode aan de bandrecorder' in 'Hier ligt Poot Hij is dood', samengesteld door Robert-Henk Zuidinga (1990)
• 4 gedichten in 'Woorden in vrijheid. Nederlandse en Vlaamse dichters op Poetry International 1970-1990', samengesteld door Martin Mooij (1990)
• 2 gedichten in 'Als je goed om je heen kijkt zie je dat alles gekleurd is', samengesteld door Tine van Buul en Bianca Stigter (1991)
• 1 verhaal:'Het doel van de reis' in 'Europa 1992', Bulkboek 204 (1992)
• 1 gedicht: 'Grammatica's' in 'Dichten over dichten. Bloemlezing uit de Nederlandse poëzie van de 19de & 20ste eeuw, samengesteld door Atte Jongstra en Arjan Peters (1994)
• 2 gedichten in 'Geen dag zonder liefde. Honderd jaar Nederlandse liefdespoëzie uit noord en zuid', samengesteld door Eddy van Vliet (1994)
• 2 gedichten in 'Met gekleurde billen zou het gelukkiger leven zijn', 250 onvergetelijke gedichten met zorg verzameld door Jan van Coillie (1996)
• 2 gedichten in 'Inkt & Bits. Over literatuur en technologie', Bulkboek 243 (1996)
• 3 gedichten in 'De 100 beste gedichten van 1998', gekozen door Wiljan van den Akker (1999)
• 1 gedicht: 'Schittering' in 'De selectie van de eeuw. De 200 beste gedichten van Nederland en Vlaanderen', gekozen door Hugo Brems, Rob Schouten en Rogi Wieg (1999)
• 2 gedichten in 'Groot verzenboek. Vijfhonderd gedichten over leven, liefde en dood. Een thematische bloemlezing uit de Nederlandstalige poëzie van de twintigste eeuw', samengesteld door Jozef Deleu (1999)
• 1 gedicht: 'Liefdesgedicht' in 'Het liefste gedicht. De favoriete liefdesgedichten van Nederland en Vlaanderen', met een inleiding van Gerrit Komrij (2001)
• 2 gedichten in 'Het lichte gedicht. De grappigste en gekste gedichten van Nederland en Vlaanderen' (2002)
• 2 gedichten in 'Stof zijn wij. Brein en poëzie', samengesteld door Rutger Kopland en Reinier Spreen (2002)
• 2 gedichten in 'De 100 beste gedichten van 2001', gekozen door Geert Buelens (2002)
• 1 gedicht: 'Chioggi' in 'Naar 't Zuiderland. Moderne Nederlandstalige dichters langs de Middellandse Zee', samengesteld door Stefan van den Bossche en Koen Vergeer (2002)
• 1 gedicht: 'Jenever', in 'DRUGS. Verslavende gedichten', samengesteld door Vrouwkje Tuinman en Ingmar Heytze (2002)
• 4 gedichten in 'Een tuinman is een dichter. De 100 mooiste tuingedichten', samengesteld door Paul Geerts (2002)
• 1 gedicht: 'Man met verlopen dienstregeling' in 'Op het spoor. Gedichten en verhalen over en in de trein', samengesteld door Fleur Speet (2003)
• 5 gedichten in 'Komrij's Nederlandse poëzie van de 19de t/m de 21ste eeuw in 2000 en enige gedichten', verzameld door Gerrit Komrij (2004)
• 1 gedicht: 'Vlieland' in 'De Wadden in gedichten', samengesteld door Henk van Zuiden (2004)
• 2 gedichten in 'Het kleinste gedicht. De favoriete ultrakorte gedichten van Nederland en Vlaanderen', samengesteld door Toef Jaeger (2005)
• 1 gedicht: 'Conservatorium' in 'De 100 beste gedichten van 2004', gekozen door Thomas Vaessens (2005)
• 4 gedichten in 'Vrede is eten met muziek. Sporen van oorlog in de Nederlandse poëzie', samengesteld door Hans Groenewegen (2005)
• 2 gedichten in 'De 100 beste gedichten van 2008', samengesteld door Rob Schouten (2009)

Proza:

• 1 verhaal: 'Een goed idee' in 'Je leest het zó', samengesteld door Hella S. Haasse en J. Bernlef (1961)
• 1 verhaal: 'De minnaar' in 'Gastenboek van Singel 262' (1962)
• 1 verhaal in 'Van zes een jaar', t.g.v. 50-jarig bestaan Querido (1965)
• 1 essay: 'Over poëzie, bijna' in 'Dichters bij elkaar' (1967)
• 1 interview met D.Hillenius (gemaakt samen met K. Schippers) in 'Dertien in een dozijn, een keuze uit de best geschreven en meest besproken interviews van het afgelopen schrijfjaar', samengesteld door Joris van den Berg (1968)
• 1 verhaal in 'Zo schrijven de auteurs van nu', samengesteld door C.J.E. Dinaux (1969)
• 1 verhaal: 'De naam' in 'Spelend op de kam. Bloemlezing uit de literatuur na 1940', samengesteld door L. Witvliet (1970)
• 1 verhaal: 'Regen' in 'Kom op uw verhaal' (1970)
• 1 bijdage: 'Zand erover' in 'Dat was nog eens lezen! 40 auteurs over boeken uit hun kinderjaren' (1972)
• 4 verhalen in 'Brokkelpak. Een boek vol verhalen, gedichten, puzzels, spelletjes en wetenswaardigheden', samengesteld door T. van Deel (1972)
• 1 verhaal: 'De klok' in 'Verhaal nog es wat.... door acht Nederlandse schrijvers (geboren in de periode 1934-1944)', samengesteld door Wim Hazeu (1973)
• 1 verhaal: 'Over Het Vergeten Van 'Peyton Place' (Een Kunsthistorische Beschouwing')' in 'Even geduld aub' (boekenweekgeschenk 1977)
• 1 verhaal: 'Onderweg' in: 'Het grote Nederlandse verhalenboek. Een bundel van de opmerkelijkste verhalen, gedichten en prenten uit de laatste 50 jaar' (red. Hella S. Haasse, Ad Petersen, Koos Postema en Willem van Toorn) (VARA, 1977)
• 1 verhaal: 'Het wonder' in 'Moet je lezen. Nederlandse verhalen uit de jaren zestig en zeventig', gekozen door Willem van Toorn (1978)
• 1 verhaal uit 'De man in het midden' in 'Ik ben namelijk een held. Sportverhalen uit de Nederlandse letteren', samenstelling Thomas Rap (1978)
• 3 citaten in 'Groot Literair Citatenboek van Nederlandse en Vlaamse auteurs uit de 19e en 20e eeuw', samengesteld door Gerd de Ley (z.j.)
• 1 verhaal: 'Bericht uit het land Coitha' in 'Rose verhalen', redactie Martin Ros (1981)
• 1 verhaal: 'De slagzin' in 'Indruk 83. Wat schrijvers schrijven' samengesteld door Ivo Gay, Jaap Goedegebuure, Paul de Wispelaere (CPNB, 1982)
• 1 verhaal: 'Voor en achter de deur' in 'De Zesde Deur' relatiegeschenk Crawford Benelux (1984)
• 1 verhaal: 'De bomen' in '15 verhalen over bomen' (ca. 1985)
• 1 verhaal: 'De man die niet kon spreken' in '15 verhalen over zee en zand' (1985)
• 2 citaten in 'Kosmos groot citatenboek' (1986)
• 1 citaat in 'Het Trouwboekje', samengesteld door Gerd de Ley (1987): 'Een gescheiden vrouw heb je nooit alleen.'
• 1 verhaal in 'Het Italië-gevoel' (1989)
• 1 verhaal: 'Gewoon toneel' in '15 theaterverhalen' (1989)
• 1 verhaal: 'De duivelse postbode' in 'Kort. Honderd Nederlandse en Vlaamse verhalen uit de twintigste eeuw', bijeengebracht door C.J. AartsM.C. van Etten (1993)
• 1 fragment uit: 'De ruïnebouwer' in 'In de broek van de vijand. Waarom wij niet woedend zijn', red. August Hans den Boef (1994)
• 2 verhalen in 'De Nederlandse en Vlaamse literatuur vanaf 1880 in 250 verhalen', samengesteld door Joost Zwagerman (2005)
• 1 verhaal: 'Het begin van tranen' in 'De Nederlandse en Vlaamse literatuur vanaf 1880 in 60 lange verhalen, samengesteld door Joost Zwagerman (2006)
• 1 fragment: 'De onzichtbare jongen' in 'Noord-Holland, woordkunst in waterlicht' (2007)
• 1 essay 'Schiet niet op de pianist' in 'De Nederlandse en Vlaamse literatuur vanaf 1880 in 200 essays', samengesteld door Joost Zwagerman (2008)

Tijdschriften:

• J. Bernlef was met K. Schippers (vriend en later zwager) en G. Brands oprichter en redacteur van 'Barbarber' (1958-1971).
• Samen met K. Schippers interviewde Bernlef auteurs voor 'De Gids'.
• J. Bernlef schrijft literaire kritieken voor dag- en weekbladen, o.a. voor de 'Haagse Post'.
• J. Bernlef was redacteur van 'Raster' (1977-1987)
• J. Bernlef publiceerde in 'Kroniek van Kunt en Kultuur', 'Gedicht', 'Podium', 'Maatstaf', 'Waddenbulletin', 'Snoecks', 'Bzzlletin'.

Over J. Bernlef:

• Een interview met J. Bernlef in: Piet Calis, 'Gesprekken met dichters' (1964)
• Een hoofdstuk over J. Bernlef in 'Twintig poëziekritieken van Martien J.G. de Jong (1966)
• Bulkboek 59 was gewijd aan J. Bernlef, met als titel: 'Hoe het leven wegraakt in verhalen'.
• Twee hoofdstukken over Bernlef in 'Plaatselijke godjes' van D. Hillenius (1972)
• 'De Vlaamse Gids' wijdde in 1984 een thema nummer aan J. Bernlef.
• Een bijdrage over J. Bernlef in 'Kritisch Lexicon van de Nederlandstalige Literatuur na 1945' door Graa Boomsma (november 1986).
• J. Bernlef, Schrijversmap, bibliotheekwinkel (1990)
• 'Bzzlletin' nr. 176-177 (juni 1990) was aan J. Bernlef gewijd.
• Marja Pruis nam 'Hersenschimmen' op in een lijst van 100 (nationale en internationale) 'eversellers': 'Gouden fictie' (2001)
• Pieter Steinz bespreekt 'Hersenschimmen' in 'Het web van de wereldliteratuur. Welke 100 boeken hebben de literaire X-factor?' (2007)

Diversen: (Zonder een schijn van volledigheid)

• 'Onder de bomen' werd in 1965 verfilmd door Bob Langestraat.
• In 1965 verscheen, ter gelegenheid van 50 jaar Querido, het boekje 'Van zes een jaar'. Er staan verhalen in van J. Bernlef, Max Dendermonde, A. den Doolaard, Hella S. Haasse. Alfred Kossmann en Helga Ruebsamen. In een prijsvraag konden de lezers de verhalen aan de juiste auteur toewijzen.
• 'Souvenirs d'enfance (muziekcitaten, samen met L. Andriessen) (1967)
• 5 electrische dichters (1973), met poëzie van Riekus Waskowsky, Jules Deelder, J. Bernlef, K. Schippers en Hans Wap.
• Bajesmaf, een bijzonderhedenboek over Nederlandse gevangenissen (met S. Zuyderland) (1974)
• Vrij Nederland vroeg twintig Nederlandse schrijvers (o.a.) wat ze het beste en het slechtste boek van 1975 vonden. J. Bernlef gaf 'Een stem uit het koor' van Abram Terts als het beste boek. Een slechtste boek gaf hij niet op.
• 'Een prop is minder dan niets' notities + tekeningen (met Siet Zuyden) (1978)
• Een zelfportret van J. Bernlef in 'Schrijvers tekenen zichzelf' (1980). Een uitgave van 'De Revisor'.
• In café 'The Little One' (Schoolstraat 4, 4811 WB Breda) vond in de jaren tachtig een literair café plaats. De ruimte hoorde toen nog bij 'De Arent'. Op de muren zijn nog twaalf citaten en gedichten overgebleven uit deze periode. Schrijvers die bij zo'n literair café aanwezig waren, lieten zo iets van zichzelf achter. Ook van J. Bernlef staat er een citaat te lezen.
• Bulkboek 59 was aan Bernlef gewijd, met als titel: 'Hoe het leven wegraakt in verhalen...'.
• T. van Deel, Stemmen van schrijvers (1: J. Bernlef, F. Harmsen van Beek, Judith Herzberg. Chr. J. van Geel, Rutger Kopland, Willem van Toorn, M. Vasalis, Ad Zuiderent lezen hun gedichten) (cassette) (1984)
• 'Hersenschimmen' werd in 1986 door C.J. Aarts en N. van der Meulen in hun boek 'Het literair eeuwboek. Honderd jaar het boek van het jaar' uitgeroepen tot het beste boek van 1984.
• Op 19-02-1986 werd een aflevering van het tv-programma 'Beeldspraak' aan Bernlef gewijd met als titel: 'Stilleven'.
• 'Hersenschimmen' werd in 1987 verfilmd door Hedy Honigmann.
• Maarten Klein uit 'Hersenschimmen' werd door Inez van Eijk en Rudi Wester beschreven in hun 'Honderd helden uit de Nederlandse literatuur'.
• 'Rose verhalen', een boek van Bernlef met medewerking va o.a. Boudewijn Büch, onder redactie van Martin Ros (1981)
• J. Bernlef schreef het lemma 'maasbal' voor 'Het vergeetwoordenboek' (1994)
• Op het noorden, documentaire over J. Bernlef, Regie en scenario: Leo de Boer; redactie: Jessica Swinkels, Co-produktie Letterkundig Museum/NOS (1994)
• In de 'top-100' van boeken die scholieren in 1997 op hun lijst zetten staat 'Hersenschimmen' op nummer 7. Op 16% van de lijsten komt het boek voor! 'Eclips' staat op nummer 64 en komt op 2% van de lijsten voor.
• In Leiden is, in het kader van het project 'Muurgedichten' een gedicht van Bernlef te lezen op de muur van Sint Ursulasteeg 28/Caeciliastraat.
• 'Hersenschimmen' verscheen in 2000 in de serie 'Grote Lijsters'.
• J. Bernlef noemt in 'Het beslissende boek' (2002) van Margot Dijkgraaf en Martijn Meijer 'Mei' van Herman Gorter en 'De kapellekensbaan' van louis Paul Boon als de voor hem beslissende boeken.
• Hersenschimmen werd voor toneel bewerkt en gespeeld door het Ro-theater Rotterdam met in de hoofdrol Joop Keesmaat. Keesmaat werd ervoor genomineerd voor de Louis d'Or. Het stuk werd genomineerd voor de Toneel Publieksprijs 2006.
• 'Boy' verscheen in 2009 als Grote lijster.

Literaire prijzen:

• Reina Prinsen Geerligs-prijs 1959 voor 'Kokkels'.
• Poëzieprijs van de gemeente Amsterdam 1962 voor 'Morene'.
• Poëzieprijs van de gemeente Amsterdam 1964 voor het gedicht 'Een dode hagedis' in de bundel 'Dit verheugd verval'.
• Lucy B en C.W. van der Hoogt-prijs 1964 voor 'Dit verheugd verval'.
• Vijverbergprijs 1977 voor 'De man in het midden'
• Constantijn Huygens-prijs 1983 voor zijn gehele oeuvre.
• AKO Literatuur Prijs 1987 voor 'Publiek geheim'.
• Mind Book of the Year Award 1988 voor 'Hersenschimmen'.
• Diepzeeprijs 1989 voor 'Hersenschimmen'.
• Nominatie AKO Literatuurprijs 1989.
• P.C. Hooft-prijs 1994 voor poëzie voor zijn gehele oeuvre.
• 'Boy' werd genomineerd voor de Libris Literatuur Prijs 2001.
• Tijdens de Avond van het boek op 11 maart 2007 werd de top-tien van beste Nederlandstalige boeken aller tijden bekendgemaakt.'Hersenschimmen' stond op de vierde plaats. Er was een internetstemming aan voorafgegaan waaraan meer dan 15000 mensen meededen.

J. Bernlef was o.a. lid van de jury voor:

• P.C. Hooft-prijs 1968
• Alice Nahuys-prijs 1968
• Prijs der Nederlandse Letteren 1968
• Herman Gorter-prijs 1979
• C. Buddingh'-prijs 1988

Opmerkingen:

• J. Bernlef woonde als kind in Amsterdam en Haarlem. Hij volgde de HBS in Amsterdam. K. Schippers en G. Brands kent hij van deze school. Rob Nieuwenhuys was hun leraar Nederlands. In 1955 doet hij examen.
• Na zijn eindexamen was hij bediende in een boekhandel.
• Van 1956 tot 1958 zat hij in militaire dienst.
• J. Bernlef reisde van 1958 tot 1960 heen en weer tussen Nederland en Zweden. Hij had allerlei baantjes, bijv. bordenwasser (in een hotel in Karlstad), houthakker en ober.
• Van 1960 tot 1964 werkte Bernlef in een boekenimportbedrijf in Amsterdam.
• J. Bernlef debuteerde met de dichtbundel 'Kokkels' (1960). als prozaïst debuteerde hij met 'Stenen spoelen' (1960).
• Sinds 1964 wijdt hij zich geheel aan het schrijven.
• J. Bernlef is getrouwd met Eva Hoornik (dochter van de dichter Ed. Hoornik). Ze hebben twee kinderen. Ze woonden o.a. in Amsterdam op Koestraat 36.
• De essaybundels 'Perfektie met een gaatje' (1980) en 'Schiet niet op de pianist' (1993) gaan over jazz.
• 'Hersenschimmen' (1984) was Bernlefs doorbraak naar het 'grote publiek'. Hierin beschrijft hij het dementeringsproces.
• In zijn vroege poëzie maakt Bernlef gebruik van ready-mades en van collage-techniek. Zijn latere poëzie is geconstrueerder van vorm.
• De titel van de bundel 'De noodzakelijke engel' (1990) verwijst naar de Amerikaanse dichter Wallace Stevens, die zijn essays over de poëtische verbeelding in 1951 onder de titel 'The necessary angel' bundelde.
• In het werk van J. Bernlef komen enkele van zijn fascinaties steeds terug: lege plekken, gaten, vergeten, het waarnemen, Laurel & Hardy, fotografie, jazz.
• Uit het juryrapport van de P.C. Hooftprijs 1994: 'De kwaliteit van zijn poëzie werd al meteen erkend door de prijzen die hij voor zijn eerste twee bundels kreeg. Toch is Bernlef voor het lezende publiek vooral een romanschrijver, waarbij misschien te weinig wordt opgemerkt dat zijn verhalend proza in thematiek de consequentie trekt uit wat al in zijn gedichten was geëxploreerd. Men kan zijn poëzie dus het hart noemen dat het bloed door zijn hele oeuvre doet stromen.
• De poëzie van Bernlef wordt wel gekenschetst als: 'Kijken met woorden. Zijn gedichten zijn als contactlenzen: ze zijn zo gewoontjes opgeschreven, in alledaagse taal, dat je nauwelijks merkt dat je erdoorheen kijkt, dat je amper door hebt hoe ze de werkelijkheid verscherpen.'

Anderen over J. Bernlef:

• Boven mijn bed heb ik een speciaal kastje voor het werk van Bernlef, dat is erg bevorderlijk voor mijn nachtrust en gevoel van eigenwaarde. (Gerrit Komrij, De buitenkant, blz. 16)
• Niets dan een kleine kruimeldief van de taal. (Jan Arends, Lunchpauzegedichten, blz. 53)
• Bernlef toont iets dat elders in zijn werk zelden vrij spel krijgt: een talent voor grimmige en ongegeneerde humor. (Aad Nuis over 'Hersenschimmen' (1984), geciteerd in 'Het literair eeuwboek. Honderd jaar het boek van het jaar')
• Hij stond eerder middenin dan boven of achter het materiaal, rondkijkend. En de lezer met hem. Een kijker is hij altijd gebleven. Er is geen oeuvre zo vol van gedetailleerd geschreven close-ups. (Kees Fens, Doorluchtig glas. Vijftig jaar P.C. Hooft-prijs, blz. 92)
• Ik weet ook nog goed: 1957, hoek Bosboom Toussaintstraat-Bilderdijkstraat. Midden in de nacht heeft Bernlef daar geprobeerd om het boek Malone dies van Beckett op te eten. Ik heb het boek laatst nog eens bij hem in de kast opgezocht. Zijn tanden stonden er inderdaad nog in. Ach jongen, die literatuur. (K. Schippers, Op de klapstoel, blz. 106)
• Hij verkent in zijn proza de scheidslijn - of liever: het schemergebied - tussen kunst en psychiatrie. Het is hem daarbij niet in de eerste plaats te doen om psychologische cases; het gaat altijd primair om het kijken, liefst buiten het bewustzijn om. (Jeroen Vullings, Het vraagstuk van de papraplu (over 'Boy'), Vrij Nederland, 15-01-2000)
• Mijn hele generatie heeft zijn ouders Hersenschimmen van J. Bernlef cadeau gegeven, in de hoop hun ontgeestelijking te bezweren, maar mijn moeder was vergeten dat zij het had gelezen. (Kees van Kooten, Annie, blz. 17)
• Van oudsher gewend aan de fine fleur van lezend Nederland, schrok J. Bernlef toen hij door het onvermoede publiekssucces van zijn roman Hersenschimmen opeens op voorleesavondjes het gepeupel in de ogen moest kijken. 'Bent u zelf ook dement geweest?' 'Kan het niet zo zijn dat u in een vorig leven aan Aalzheimer leed?' De auteur die sinds jaar en dag schrijft over de menselijke illusie om greep op of inzicht in de werkelijkheid te krijgen, werd opeens klemgezet in een realistische leestraditie. (Marja Pruis, Gouden fictie. Het fenomeen everseller, blz. 19)
• … het lijkt me een hondser taak dan het tellen van de sterren aan de hemel, de zandkorrels in de woestijn of de mislukte gedichten in het oeuvre van J. Bernlef. (Gerrit Komrij, Eendagsvliegen, blz. 109)

Mijn favoriete citaat:

Naar een overzicht van citaten van J. Bernlef

Handtekening Bernlef in 'Tegenliggers'.

Links:

• Raban Internet Antiquariaat - voor tweedehands boeken van J. Bernlef
• Collegenet - J. Bernlef
• AbsoluteFacts - J. Bernlef
• Dementiecafé - Hersenschimmen
• Schrijversnet - J. Bernlef
• DBNL - J. Bernlef
• Muurgedicht - zonder titel : Sint Ursulasteeg 28 en Caeciliastraat
• Keke Keukelaar - portret op toilet

Bronnen o.a.:

• Wie is die.... Auteurs van Singel 262 (1966)
• Paspoort voor de lezer. Nederlandse en Vlaamse auteurs van nu (1968)
• Wim Hazeu, Verhaal nog es wat... (1973)
• Lezersmemorie (1977)
• Lexicon van de moderne Nederlandse Literatuur (1978)
• Ik hou van jou. Drieënnegentig auteurs van Querido (1982)
• Querido's letterkundige reisgids (1983)
• Spectrum Nederlandstalige auteurs (1985)
• De Nederlandse en Vlaamse auteurs van middeleeuwen tot heden (1985)
• Ooitgedicht (1985)
• Nederlandse literaire prijzen 1880-1985 (1986)
• Winkler Prins Lexicon van de Nederlandse Letterkunde (1986)
• Wim Hazeu, Het literair pseudoniemenboek (1987)
• Vrij Nederland (11-03-89)
• Schrijversgezichten (1990)
• Prisma van de pseudoniemen (1992)
• Oosthoek Lexicon Nederlandse & Vlaamse literatuur (1996)
• Uittreksel top-100
• Encarta '98 (1997)
• Kees Fens, Doorluchtig glas. Vijftig jaar P.C. Hooft-prijs (1997)
• Schrijvers. 2000 auteurs van de 20e eeuw van A tot Z (2002)